toponomika - tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalaridan biri

DOC 324,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452183509_63273.doc toponomika - tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalaridan biri reja: 1. toponimika tushunchasi va uning mohiyati haqida 2. o`lka tarixini o`rganishda toponimikaga oid ma`lumotlar to`plash va ulardan foydalanish 3. buxoro, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimikasini o`rganish 4. samarqand viloyati toponimikasi va uni o`rganish 5. sirdaryo viloyati toponimikasidan o`zbekiston xalqlari tarixi darsida foydalanish 6. xorazm viloyati toponimikasidan darsda foydalanish 7. farg`ona vodiysidagi qishloq, shahar nomlarining kelib chiqish tarixini dars jarayonida o`rganish. 1. toponimika tushunchasi va uning mohiyati haqida 1917 yilga qadar toponimika mustaqil fan sifatida o`rganilmay, uning vazifasini tarixiy geografiya fani bajarib kelardi. toponimika geografik nomlar, kishi ismlarini o`rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani «zamin tili», ya`ni er tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo`lib, «topos» — joy, «onom» yoki «onima» — nom, umuman joy nomini o`rganadigan fan degan ma`noni bildiradi. geografik nomlar va zamin qa`rida o`rganilmayotgan nomlar, insonlarga qo`yilgan ismlar toponimikaning o`rganish manbai hisoblanadi. toponimika ikki ob`ektdan: mikro …

unoslik, tarih geografiya, arxeologiya va boshqa fanlarga aloqadorligi uning muhim xususiyatlaridandir. toponimikaga oid ma`lumotlar tadqiq qilinayotganda tarixiy ma`lumotlarga, ayniqsa arxeologiyaga oid tekshirish natijalariga suyangan holda ish ko`rish zarur. chunki toponimika ko`pincha tarixiy dalillarga va isbotlarga muhtoj. masalan, biror yodgorlmkning nomini o`rganish uchun, albatta, uning qaysi davrda yaratilganligini va nima sababdan shu nom berilganligini tarixiy davr sharoiti muhiti nuqtai nazaridan tadqiq qilish talab etiladi. tadqiqotning yozma manbalarga ko`pincha arxeologiyaga oid ma`lumotlarga suyangan holda ish ko`rish usuli nomlarning qo`yilgan davrini aniqlashga va nomlarning paydo bo`lishini o`rganishga qo`l keladi. bir nomning o`zgarishini kuzatmoq uchun birmuncha vaqt ketadi. shuni unutmaslik kerakki, geografik nomlar ijtimoiy hodisa bo`lib, jamiyat taraqqiyoti bilan mustahkam bog`liqdir. ma`lum bo`lishicha, har bir rayon toponimikasi murakkab tarixiy jarayon bilan bog`liq bo`lib, er ostida ko`plab madaniy qatlamlar mavjudligi uni siichiklab tadqiq qilishni talab etadi. toponimika mstodologiyasiga muvofiq uni fan sifatida o`rganish uchun toponimlarning paydo bo`lishiga doir ma`lumotlardan foydalanish, nomlarning mavjud bo`lgan barcha formalarini …

aralarni aks ettiruvchi bosh (asosiy) va maxsus xaritalar hamda ilmiy safar xaritalari bilan solishtirib chiqiladi. toponomikada xam, moddiy va madaniy yodgorliklar o`rganilganidek, oddiydan murakkabga, ya`ni bugungi kundan asrlar ichkarisiga kirib borish zarur. bilish murakkab dialektik jarayondir, chunki bu usul bilan madaniy qatlamlarning eng qadimiysidan boshlab, to navqironigacha momlarning manbai asta-sekinlik bilan ochiladi nomlarning «yoshi» aniqlanadi. o`z navbatida toponimik nomlar tarix uchun ham bebaho manbadir. geografik nomlar uzoq muddatli bo`lib, ma`lum hududdagi u yoki bu xalqning tili haqida guvoxlik beradi. nomlar ma`lum bir aholining hamjihatligi yoki tarqoqligiga ham bog`liqdir. ibtidoiy jamoa tuzumi davrida nomlar juda kam bo`lgan, keyinchalik aholi paydo bo`lib, qo`yilgan nomlar xam ko`p vaqtlar o`tishi bilan boshqa nomlarga o`zgartirilib yuborilgan yoki butunlay yo`q bo`lib qetgan. ezma manbalardagi toponimikaga oid ma`lumotlar tahlil qilinganda buni yaqqol ko`rish mumkin. bu noqeani hozirgi vaqtda xam aniq ko`rishimiz mumkin. ayrim shahar va qishloqlarning eski nomlari o`rniga yangi nomlar qo`yiladi, bu eski nom nima uchun …

