ички савдо иқтисодиёти фанининг назарий ва методологик асослари

DOC 164,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1406007680_57353.doc ички савдо иқтисодиёти фанининг назарий ва методологик асослари режа: 1. бозор муносабатларига ўтиш шароитида иқтисодий фанларнинг ўрни ва аҳамияти. 2. ички савдо иқтисодиёти фанининг бошқа иқтисодий фанлар билан боғлиқлиги. 3. ички савдо иқтисодиёти фанининг объекти ва предмети. 4. ички савдо иқтисодиёти фанининг усуллари. 1. бозор муносабатларига ўтиш шароитида иқтисодий фанларнинг ўрни ва аҳамияти. илмий иш, илмий фан, хаётдаги ҳар хил ходисаларни ўрганади ва улар билим тармоқлари ўртасида қатъий тақсимланган бўлиши шарт. чунки фанлар ўз соҳасини, чегараланган соҳани ўрганади. (бу тўғрисида батафсил кейинроқ тўхталамиз). инсон ҳаётининг ва фаолиятининг бирламчи негизини моддий борлиққа боғлиқлиги ташкил қилади. инсон қандай фаолият билан шуғулланмасин, қандай иш юритмасин, доимо ўз мақсадига эришиш учун зарур бўлган моддий воситаларга дуч келади. кўз олдингизга келтиринг, бир гуруҳ одамлар, янги ўзлаштирилмаган ерга кўчиб келди. нимадан иш бошлайди? уларнинг асосий мақсади нима бўлишидан қатъий назар, уларни энг аввало яшаш учун зарур бўлган моддий воситаларни яратиш, топиш, бирламчи масалага айланади. улар …

бўлишидан қатъий назар, доимо ва ҳар ерда, ҳар қачон, у моддий воситаларсиз ҳаёт кечира олмайди. лекин моддий бойликлар инсон эҳтиёжини қондириш нуқтаи назаридан бир хил аҳамиятга эга бўлмайди. инсон назарида бу моддий бойликлар икки хил категорияга бўлинади. уларнинг бир қисми унга табиатан берилган бўлиб, улардан фойдаланиш учун инсониятдан ортиқча меҳнат ва моддий харажатлар сарф қилиш талаб қилинмайди. буларга ҳаво, қуёшнинг нури, сув кабилар киради. (бу ерда ҳаётнинг бошланғич этапи тўғрисида гап кетяпти.) албатта илмий – техник тараққиёт асосида ҳаётнинг ривожланиши бу гуруҳ моддий борлиқлар учун ҳам ақлий ва жисмоний меҳнатни, моддий ресурсларини сарф қилиш заруриятини туғдиради. булар табиатан берилган инъом ҳисобланади. улар эркин тақсимланади, ҳаммани эҳтиёжига яраша, сарф қилган меҳнатни ёки жамиятда тутган ўрни, мавқейидан қатъий назар. иккинчи категория моддий борлиқ ҳаётда чегараланган бўлиб, инсоннинг меҳнати билан, табиатдаги моддий борлиқни ўз эҳтиёжига мослаштириш натижасида ишлаб чиқилади. бу иккинчи категория моддий бойликлар кам, ёки уларни яратиш чегараланган бўлиб, уларни ишлаб чиқиш …

атижасида вужудга келади. хўжалик фаолиятининг мақсадга мувофиқлиги икки томонлама характерга эга. биринчидан, техникавий, яъни табиий ресурсларни инсон эҳтиёжларига энг янги, қулай воситалар асосида мослаштиришдир. хўжалик фаолиятини техник томонларини техник фанлар ўрганади. иккинчи томони – инсон фаолияти меҳнати билан боғлиқ бўлиб, инсонларнинг манфаати билан боғлиқ, яъни кам харажат қилиб, кўп натижага интилиш, кўпроқ эҳтиёжни қондиришга интилиш. бу томондан хўжалик фаолият юритишни иқтисодий принциплари вужудга келади. бу муносабатларни иқтисодчилар, иқтисодий фанлар ўрганади. қадимий шарқда эрамиздан 3000 йиллар олдин нарсаларни кирага бериш, ундан фоиз олиш, солиқ олиш каби категориялар ишлатилган. қадимий мисрликлар, греклар олди – сотди, пул, баҳо, савдо, фойда, кредит каби иқтисодий категорияларни ишлатганлар. ўзбек тилидаги «иқтисодиёт» - арабча сўз бўлиб, тежамкорлик маъносини англатади ва грекча «oikonomia» (экономика), яъни «oikoc» - уй, хўжалик ва «nomoc» - қоида, тартиб, қонун мазмунини билдирувчи сўзлар бирлашмасидан олинган бўлиб, уй хўжалигини қонуни, бошқариш мазмунини билдиради. шунинг учун ҳам бўлса керак, иқтисодий фанлар ўрганадиган категориялар қадимги греция, …

