toponimika va etnografiya

PPT 24 pages 4.5 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.5 MB

File type PPT

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

слайд 1 toponomika, etimologik, nom, etnografiya, mikro toponomika * geografik nomlar, kishi ismlarini o’rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani «zamin tili», ya`ni yer tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo`lib, «topos» — joy, «onom» yoki «onima» — nom, umuman joy nomini o’rganadigan fan degan ma`noni bildiradi. * geografik nomlar va zamin qa`rida o’rganilmayotgan nomlar, insonlarga qo`yilgan ismlar toponimikaning o’rganish manbai hisoblanadi. toponimika ikki ob`yektdan: mikro va makro toponimlardan iborat bo`lib, mikrotoponimika — grammatik jihatdan mayda ob`ektlarni, ya`ni «turdosh otlarni», mikroob`ektlarning` nomlarini, makrotoponimika esa atoqli otlar, ya`n yirik ob`yektlarning nomlarini tadqiq qiladi. * toponimikaning tilshunoslik, tarix, geografiya, arxeologiya va boshqa fanlarga aloqadorligi uning muhim xususiyatlaridandir. toponimikaga oid ma`lumotlar tadqiq qilinayotganda tarixiy ma`lumotlarga, ayniqsa arxeologiyaga oid tekshirish natijalariga suyangan holda ish ko’rish zarur. chunki toponimika ko`pincha tarixiy dalillarga va isbotlarga muhtoj. masalan, biror yodgorlmkning nomini o’rganish uchun, albatta, uning qaysi davrda yaratilganligini va nima sababdan shu nom berilganligini tarixiy …

2 / 24

nib boradi. toponimik nomlar manbai va ularni o’rganishda qo`llanilgan uslub va usullarning to`g`riligini aniqlash maqsadida yozma va boshqa manbalar qo`lyozmalar, akt materiallari, aholi joylashgan chegaralarni aks ettiruvchi bosh (asosiy) va maxsus xaritalar hamda ilmiy safar xaritalari bilan solishtirib chiqiladi. * o`tmishda yangi zamindor (yer egasi) paydo bo`lishi bilan ko`pincha aholi eski geografik nomlar o’rniga shu zamindorning nomini qo`yishgan. dialektologiyadan farqli o`laroq toponimikaga oid ma`lumot to`plashda, joylarning nomlarini o’rganishda aholidan yoppasiga so’rash uslubi qo`llaniladi. faqat shunday uslub bilangina turli daralar, kichik soy va anhorlar, jarliklar, ko`llar va boshqa shunga aloqador bo`lgan nomlarning miqdorini aniqlash mumkin, xolos. * toponimikaning ayrim toifalari va tizimlari o’rtasidagi o`zaro aloqalarni o’rganish yo`li bilan toponimlarni tavsiflash toponimik tadqiqotlarning asosini tashkil etadi. ko`pgina mutaxassis toponimistlar mahalliy toponimlarni har tomonlama regional tadqiq qilishga katta e`tibor beradilar. bunda, albatta, mikro va makro toponimikani o`zaro taqqoslash zarur * ma`lum joyning geografik nomi tarixi to`laroq, shu o`lkada yashagan xalqlar tarixi bilan bog`liq …

3 / 24

dirilayotgan toponimlarning barcha nomdagilarini ilmiy asosda alohida-alohida o’rganib, ulardan xulosa chiqarishdir. * janubiy xalqlar tomonidan berilgan nom qora so`zining «shimol», «salqin» degan ma`nosi ham bor. uning suvi qoramtir bo`lgani uchungina qora dengiz deyiladi deb izohlash noto`g`ri. milodimizdan avvalgi ix — vii asrlarda yunonlar qora dengizni yoki mamlakatimizning janubiga joylashgan bu dengizni «uzoq shimol» deb ham ataganlar. * arabcha «bahri axmar, grekcha eritreya. afsonaga ko’ra, eron shohi eritr (qizil qalpoq) bosib olgan va nil tomon kanal qazitgan ekan. boshqacha izohi ham bor: qirg`oqlarida qizg`ish suv o`tlari va chig`anoqlar ko`p bo`lganidan shunday nom olgan. * yevropa, afrika va osiyo o’rtalarida joylashgan dengiz. grekcha mediterrano — «o’rta yer» so`zlaridan ruschaga aynan tarjima qilingan, o`zbekcha shakli shundan qisqartirib olingan. tarixiy sharqiy manbalarida ko`pincha rum dengizi, shom dengizi nomlari bilan ham mashhur bo`lgan. * g`arbiy osiyodagi ko`l. suvi juda sho’r va unda hayot yo`qligidan «hayotsiz», «jonivorsiz», «o`lik dengiz» deb atalgan. * markaziy va janubiy amerikada …