hech qanday manbalarda aks ettirilgan noma`lum joylarni bizga ma`lum qiladi. toponimikaga oid ma`lumotlar yig`ishda va joy nomlarining kelib chiqishini o`rganishda etnografiya ham katta rol’ o`ynaydi. toponimikaning ayrim toifalari va tizimlari o`rtasidagi o`zaro aloqalarni o`rganish yo`li bilan toponimlarni tavsiflash toponimik tadqiqotlarning asosini tashkil etadi. ko`pgina mutaxassis toponimistlar mahalliy toponimlarni har tomonlama regional tadqiq qilishga katta e`tibor beradilar. bunda, albatta, mikro va makro toponimikani o`zaro taqqoslash zarur. toponimika vazifalarini aniqlar ekanmiz, ma`lum joyning geografik nomi tarixi to`laroq, shu o`lkada yashagan xalqlar tarixi bilan bog`liq xolda aniqlanishini uning asosiy maqsadi qilib olishimiz zarur. bundan tashqari, toponimikaga oid tadqiqog ma`lumotlaridan foydalanilayotganda o`sha o`lka xalqlarining tilini o`rganish, arxeologiya va etnografiyaga oid ma`lumotlarni hisobga olish maqsadga muvofiqdir. toponimikaga oid tadqiqot olib borilayotgan rayonning tabiiy geografiyasini, o`tmish tarixini, til tarixini yaxshi bilish shart. toponimikani o`rganishda yuqoridagilarga amal qilingan taqdirdagina tadqiqotchi o`z maqsadiga erishishi mumkin. tadqiqotni toponimikaga oid ma`lumotning yaratilgan davri va tarixini aniqlashdan boshlash kerak. hozirgi vaqtda …

t bir so`zdan iboratday tuyuladigan jizzah qo`qon, yozyovon, g`alcha kabi toponimlar aslida ikki komponentdan tuzilgan. biroq, qarshi (saroy, qasr), hisor (qo`rg`on), buxero (bixara — ibodatxona), chim (qo`rg`on),(yon (bekat), yop (kanal) kabi nomlar mustaqil toponimlar shaklida uchraydi. ba`zan esa qum, zah supa kabi geografik atamalar ham hech qanday qo`shimchasiz toponimlar hosyl qilgan. biroq ana shunday birgina geografik atamadan tuzilgan nomlar ko`pincha shu toponimlarning xalq og`zida qisqartirilgan shakli bo`lib chiqadi. masalan, qumqishloq deyish o`rniga qum; zaxariq deyish o`rniga zah supatepa deyish o`rniga supa deb qo`ya qodishadi. biroq hech qanday qo`shimchasiz tol, pidana (yalpiz), yantoq, tulki kabi nomlar ma`naviy jihatdan aslida bu o`simlik va hayvonlarga hech qanday aloqasi bo`lmasligi, ko`pincha tamomila boshqa so`zlarning fonetik jihatdai o`zgarishi natijasida shu shaklni olgan bo`lishi mumkip. yuqorida aytilganlardan shunday xulosaga kelish mumkin: toponimika uch printsipga asoslanadi: 1) toponimlarning paydo bo`lish tarixini o`rganish; 2) toponimlarning geografiyaga oid ma`lumotlarini aniqlash; 3) asosiy qidirilayotgan toponimlarning barcha nomdagilarini ilmiy asosda alohida-alohida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "toponomika - tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalaridan biri"

1452183509_63273.doc toponomika - tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalaridan biri reja: 1. toponimika tushunchasi va uning mohiyati haqida 2. o`lka tarixini o`rganishda toponimikaga oid ma`lumotlar to`plash va ulardan foydalanish 3. buxoro, qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimikasini o`rganish 4. samarqand viloyati toponimikasi va uni o`rganish 5. sirdaryo viloyati toponimikasidan o`zbekiston xalqlari tarixi darsida foydalanish 6. xorazm viloyati toponimikasidan darsda foydalanish 7. farg`ona vodiysidagi qishloq, shahar nomlarining kelib chiqish tarixini dars jarayonida o`rganish. 1. toponimika tushunchasi va uning mohiyati haqida 1917 yilga qadar toponimika mustaqil fan sifatida o`rganilmay, uning vazifasini tarixiy geografiya fani bajarib kelardi. toponimika geografik nomla...

Формат DOC, 324,5 КБ. Чтобы скачать "toponomika - tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalaridan biri", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: toponomika - tarixiy o’lkashuno… DOC Бесплатная загрузка Telegram