borliq falsafasi (ontologiya) falsafiy antropologiya (inson falsafasi)

DOC 1 page 87.0 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.0 KB

File type DOC

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

3- mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) falsafiy antropologiya (inson falsafasi) reja: 1. borliq tushunchasi, uning ta’riflanishi. borliq va substansiya muammosi. borliqning turlari. 2. borliqning atributlari. materiya, harakat, fazo, vaqt birligi. 3.inson muammosining falsafiy talqini. 4. inson - biosotsioma’naviy mavjudot. 5. hayotning mazmuni va unda insonning vazifasi tayanch so‘z va iboralar: ontologiya, borliq, yo‘qlik, obyektiv va subyektiv borliq, substansiya, aksidensiya, substrat, moddiy va g‘oyaviy borliq, aktual va potensial borliq, real va virtual borliq, tabiiy va ijtimoiy borliq, monizm, dualizm, plyuralizm, materiya, borliqning atributlari, harakat, fazo, vaqt. falsafa fanining borliq haqidagi masalalarni o‘rganuvchi qismi ontologiya deb ataladi. ontologiya so‘zi yunoncha ontos (mavjudlik) va logos (ta’limot) so‘zlarining birikmasidan tashkil topgan bo‘lib, «mavjudlik haqidagi ta’limot”, ya’ni borliq haqidagi fan ma’nosini ifodalaydi. bu atama fan tarixida birinchi bor 1513 yil r.gokleniusning «falsafa lug‘ati”da, so‘ngra, x.volf (1679 -1754) ning falsafaga oid darsligida qo‘llanilgan bo‘lsada, ulardan ilgari qadimgi yunon faylasuflari ham ontologiyaning mazmunini ifodalovchi turli fikrlarni ilgari surishgan. …

2 / 1

ishi), «yo‘qlikka aylanishi» haqida o‘ylay boshlashadi. shu asosda kishilarning «bu dunyo» va «u dunyo» (narigi dunyo), ya’ni odamning vafotidan so‘ng uning ruhi ko‘chib o‘tadigan «dunyolar” haqidagi tasavvurlari paydo bo‘lgan. kishilar o‘zlarining kundalik tajribalari asosida atrofidagi dunyoning hozir mavjudligi, o‘zlari tug‘ilmasdan ilgari ham mavjud bo‘lganligiga va keyinchalik ham mavjud bo‘lib qolishiga ishonishgan. shu tarzda ularda «borliq” va «yo‘qlik” haqida tasavvurlar shakllangan. borliq turli konsepsiyalarda turlicha talqin etiladi. markaziy osiyo tuprog‘ida vujudga kelgan zardushtiylik ta’limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb hisoblangan. chunki bu g‘oya bo‘yicha, har qanday o‘zgarish va harakatning asosida olov yotadi va u borliqqa mavjudlik baxsh etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakkina bor bo‘ladi, insonning bilimi qancha keng bo‘lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi, deb hisoblaydi. qadimgi dunyoning atomist olimi demokrit borliq atomlar majmuasidan iborat deb tushuntirgan. uning fikricha, borliqning …

3 / 1

keng falsafiy tushuncha bo‘lib o‘ziga butun mavjudlikni, uning o‘tmishi, hozir va kelajagini ham qamrab oladi. faylasuflar borliqni tushuntirish uchun yo‘qlik tushunchasini unga antipod qilib olishgan va shu asosda borliqning zaruriy mohiyatini ochishga intilganlar. materialistik adabiyotlarda borliqni obyektiv reallik bilan, materiya bilan aynanlashtirib tushuntirishadi. borliq o‘ziga obyektiv va subyektiv reallikni, mavjud bo‘lgan va mavjud bo‘ladigan olamlarni, moddiylik va ma’naviylikni, o‘tmish va kelajakni, o‘limni va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g‘oyalar, o‘y-xayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo‘lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi ta’rifiga faqat obyektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog‘liq bo‘lmagan jismoniy mohiyatga ega bo‘lgan narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy shakllari bu ta’rifdan tashqarida qoladi. aslida esa, borliq kategoriyasi umumiy abstraksiya bo‘lib, mavjudlik belgisi bilan barcha narsa va hodisalarni o‘ziga qamrab oluvchi o‘ta keng tushunchadir. u o‘ziga …

