tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalari. o’lkashunoslikda arxeologiyaning roli

DOC 37,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452183350_63270.doc tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalari. o’lkashunoslikda arxeologiyaning roli reja: 1. fanning asosiy manbalari 2. o`zbekistonda arxeologiya: yozma va moddiy ashyoviy manbalar. o`lkashunoslik besh asosiy manbaga: arxeologiya, etnografiya, toponimika va arxiv hujjatlari xamda muzey materiallariga tayanib ish tutadi. qishloq, rayon, shahar yoki viloyat hududining tarixini o`rganishda shu manbalardan birontasi ham diqqat-e`tibordan chetda qolmasligi lozim, busiz o`lka tarixini mukammal o`rganib bo`lmaydi. o`sha besh manbadan biri bo`lgan arxeologiya to`g`risida gap borganda, avvalo maktab tarixi kursining qaysi qismida, qaysi sinfda va qanday qilib, qachon arxeologiyaga oid materiallardan foydalanish mumkin degan savolga javob berish kerak bo`ladi. chunonchi, v sinf tarixi kursida o`zbekiston xalqlarining eng qadimgi ibtidoiy jamoa davri: odamlar to`da holda yashagan davr, ona urug`i (patriarxat) davri, ona urug`ining rivojlanishi, kaltaminorliklar chaylasi, ota urug`i (patriarxat) davri, temirning tarqalishi, sug`orishning kelib chiqishi davridan boshlab, quldorlik jamiyati, feodalizm davri, nihoyat xviii asrning ikkinchi yarmida feodalizmning emirilishi va kapitalistik munosabatlarning rivojlanishigacha bo`lgan juda katta tarixiy davr o`z ifodasini …

yozuv paydo bo`lgandan keyin xam ko`pgina voqealar yozilmay qolgan, podsholarning buyruqlari, ruhoniylarning diniy ta`limotlari, xazinalarning hisob-kitoblari hamda turli urushlar haqidagi yozma asarlar esa o`z zamonasining ishlab chiqarish usullari va vositalarini, xalqning maishatini etarlicha aks ettirmagan. demak, qadimgi shahar va qishloqlar qazib ko`rilganda, u erlardan qadimgi xalqlarning uy-joy qoldiqlari, uy-ro`zg`or asboblari, zeb-ziynat buyumlari, e`tiqod yodgorliklari topiladi; bu narsalar esa yozma tarixdagi ma`lumotlarga qaraganda o`sha davr turmu-shini har taraflama va aniqrok, yoritib berishga yaraydi. yozma tarix paydo bo`lgungacha o`tgan bir necha yuz ming yillik davr tarixini hamda yozma tarix chiqqandan keyingi davr hayotini to`la o`rganish zaruriyati o`sha davr xalqlaridan qolgan buyumlarni tekshirib ko`rishni taqozo etadi. bunday yodgorlik buyumlarini tekshiruvchi fan arxeologiyadir, arxeologiya ibtidoiy odamlar yashagan makonlarni, sinfiy davrdan qolgan shahar, qishloq va mozorlarni qazib ko`rib, tarixni aniqlaydi. arxeologlar qazishma usuli bilan ish ko`radilar. ayniqsa yozuvlar paydo bo`lmasdan burungi davr tarixini arxeologiya qazishmalarida topilgan buyumlar to`ldiradi, arxeologiya qazishmasining natijalari matbuotda keng yoritib boriladi. …

tarixiy asarlar juda ko`p. muhammad narshaxiyning «buxoro tarixi», bal`amiyning «tarix tabari tarjimasi» kabi asarlari yozilganiga ming yildan oshdi. lekin o`rta osiyoda arxeologiya, yuqorida aytilganidek juda yosh fan. rossiyada bu fan xviii asrning o`rtalarida paydo bo`lib, xix asrda ancha rivojlangan. o`sha vaqtda olimlar rossiya erlarida ko`p topilgan o`rta osiyo qadimgi tanga pullarini to`plab, ularni tekshirib, rossiya bilan o`rta osiyo xalqlarining qadimdan iqtisodiy aloqada bo`lib kelganligini isbot etdilar. xix asrning ikkinchi yarmida, o`rta osiyo rossiya tomonidan bosib olingandan keyin, bu erga kelgan har bir mutaxassis va savodli kishi qal`alar xarobasini, sun`iy tepalarni, shaharlar xarobalarini, qadimdan qolgan bino xarobalarini ko`rib, ularning tarixini surishtira boshladilar. natijada 1870 yillarda toshkentda chiqa boshlagan gazeta va jurnallarda bu tarixiy yodgorliklar haqida turli ma`lumotlar e`lon qilina boshlandi. bunday xarobalarni tekshirish jarayonida, hatto «xazina» izlab ba`zi tepalarni buzib yuborishgacha ham bordilar. bir guruh taraqqiyparvar rus ziyolilari — arxeologiya havaskorlari hozirgi tarix muzeyini tashkil etib, har joyda topilgan arxeologiyaga oid …

