toponimika va etnonimlar

PPTX 30 pages 236.4 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 236.4 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja: 1. o‘zbekiston etnonimlari va ularning o'ziga xos xususiyatlari. 2. o'zbekiston oronimlari. 3. o'zbekiston gidronimlari. mavzu:o'zbekiston respublikasi etnonim, oronim va gidronimlari refleksiya geografik nomlarni standartlashtirish geografik nomlarni standartlashtirish muammolari milliy tashkilotlarninggina emas, balki xalqaro ilmiy va hukum atlararo tashkilotlarning ham diqqat e’tiborini tobora ko'proq o'ziga jalb qilmoqda. xalqaro onomastika fanlari komiteti (igos). xalqaro fonetika assotsiyatsiyasi (ipa ), antarktikani o'rganish ilmiy komiteti (soar), xalqaro gidrografiya tashkiloti (iii0), xalqaro fuqarolar aviatsiyasi tashkiloti (igao), jahon pochta uyushm asi (upi). xalqaro aloqa uyushm asi (itv), xalqaro standartlashtirish tashkiloti (iso) keyingi yillarda geografik nomlarni standartlashtirish muammolariga birlashgan millatlar tashkiloti (bmt) katta aham iyat bermoqda. bmt tomonidan chaqirilgan va geografik nom larni standartlashtirishga bag'ishlangan bir necha konferensiya, bmtning geografik nomlar bo'yicha ekspertlar guruhlari faolivati shuning dalilidir. etnonimlar nima uchun kerak? etnonimlar etnonimika, etnografiya, tarix, tilshunoslikning hali yaxshi o'rganilmagan …

2 / 30

tan -“mo'ytan” (serjun), qangli - "qanqli” (aravali), qorluq - “qorliq’" (qorda qolgan), xalaj - ”qol och” (och qolgan), qalmoq - “chetda qolgan” (islom diniga kirmay qolgan) “odam”, "inson”. “o‘zimizning kishilar" kabi ma'nolarni anglatgan ar(er), man (men) kabi etnonimlar qadim davrlarda paydo bo`lgan. udmurtlar (janubiy udmurtlar) tarixiy manbalarda ar "odam" shaklida tilga olingan. tatar, hazar, arlat, ag‘ar, majar, mishar, avar, bulg'or kabi xalq va qabila nomlari tarkibidagi ar (er), ir qo'shimchasi eroniy tillardan birida "odam"degan ma'noni bildirgan va keyinchalik turkiy tillarga o'tgan. ariy (oriylar), iron (osetinlarining bir qabilasi) va hatto eron so'zlari ham o'sha ar (ir) “odam ” so'zidan tarkib topgan bo`lsa ajab emas. turkman, qaraman, aqman. sarman, quman kabi etnonim lar tarkibidagi man qo‘shim chasini olimlar ayrim hind-yevropatillaridagi man-men “odam” so‘zidan kelib chiqqan, deydi. shu bilan birga bir qatorda ko'pgina etnonimlarning kelib chiqishi etimologiyasi hamon ma’lum emas. “o'zbek ”so'zining kelib chiqishi to‘g‘risida turli fikrlar bor. ko'pchilik olimlar ko‘chmanchi o'zbeklar oltin …

3 / 30

tilgan “tuhfatit-tavorixi xoniy” qo`lyozmasida ham (muallifi) o‘zbek urug`larini 92 ta deb ko'rsatilgan. n. xanikov o'zining “buxoro xonligi tasviri” kitobida (1843-yil) 97 o'zbek urug`ning ro'yxatini keltirgan. o‘zbek urug'lari nomlari (etnonimlar)ning o‘ziga xos kelib chiqish tarixi bor. uy hayvonlari nomi bilan atalgan etnonimlar ular majusiylar davrida paydo bo‘lgan. urug’larning muqaddas hayvonlari (totem) bo‘lib, kishilar o'zlarini shu hayvondan tarqalgan, deb hisoblaganlar. masalan, jifondi (ilonli), jilon tamg‘ali (ilontamg'ali), qulon, oqbura, qorabura, (bura, buvra, bug‘ra - erkak tuya), qarg'a, shag'al (shaqal - chiyabo‘ri), echki, ho‘kiz etnonimlari shular jamlasidandir. hayvon nomlari bilan atalgan etnonimlar ba'zan shu urug‘ ajdodining laqabi ham bo'lishi mumkin. ko'pgina etnonimlar urug'-aymoq tamg'asi nomi bilan atalgan. ya'ni har bir urug'ning o'z tamg‘asi bo‘lgan. masalan, mollarini, otlarini boshqalarnikidan farq qilish uchun tamg'alab qo‘yishgan. bolg‘ali, kosovli, qaychili, taroqli, cho‘michli, qirg'ili kabi urug‘larning tamg‘alari shaklanana shu uy-ro‘zg ‘or asboblariga o'xshash bo‘lgan. etnonimlar orasida kishi ismlari ham uchraydi: amir – temir, bo'ronboy, jalmat, ollaberdi, fozil, chig'atoy; joy …