кўпдан кўп учрайди. уларнинг қаторига фаробий, ибн сино, беруний, юсуф хос ҳожиб, а.темур, улуғбек, а.навоий, бобур каби мутафаккирларни ижодлари киради. темур тузукларида иқтисодиётга, давлатни бошқаришга оид ва ҳозирги замонда ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган иқтисодий муаммоларни ҳал қилиш йўл – йўриқлари ва қоидаларини топиш мумкин. унда давлатни таркибий тузилишидан тортиб, давлат бюджети даромадлари ва харажатларини шакллантириш, меҳнатни тақдирлаш, маош тўлаш, солиқ ундириш, жарималар, иному – эҳсонлар тўғрисида маълумотлар келтирилган. а.темур асарларида давлатнинг иқтисодий сиёсатини асосини ташкил қилган категорияларга хазина (бюджет)ни киритган. а.темур ибораси билан айтганда, давлатнинг тақдирини ҳал қиладиган уч нарса мавжуд, улар подшоҳ, хазина ва аскар хисобланади. давлатнинг даромади, харажатлари, солиқ, маош (иш ҳақи), моддий ва маънавий рағбатлантириш, нафақа, жарималар, иному – эҳсонлар кабилар хазинанинг элементлари сифатида қаралган. иқтисодий масалаларга а.темур алоҳида эътибор берган, унинг еттита вазиридан иккитаси махсус ушбу масалаларга жавоб берган. биттаси эгасиз қолган мол – мулкларни тасарруф этиш ишлари вазири, иккинчиси, салтанатнинг кирим–чиқим ишларини бошқарувчи вазир, яъни …

иятни ташкил қилинишида сиёсат ва иқтисодий жиҳатлардаги фарқлари аниқланади. сиёсат инсоният ҳаётда тарихан онгли (фаҳм орқали) тартибга солиш орқали жамиятни бошқаришни таъминлаган. давлат бошқаруви ғояси ўша даврлардан, дохий (қабила бошлиғи), қариялар кенгаши, халқ мажлиси кабиларда ўз аксини топган. ижтимоий маданий тараққиёт ривожланиши билан давлат бошқарув функциялари мустаҳкамланиб ва турғунланиб борган. иқтисодий ҳаётда бундай эмас. ибтидоий жамият давридан то капиталистик тузумгача бир – бири билан онгли равишда бирлашмаган якка хўжаликларни кузатамиз. ҳар бир хўжалик субъектлари ўз ташаббуси, ўз ихтиёри, таваккалчилигига асосан иш юритган. уларнинг бирлиги, жамиятнинг ва халқ хўжалигининг иқтисодий муносабатлари орқали амалга оширилган. ижтимоий меҳнат тақсимоти чуқурлашиши, бозор муносабатлари шаклланиши билан хўжалик юритишни онгли равишда тартибга солиш ғояси туғила бошлайди. чунки у уюштирилмаган иқтисодий фаолиятни (минглаб хўжалик субъектларини) онгли равишда тартибга солмаслик ижтимоий ҳалокатларга олиб келиши мумкин. ҳозирги замон савдо шаҳобчалари ва иқтисодиёти (халқ ҳўжалигининг) уюштирилган, давлат томонидан тартибга солинадиган хўжалик субъектлари бўлиб ҳисобланади. шундай қилиб, тарихдан иқтисодий назария шаклланиб …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ички савдо иқтисодиёти фанининг назарий ва методологик асослари"

1406007680_57353.doc ички савдо иқтисодиёти фанининг назарий ва методологик асослари режа: 1. бозор муносабатларига ўтиш шароитида иқтисодий фанларнинг ўрни ва аҳамияти. 2. ички савдо иқтисодиёти фанининг бошқа иқтисодий фанлар билан боғлиқлиги. 3. ички савдо иқтисодиёти фанининг объекти ва предмети. 4. ички савдо иқтисодиёти фанининг усуллари. 1. бозор муносабатларига ўтиш шароитида иқтисодий фанларнинг ўрни ва аҳамияти. илмий иш, илмий фан, хаётдаги ҳар хил ходисаларни ўрганади ва улар билим тармоқлари ўртасида қатъий тақсимланган бўлиши шарт. чунки фанлар ўз соҳасини, чегараланган соҳани ўрганади. (бу тўғрисида батафсил кейинроқ тўхталамиз). инсон ҳаётининг ва фаолиятининг бирламчи негизини моддий борлиққа боғлиқлиги ташкил қилади. инсон қандай фаолият билан шуғулланмасин, қандай иш юри...

Формат DOC, 164,0 КБ. Чтобы скачать "ички савдо иқтисодиёти фанининг назарий ва методологик асослари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ички савдо иқтисодиёти фанининг… DOC Бесплатная загрузка Telegram