4 / 1

ma’naviy) jarayonlar ham, ularning xossalari, aloqalari va munosabatlari ham kiradi. u chyqur hayolotning mevasi bo‘lgan ertak va afsonalar, hatto bemorning xayolidagi alahsirashlar ham, borliqning qismi bo‘lgan ma’naviy reallik sifatida mavjuddir» . shunday qilib «ruh va materiya, hech bo‘lmaganda mavjudlik sifatida umumiylikka egadir» (i.ditsgen). shubhasiz, ular bir-- birlaridan farq ham qilishadi. agar moddiylik va ma’naviylikni bir-biriga taqqoslasak, moddiylik subyektdan mustaqil ravishda, ma’naviylik esa unga bog‘liq ravishda mavjud bo‘ladi. shunday qilib, borliq mohiyat jihatidan moddiy borliq va ma’naviy borliqqa bo‘linadi. borliqni shakllarga ajratishda uning asosida, mohiyatida nimalar yotishiga e’tibor qaratish lozim. shu tariqa falsafada substansiya kategoriyasi shakllangan. substansiya (lotin. substantia - mohiyat, asosida yotuvchi nimadir) muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo‘luvchi mohiyat. substansiya deyilganda falsafada dastlabki paytlarda borliq, tabiat, jamiyat, inson va dunyodagi barcha narsa va hodisalarning asosida yotuvchi moddiy yoki ruhiy mohiyat anglangan. o‘rta asr sharq falsafasi namoyandalari al-kindiy, zakariyo roziy, forobiy, ibn sino, ibn rushd …

5 / 1

b hisoblagan va substansiyani muayyan narsalarning shakli bilan aynanlashtirgan. r.dekart borliqning asosida ikki xil mustaqil substansiya: moddiy va ma’naviy substansiya yotadi deydi. moddiy substansiya borliqning ko‘lami bilan, ma’naviy substansiya esa tafakkur bilan belgilanadi. b.spinoza esa tafakkur va ko‘lam - ikki xil mustaqil substansiya emas, balki yagona substansiyaning ikki xil atributidir (atribut - ajralmas xususiyati degani). g.leybnitsning fikricha, olamning asosida ko‘plab mustaqil substansiyalar (monadalar) yotadi. gnoseologik yo‘nalish bo‘yicha, substansiya olamning asosida yotuvchi shartli g‘oyalardan iboratdir (j.lokk). j.berkli esa ham moddiy, ham ma’naviy substansiyaning mavjudligini inkor etgan va substansiya deb, dunyoni idrok qilishning gipotetik assotsiatsiyasini anglagan. i.kantning nuqtai nazaricha, «u shunday bir doimiy narsaki, faqat unga nisbatangina hamma vaqtinchalik, o‘tkinchi hodisalarni aniqlash mumkin”. xegel «absolyut g‘oya”, «absolyut ruh» ni substansiya deb qarab, uni narsalarning muhim, o‘zgaruvchan, rivojlanuvchi tomonlarining yaxlitligidir, deb hisoblaydi. olamning tuzilishini tushunish yana bir tushuncha «substrat» kategoriyasi bilan ham bog‘langandir. substrat (lot. substratun - asos, to‘shama, taglik) narsa va hodisalarning …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq falsafasi (ontologiya) falsafiy antropologiya (inson falsafasi)"

3- mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) falsafiy antropologiya (inson falsafasi) reja: 1. borliq tushunchasi, uning ta’riflanishi. borliq va substansiya muammosi. borliqning turlari. 2. borliqning atributlari. materiya, harakat, fazo, vaqt birligi. 3.inson muammosining falsafiy talqini. 4. inson - biosotsioma’naviy mavjudot. 5. hayotning mazmuni va unda insonning vazifasi tayanch so‘z va iboralar: ontologiya, borliq, yo‘qlik, obyektiv va subyektiv borliq, substansiya, aksidensiya, substrat, moddiy va g‘oyaviy borliq, aktual va potensial borliq, real va virtual borliq, tabiiy va ijtimoiy borliq, monizm, dualizm, plyuralizm, materiya, borliqning atributlari, harakat, fazo, vaqt. falsafa fanining borliq haqidagi masalalarni o‘rganuvchi qismi ontologiya deb ataladi. ontologiya so‘zi yunoncha o...

This file contains 1 page in DOC format (87.0 KB). To download "borliq falsafasi (ontologiya) falsafiy antropologiya (inson falsafasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq falsafasi (ontologiya) f… DOC 1 page Free download Telegram