4 / 30

shqari, har bir urug‘ o‘z navbatida yanada mayda guruhlarga bo'linib ketadi. e`tnograf k.shonivozovning ta’kidlashicha, birgina qo'ng'irot urug‘i 200 dan ortiq kichik shox - to‘plarga ajralib ketadi. kaltatoylar - surxondaryoning yuqori va o 'rta oqimlarida, nurota va m olguzar tog'lari yonbag'irlarida, turkiston togmari etaklarida, qashqadaryo vodiysidagi kitob shahri atroflarida istiqom at qilganlar. musobozorlar - hisor vodiysida, hisor tog`larining shimoliy yonbag'irlarida (xonaqodaryo va qoratog'daryo havzalarida), qashqadaryoning bosh tomonidagi forob, denov, sum sar qishloqlari atroflarida, ulardan pastroqda - miraki qishlog‘i yaqinida ham yashashgan. video rolik ko`ramiz saroylar - buxoro, karmana, g'ijduvon. kattaqo‘rg'on, samarqand va jizzax atroflarida, qarshi, shahrlsabz vohalarida, qism an farg‘ona vodiysida yashagan. saroylar tarkibida bir qancha katta-kichik qabilalar bo'lgan:azsaroy, qipchoqsaroy. qirg‘izsaroy, qo‘ng‘irotsaroy, majarsaroy, qorabog‘saroy, naymansaroy va boshqalar. bularning har bin o ‘z navbatida yana bir qancha urug‘larga bo'lingan. kenagaslar - shahrisabz, buxoro. karmana, denov vohalarida, laqaylar - kofirnihon, vaxsh, qizilsuv havzlarida zich yashaganlar. o'zbekiston oronimlari. oronimiya yunoncha oros - tog, ya'ni …

5 / 30

bo'lagi tushuniladi. o'zbekiston hududining 1/5 qismi toglardan iborat. 1: 200000 masshtabli topografik haritalarda mamlakatlarimizdagi 700 dan ortiq oronimlar - togli o`lkalar, ayrim tog`lar, cho'qqilar, qoyalar, dovonlarning nomlari qayd qilingan. surxondaryo viloyati oronimlarga boyligi jihatidan (150 ga yaqin oronim) birinchi o’rinda turadi (mashhur hisor tizmasi va uning tarmoqlari boysuntog’, qo‘hitangtog‘, bobotog 1). qashqadaryo viloyatida 145 oronym, navoiy viloyatida 105, toshkent viloyatida 103, samarqand viloyatida 59, jizzax viloyatida 52 ta oronim qayd qilingan. xorazm viloyatida 1 ta oronim uchraydi, sirdaryo viloyatida esa umuman tog‘, binobarin oronim yo‘q. zirabuloq - samarqand viloyatining kattaq o'rg‘on tumanidagi tog‘ nomi. xalq orasida toponimning zarbuloq degan izohi keng tarqalgan. “zarbuloq” toponimi zir so‘zi yordamida yasalib, “quyi buloq, pastdagi buloq” ma’nolarini bildiradi. qishloq nomiga asoslanib tog‘ ham shunday nomlangan. obdon - toshkent viloyatining piskent tumanida joylashgan tog` g‘ajirqoya - surxondaryo viloyatidagi tog`. tog‘ nomiga g‘ajir qushi oti asos bo`lgan deb hisoblaydilar. g‘ajir - tik qoyalarda yashovchi qush. shunday …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimika va etnonimlar"

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja: 1. o‘zbekiston etnonimlari va ularning o'ziga xos xususiyatlari. 2. o'zbekiston oronimlari. 3. o'zbekiston gidronimlari. mavzu:o'zbekiston respublikasi etnonim, oronim va gidronimlari refleksiya geografik nomlarni standartlashtirish geografik nomlarni standartlashtirish muammolari milliy tashkilotlarninggina emas, balki xalqaro ilmiy va hukum atlararo tashkilotlarning ham diqqat e’tiborini tobora ko'proq o'ziga jalb qilmoqda. xalqaro onomastika fanlari komiteti (igos). xalqaro fonetika assotsiyatsiyasi (ipa ), antarktikani o'rganish ilmiy komiteti (soar), xalqaro gidrografiya tashkiloti (iii0), xalqaro fuqarolar aviatsiyas...

This file contains 30 pages in PPTX format (236.4 KB). To download "toponimika va etnonimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimika va etnonimlar PPTX 30 pages Free download Telegram