Back

yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari

ZIP 52 pages 1.0 MB Free download

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇
1 / 52
[bookmark: _goback]yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari kirish.........................................................................................................................3 i bob. yomg‘ir chuvalchanglar faunasini o‘rganilish tarixi……………………………………………………………………………6 ii bob. yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari……………………………………………………………….12 2.1.yomg‘ir chuvalchanglarining anatomo-morfologik tavsifi……………12 2.2.yomg‘ir chuvalchanglarining ko‘payishi, rivojlanishi va biogumus tarkibi……………………………………………………………………….15 2.3.tadqiqot materiallari va metodlari………………………......................17 iii.bob.yomg‘ir chuvalchanglarining taksonomiyasi va anatomo-morfologik tavsifi…………………………………………20 3.1.yomg‘ir chuvalchanglarining ekologik xususiyatlari…………………44 3.2.yomg‘ir chuvalchanglarining tuproqda vertikal taqsimlanishi………..48 3.3.yomg‘ir chuvalchanglarining regeneratsiyasi………………………….50 xulosalar...............................................................................................52 foydalangan adabiyotlar ro‘yxati......................................53 kirish yomg‘ir chuvalchanglari tuproq jonivorlari biomassasining asosiy qismini tashkil etadi. ularning 1m2 maydondagi soni ayrim ekosistemalarda 500 tagacha yetadi. yomg‘ir chuvalchanglarining tuproq hosil bo‘lishidagi va uning tabiiy hosildorligini saqlab qolishdagi ahamiyati ekologiya, zoologiya, tuproqshunoslik va dehqonchilikga doir ko‘pchilik manbalarda keng yoritilgan. xix asrning oxirida ch. darvin: â«omoch inson ixtiro qilgan eng qadimgi va eng muhim ahamiyatga ega bo‘lgan mehnat qurollaridan biridir, ammo ungacha yomg‘ir chuvalchanglari tuproqqa ishlov berib kelgan va hamma vaqt ishlov be
2 / 52
rib kelishaveradiâ», deb yozgan edi. chuvalchanglarning faoliyati natijasida o‘simlik qoldiqlari tuproqning chuqur qatlamlariga o‘tib qoladi, tuproq yumshab, unga suv va havo o‘tishi yaxshilanadi. tuproq aeratsiyasining yaxshilanishi tufayli, organik moddalarning aerob parchalanish jarayoni tezlashadi. bundan tashqari yomg‘ir chuvalchanglari ichagidagi polimerizatsiya jarayonida organik moddalarning parchalanishidan gumin kislotalar hosil bo‘ladi. bu kislotalar mineral komponentlar bilan birga kompleks birikma gumusni hosil qiladi. chuvalchanglar jig‘ildonida joylashgan bezlar ajratib chiqaradigan maxsus moddalar, tuproqning kislotalik reaksiyasini neytrallash xususiyatiga ega. chuvalchanglar tuproqni ichagi orqali o‘tkazib, uni 10-15 foiz gumusli mayda donodor koprolitlar holida chiqaradi. bunday koprolitlar ichida mikroorganizmlar yaxshi rivojlanadi. ular ichagida yashaydigan ammonifikatsiya bakteriyalari esa azotli organik moddalarni ammiakgacha minerallashtiradi. n.a. dimo (1938) o‘zbekiston sharoitida yomg‘ir chuvalchanglarining faoliyatini o‘rganib, 1 m2 maydondagi tuproqda o‘rtacha 150 ta chuvalchang bo‘lishini hisoblab chiqqan. uning ko‘rsatishicha chuvalchanglar yil davomida tuproq yuzasiga 20 t koprolit ishlab chiqaradi. yomg‘ir chuvalchanglari tuproqdagi o‘simlik qoldiqlarining chirishini tezlashtirishi ham ma’lum. t.s. vsevolodova-perel va b. (1995) tadqiqotlarida …
3 / 52
bu hayvonlarning o‘rta osiyo respublikalarida tarqalishi to‘g‘risida b.v. valiaxmedov (1962); t.s. perel (1979); a.y. raxmatullayev (2009); w. michaelsen (1900) va boshqa tadqiqotchilarning ishlarida ma’lumotlar beriladi. dehqonchilik mahsulotlarini ko‘paytirish muammosi, dehqonchilikni rivojlantirish va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalashni to‘la-to‘kis amalga oshirishni, kimyoviy preparatlardan kengroq foydalanishni talab qiladi. ammo bu tadbirlar tuproqlarning ifloslanishi va zichlashuviga, pirovard natijada ularning agrokimyoviy xususiyatlarini yomonlashuviga olib keladi. bunga yo‘l qo‘ymaslik uchun tuproqlarning tabiiy â«melioratorlariâ» bo‘lgan jonivorni o‘rganish va ulardan samarali foydalanish tadbirlarini ishlab chiqish zarur. hozirgi davrda yomg‘ir chuvalchanglarini tadqiq qilish ishlari jahonning deyarlik barcha mamlakatlarida olib borilmoqda. o‘zbekiston hududida yomg‘ir chuvalchanglari ustida o‘zr fa zoologiya instituti, o‘zbekiston milliy universiteti, toshkent davlat agrar universiteti, toshkent davlat pedagogika universiteti, qarshi davlat pedagogika universiteti olimlari tomonidan tadqiqot ishlari olib borilmoqda. mustaqil o‘zbekiston respublikasida bog‘dorchilik va sabzavotchilik mahsulotlarini yanada ko‘paytirish, paxta hosildorligini oshirishga juda katta e’tibor berilmoqda. o‘zlashtirishga yaroqli bo‘lgan qo‘riq yerlar maydonining tobora kamayib borayotgan va suv resurslari cheklangan hozirgi …