yniqsa, arxeolog-sharqshunos v.l.vyatkinning xizmatlari alohida tahsinga loyiqdir. rus sharqshunoslari buzib tashlangan ulug`bek rasadxonasining izlarini topish uchun ko`p urindilar, nihoyat, samarqandda istiq.omat qiluvchi v.l.vyatkin qadimgi vasiqalarni o`rganish asosida rasadxonaning o`rnini aniqladi. 1908—1909 yillarda bu joy arxeologik yo`l bilan qazildi va rasadxonaning g`ildirak shakldagi binosining kursisi, binoning buzilgan g`isht va naqshlari hamda rasadxonaning sakkizdan bir qismi topildi. bu ish tarix fani uchun katta kashfiyot bo`ldi. shu bilan birga, arxeologiya havaskorlari qadimgi samarqanddagi «afrosiyob» tepaligida birmuncha qazishmalar o`tkazdilar. xx asrning 20- yillarigacha o`rta osiyoda arxeologiya mustaqil fan darajasiga ko`tarilmadi. arxeologlar arxeologiya yodgorliklarini ma`lum tarixiy bosqichdagi ishlab chiqaruvchi kuchlarning taraqqiyot natijasi deb baholay olmadilar, ishlab chiqarish munosabatlari qanday bo`lganini payqay olmadilar, madaniyatni ishlab chiqarish taraqqiyoti va ijtimoiy munosabatlar mahsuli deb tushuna olmadilar, balki uni bironta din bilan yoki birorta «alohida iqtidorli shaxslar» bilan bog`ladilar. so`ngra arxeologiya yo`li bilan topilgan buyumlarga faqat yozma tarixni tasdiqlovchi material sifatidagina qarab, arxeologiyaning imkoniyatlarini chegaralab qo`ydilar. shuning uchun ham …

yidagi davrlarga bo`lib o`rganiladi: 1. ibtidoiy jamoa tuzumi davri. 2. quldorlik davri. 3. feodalizm davri. 4. kapitalizm davri. hozirgi fanning aniqlashiga ko`ra, kishilik jamiya-ti tarixi bir million yilga yaqinlasha boradi. shu uzoq davrning oxirg`i ming yillaridangina sinfiy jamiyat, ya`ni quldorlik jamiyati vujudga kelgan bo`lib, unga qadar o`tgan davrlar ibtidoiy jamoa davrini, ya`ni sinf paydo bo`lgunga qadar o`tgan davrni o`z ichiga oladi. o`zbekistonda tarix fani rivoj topgunga qadar, birinchidan, tarixni ishlab chiqarish usullariga qarab davrlashtirish yo`q edi. o`zbekistonda, umuman o`rta osiyoda ibtidoiy jamoa davri bo`lganligiga shubha bilan qaralgan edi. ikkinchidan, o`rta osiyoga aholi eron va shimoliy hindiston tomondan ko`chib kelgan, deb taxmin qilinar edi. quldorlik davri ham go`yo bo`lmagan, eng qadimgi zamonlardan tortib, so`nggi buxoro amirlari yamonigacha o`rta osiyo xalqlarining hayotida o`zgarish bo`lmagan, deb uqtirilar edi. tarixni davrlashtirish masalasining qo`yilishi tarixchilar va arxeologlarni ishga solib yubordi. birinchi besh yillik oxiridayoq sobiq ssji tarixini, shu jumladan, o`zbekiston tarixini davrlashtirish masalasi yuzasidan yozma …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalari. o’lkashunoslikda arxeologiyaning roli"

1452183350_63270.doc tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalari. o’lkashunoslikda arxeologiyaning roli reja: 1. fanning asosiy manbalari 2. o`zbekistonda arxeologiya: yozma va moddiy ashyoviy manbalar. o`lkashunoslik besh asosiy manbaga: arxeologiya, etnografiya, toponimika va arxiv hujjatlari xamda muzey materiallariga tayanib ish tutadi. qishloq, rayon, shahar yoki viloyat hududining tarixini o`rganishda shu manbalardan birontasi ham diqqat-e`tibordan chetda qolmasligi lozim, busiz o`lka tarixini mukammal o`rganib bo`lmaydi. o`sha besh manbadan biri bo`lgan arxeologiya to`g`risida gap borganda, avvalo maktab tarixi kursining qaysi qismida, qaysi sinfda va qanday qilib, qachon arxeologiyaga oid materiallardan foydalanish mumkin degan savolga javob berish kerak bo`ladi. chunonchi, v sinf ...

Формат DOC, 37,5 КБ. Чтобы скачать "tarixiy o’lkashunoslikning asosiy manbalari. o’lkashunoslikda arxeologiyaning roli", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarixiy o’lkashunoslikning asos… DOC Бесплатная загрузка Telegram