4 / 24

siliyadagi akaita daryosi nomidan), adulyar — mineral (alp tog`larining adul tizmasi nomidan), alebastr — oq gips (misrdagi alebastr shahri va tog`i nomidan), almandin — qimmatbaho tosh (kichik osiyodagi albanda shahri), alyaskit — granitga o`xshash qattiq tosh (alyaska), aragonit (ispaniyadagi aragoniya pasttekisligi nomidan), baykalit (baykal ko`lidan), birmit — kahraboning bir turi (birja nomidan), inderit — mineral (qozog`is-tondagi inder tog`lari nomidan), muskovit mineral (moskva davlatining qadimgi nomidan, moskoviya), surik bo`yoq (suriya nomidan), tuyamuyunit — mineral (farg`ona vodiysidagi tuyamo`yin koni nomidan), ferganit (farg`ona) va hokazolar. xazorasp — ming ot, sariosiyo — bosh tegirmon, go’rlan — ko’r va lang so`zlarining birikuvidan tashkil topgan. * lag`mon (xitoycha) — «lag`» — uzun, «man» — hamir, «uzun hamir» degan ma`nolarni bildiradi. buterbrod (nemischa) — go`sht va non yoki non va yog` degan ma`nolarni bildiradi. pirog — qoraqalpoqlarda «burek», tatarlarda esa «chiyburek», har ikkisida ham go`shtli pirog degan ma`no bor. bu so`zning o`zagi «bur» o’ramoq, chulg`amoq ma`nolarini bildiruvchi …

5 / 24

qazilgan. ammo solor, kaykovus nomlari haliga qadar ma`lum emasligi, afrosiyob, zolariq nomlari ham keyingi asrlarda «shohnoma» kitobi ta`siri ostida maydonga kelgan bo`lsa kerak, degan fikrni aytadi. * toshkent vohasini suv bilan ta`minlaydigan va chirchiq daryosidan bosh oluvchi ikkita kanal — o`ng qirg`oq qorasuv va chap qirg`oq qorasuv kanallari. bu so`z fors-tojik tilida siob yoki siyohob ham deyiladi. bu nom bilan yuritiluvchi otlar respublikamizda juda ko`p uchraydi. samarqand viloyatida bunday ariqlarni siob deb yuritishadi. siob so`zini xdm ba`zi olimlar o`zlaricha har xil tahlil qiladilar. afrosiyob jarliklaridan oqib o`tadigan qorasuv - siobning nomini si — ob, ya`ni «o`ttiz suv» ham deyishadi. v. l. vyatkin so`zi bilan aytganda, oqsuv atamasi tog` daryolariga taalluqli bo`lib, qorasuv esa fors-tojikcha siob yoki siyohobqora suv degan ma`nolarni anglatadi. * * toponimika nima? toponimikaning vazifasi qanday? toponimikaning boshqa fanlar bilan bog’liqligi haqida nima deya olasiz? toponimika qanday prinsiplarga asoslanadi? qora, qizil, o’rta va boshqa dengizlarning nomi qay tarzda …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimika va etnografiya"

слайд 1 toponomika, etimologik, nom, etnografiya, mikro toponomika * geografik nomlar, kishi ismlarini o’rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani «zamin tili», ya`ni yer tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo`lib, «topos» — joy, «onom» yoki «onima» — nom, umuman joy nomini o’rganadigan fan degan ma`noni bildiradi. * geografik nomlar va zamin qa`rida o’rganilmayotgan nomlar, insonlarga qo`yilgan ismlar toponimikaning o’rganish manbai hisoblanadi. toponimika ikki ob`yektdan: mikro va makro toponimlardan iborat bo`lib, mikrotoponimika — grammatik jihatdan mayda ob`ektlarni, ya`ni «turdosh otlarni», mikroob`ektlarning` nomlarini, makrotoponimika esa atoqli otlar, ya`n yirik ob`yektlarning nomlarini tadqiq qiladi. * toponimikaning tilshunoslik, tarix, geo...

This file contains 24 pages in PPT format (4.5 MB). To download "toponimika va etnografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimika va etnografiya PPT 24 pages Free download Telegram