4 / 52
lib, buning uchun quyidagi vazifalar belgilab olindi: -yomg‘ir chuvalchanglarini anatomo-morfologik xususiyatlarini o’rganish; -yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlarini o’rganish; -yomg‘ir chuvalchanglarining tuproqda vertikal taqsimlanishi o’rganish; -yomg‘ir chuvalchanglarining regeneratsiyasini o’rganish. ishning ilmiy ahamiyati. o‘zbekistonda uchraydigan yomg‘ir chuvalchanglarini 21 turining anotomo-morfologik xususiyatlari o‘rganildi. yomg‘ir chuvlchanlari turlariga qarab turli vaqt oralig‘ida umr ko‘rishi, tuproq harorati 21 c0 , namligi 60 foizdan yuqori bo‘lganda ular pillaga 4 tadan 20 donagacha tuxum qo‘yib ko‘payashi aniqlandi. yomg‘ir chuvalchanglari tuproq qatlamlarida tarqalishiga qarab 3 ta ekologik guruhga bo‘linishi, 1 tuproq yuzasida yoki to‘shalmada yashaydigan gemiedafon turlar 2 tuproq va to‘shalma (gumus) da yashaydigan turlar, 3. tuproqning chuqur qatlamlarida in qurib yashaydigan euedafon turlarga bo‘linadi. yomg‘ir chuvalchanglarining regeneratsiyasi ular hayoti uchun eng muhim organlari joylashgan oldingi bosh qismi hisobidan sodir bo‘lishi, tanasining keyingi qismi esa, to‘liq regeneratsiya xususiyatiga ega bo‘lmasligi aniqlandi. ishning aprobatsiyasi. bitiruv malakaviy ishining materiallari biologiya kafedrasi qoshidagi â«biologâ» to‘garagida ma’ruza qilingan. ishning tuzilishi va hajmi. bitiruv malakaviy …
5 / 52
bor 1837 yilda ch. darvin fanga ma’lum qilgan edi. keyinchalik tuproqshunos olim, g.n. visotskiy xix asrning oxiri xx ning boshlarida rossiyaning qora tuproqli janubiy hududlarida yomg‘ir chuvalchanglarining allolobophora gordejeffi mich., a.octaedra, a.foetida sav., a.constricta, a.jassensis turlarini tuproqqa ta’siri ustida kuzatishlar olib borib, chuvalchanglarning vertikal yo‘nalishdagi yo‘llari uzoq vaqt saqlanib qolishligini va bu yo‘llardan ular yana qayta foydalanishini aniqlagan. xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab yomg‘ir chuvalchanglarini tadqiq qilish ishlari takomillashdi. yomg‘ir chuvalchanglarining anatomik tuzilishi va fiziologiyasi ustida ish olib borgan l.m. semenova, ularning ovqat hazm qilish organlari tuzilishini oziqlanish xiliga bog‘liqligini asoslab bergan bo‘lsa, novosibirsk viloyatida b.r.striganova yomg‘ir chuvalchanglarining eisenia hordenskioldi turini bir joyda yashaydigan poliploidli va diploidli formalarida ovqat hazm bo‘lishini laboratoriya sharoitida kuzatib, ularning oziqlanish xususiyatlariga ko‘ra farq qilishini ko‘rsatib berdi. g.a. nevmivaka yomg‘ir chuvalchanglarida nerv regulyatsiyasini, g.a. surova, a.g. kreslavskiy, a.s. seversov ayrim omillarning eisenia foetida ga ta’sirini, m.y. pumen, v.k. kazakov, l.g. mkrtchyan oligoxetlar ichak xujayralari faoliyatining …
6 / 52
qancha ishlar bajarilgan. mavsumiy iqlim sharoitida tuproq umurtqasiz hayvonlari, jumladan yomg‘ir chuvalchanglarining dinamikasi borasida ham birqancha tadqiqotlar amalga oshirilgan. yomg‘ir chuvalchanglari iqlimning o‘zgarishiga o‘ta sezuvchan bo‘lishadi. ular bahor va kuz oylari tuproqning yuza qatlamida to‘planishi va qish hamda yoz fasllarida esa chuqurroq qatlamlarga ko‘chishi aniqlangan. [1, 2, 3, 7, 9, 15, 16, 26, 30, 31]. shveytsariyalik stolkli va chexoslovakiyalik zajonc, ambroz yomg‘ir chuvalchanglarining koprolitlari iqlimning o‘zgarishi bilan ko‘payishi yoki kamayishini kuzatishgan. germaniyalik baltzer haroratning o‘zgarishi yomg‘ir chuvalchanglarining har xil turlarida jinsiy organlarining rivojlanishiga turlicha ta’sir ko‘rsatishini aniqlagan. o.m. mavlonov va g‘.x. axmedov [20] larning â«tuproq zoologiyasiâ» o‘quv qo‘llanmasida hayvonlarning tuproqda yashashga moslashuvi, tarqalishi va harakatlanishi, ularning tuproq hosil bo‘lishidagi ahamiyati, hamda boshqa tuproq hayvonlari va mikroorganizmlar bilan o‘zaro munosabatlari, yomg‘ir chuvalchanglarining introduksiyasi kabi masalalar ustida ham to‘xtalib o‘tiladi. mualliflar yer yuzida tarqalgan yomg‘ir chuvalchanglarini qisqacha ta’riflash bilan birga, respublikamiz sug‘oriladigan maydonlarida keng tarqalganligini qayd qilishadi. o.p. atlavinite litvada o‘zining ko‘p …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari"

[bookmark: _goback]yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari kirish.........................................................................................................................3 i bob. yomg‘ir chuvalchanglar faunasini o‘rganilish tarixi……………………………………………………………………………6 ii bob. yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari……………………………………………………………….12 2.1.yomg‘ir chuvalchanglarining anatomo-morfologik tavsifi……………12 2.2.yomg‘ir chuvalchanglarining ko‘payishi, rivojlanishi va biogumus tarkibi……………………………………………………………………….15 2.3.tadqiqot materiallari va metodlari……………………â...

This file contains 52 pages in ZIP format (1.0 MB). To download "yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: yomg‘ir chuvalchanglarining bio… ZIP 52 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari — DOCX DOCX
yomg‘ir chuvalchanglarining bioekologik xususiyatlari
50 pages 1.0 MB
tangacha qanotlilarning bioekologik xususiyatlari — PPTX PPTX
tangacha qanotlilarning bioekologik xususiyatlari
15 pages 1.1 MB
so‘zlovchi yomg‘ir — DOCX DOCX
so‘zlovchi yomg‘ir
5 pages 67.8 KB
PPTX
yomg‘ir-chuvalchangining tashqi tuzilishi
FaylHub.uz
PPTX
yomg‘ir-chuvalchangining tashqi tuzilishi
16 pages 2.4 MB
yomg‘ir chuvalchangining ichki tuzilishi — PPTX PPTX
yomg‘ir chuvalchangining ichki tuzilishi
17 pages 2.1 MB
namangan viloyatida keng tarqalgan qushlar va ularning bioekologik xususiyatlari — ZIP ZIP
namangan viloyatida keng tarqalgan qushlar va ularning bioekologik xususiyatlari
25 pages 95.0 KB
qarshi vohasiga introduksiya qilingan murakkabguldoshlar oilasi vakillarining bioekologik xususiyatlari — PPT PPT
qarshi vohasiga introduksiya qilingan murakkabguldoshlar oilasi vakillarining bioekologik xususiyatlari
— 3.5 MB
yomg‘ir chuvalchangining anatomo-morfologik tavsifi — DOCX DOCX
yomg‘ir chuvalchangining anatomo-morfologik tavsifi
16 pages 434.5 KB
yomg‘ir chuvalchangining ichki tuzilishi. 7- sinf — ZIP ZIP
yomg‘ir chuvalchangining ichki tuzilishi. 7- sinf
17 pages 2.1 MB
o’zbekiston qizil kitobiga kiritilgan farg’ona vodiyida tarqalgan tangacha qanotlilar vakillarining bioekologik xususiyatlari — PPTX PPTX
o’zbekiston qizil kitobiga kiritilgan farg’ona vodiyida tarqalgan tangacha qanotlilar vakillarining bioekologik xususiyatlari
15 pages 1.1 MB
qashqadaryo xavzasining tog' mintaqasida tarqalgan ayiqtovondoshlar oilasi vakillarining bioekologik xususiyatlari va sanoatda ishlatilishi — DOCX DOCX
qashqadaryo xavzasining tog' mintaqasida tarqalgan ayiqtovondoshlar oilasi vakillarining bioekologik xususiyatlari va sanoatda ishlatilishi
— 7.1 MB
6-sinf. sciens. sun’iy yomg‘ir hosil qilish — PPTX PPTX
6-sinf. sciens. sun’iy yomg‘ir hosil qilish
7 pages 1.2 MB