falsafaning asosiy yo`nalishlari, fanlar tizimidagi o`rni va vazifalari

DOCX 308 pages 533.6 KB Free download

308 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 533.6 KB

File type DOCX

Pages 308

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 308

1-mavzu falsafaning asosiy yo`nalishlari, fanlar tizimidagi o`rni va vazifalari reja: 1. fanlar tizimi, unda falsafaning o`rni va ahamiyati. 2. falsafiy bilimlar tizimi va uning xususiyatlari. 3. falsafiy g`oyalar, nazariyalarning asosiy yo`nalishlari va vazifalari. falsafiy bilimlar tizimi. dunyoda xilma-xil fanlar bor. muayyan soxaga oid ilmiy bilimlar tizimi fan deb ataladi. ular «tabiiy fanlar», «ijtimoiy fanlar», «aniq fanlar», «texnika fanlari» kabi soxalarga bo`linadi. jamiyat va insonni o`rganuvchi, ular to`g`risidagi turli bilim soxalarini qamrab oladigan tarix, falsafa, adabiyotshunoslik, tilshunoslik kabi ijtimoiy fanlar yagona fan soxasi — ijtimoiy fanlar soxasiga kiradi. fizika, ximiya, biologiya, matematika kabi fanlar esa tabiiy fanlar soxasiga mansub. («fan falsafasi» bo`limida bu masalalarga atroflicha to`xtalamiz). ushbu mavzuda esa, falsafiy fanlar tizimi nima, bu tizim qanday shakllangan degan masalalar xususida fikr yuritamiz. ma’lumki, inson o`z qiziqishi va extiyojlarini qondirish maqsadida qadim zamonlardan boshlab dunyoni bilishga harakat qilgan. jamiyat taraqqiyoti yo`qsalib borishi bilan kishilarning bilim doirasi kengayib, tafakkuri rivojlanib borgan. boshqacha aytganda, …

2 / 308

algebra va boshqalar) bo`linib ketdi. insonning tashqi olamni bilishga bo`lgan intilishi muayyan davrga kelib, falsafiy-nazariy bilimni tarixiy zaruratga aylantirdi. buning natijasida aqliy va jismoniy mehnat taqsimotining dastlabki shakli vujudga keldi va fanning nazariy jixatlarini o`rganuvchi kishilar toifasi paydo bo`ldi. avvalgi mavzuda ta’kidlab o`tganimizdek, olam va odamning yaralishi, mavjudlik va rivojlanish qonuniyatlarini afsona va rivoyatlar asosida tushuntirishni maqsad qilib olgan dunyoqarash soxasi «mifologiya» (mif — afsona, logos- ta’limot degani) deb ataladigan bo`ladi. iloxiy va ruxiy qarashlaring o`rni va ahamiyatini mutloqlashtiradigan tafakko`rning bir yo`nalishi «teologiya» (teo — xudo, logos — ta’limot degani) degan nom oldi. shunday qilib, insonning bilish jarayoni takomillashib borgani sari mustaqil fanlar tizimi ham shakllanaverdi. jamiyat rivojining muayyan bosqichlariga kelib, mifologik, diniy qarashlar olamni bilish talablariga javob bermay qoldi. falsafadan fanlarning ajralib chiqishi, uning qashshoqlanishini emas, balki rivojlanish xususiyatini kursatuvchi alomatga aylandi. taraqqiyot jarayonida falsafadan tabiatshunoslik fanlari bilan birga psihologiya, etika, estetika kabi ijtimoiy fanlar ham ajralib chiqdi. keyinchalik …

3 / 308

tlar to`g`risidagi falsafiy ta’limot. praksiologiya — insonning predmetli-o`zgartiruvchan, amaliy faoliyati to`g`risidagi falsafiy ta’limot. metodologiya — bilish va o`zgaruvchan faoliyat usullari to`g`risidagi ta’limot. logika — tafakkur shakllari (tushuncha, xukm, xulosa) va tafakkur vositalarini (ta’rif, qoida, muxokama, tafakkur qonuniyatlari), ularning mazmunidan qat’i nazar, holis o`rganuvchi ta’limot. etika — axloq falsafasi, insoniyatning axloqiy tamoyillari, talab va tartib-qoidalari to`g`risidagi fan. estetika — nafosat falsafasi, jamiyat va inson hayotida go`zallikning o`rni, qonun-qoidalari to`g`risidagi qarashlar majmui bundan tashqari, inson falsafasi (antropologiya), ijtimoiy falsafa, tabiat falsafasi, madaniyat falsafasi (qulturologiya), san’at falsafasi, mafko`ra falsafasi (ideologiya), din falsafasi (teologiya), siyosat falsafasi (politologiya), huquq falsafasi, texnika falsafasi kabi soxalar ham mavjudki, ular bir so`z bilan ijtimoiy-falsafiy fanlar tizimi deyiladi. ikkinchi xil klassifikatsiya falsafiy fanlar tasnifida olam va odam, borliqning asosi bilan bog`lik masalalar qanday usulda xal qilinishiga qarab belgilanadi. bunday tasniflash natijasida monizm, dualizm, plyuralizm, materializm, idealizi, teizm, ateizm kabi ko`plab yo`nalishlar ko`zga tashlanadi. falsafani o`rganish jarayonida bu tushunchalarga hali …

4 / 308

ning umumiy tamoyillari mavjud. ya’ni, birinchidan, har bir falsafiy bilim yo`nalishi jamiyat rivojlanishida o`ziga xos determinant (sabab) vazifasini bajaradi. ikkinchidan, falsafiy bilimlar jamiyat taraqqiyotiga ta’sir qiluvchi sub’ektiv omil bo`lsa ham, vujudga kelish asosi - genezisi nuqtai nazaridan ob’ektiv hodisadir. uchinchidan, falsafiy bilim yo`nalishlarining o`zaro bog`liqlik, aloqadorlik munosabati, ularning dunyoni bilishdagi yaxlitligini ta’minlaydi. falsafiy g`oyalar va ularning amaliyoti. insoniyatning yashashi, rivojlanish istiqbollari, orzu-xavaslari, intilishlari, umidlari, turmush tarzi g`oyaviy qarashlarda ham o`z ifodasini topadi. falsafiy g`oyalar, obrazli qilib aytganda, inson hayot tarzining ko`zgusidir. har qanday falsafiy bilim dastlab g`oya tarzida shakllanadi. falsafiy g`oya insoniyat oldida to`rgan muayyan muammoni anglash va uni xal qilish maqsadi, uslub va vositalarining ifodasidir. kishilarning narsa va hodisalarga o`z extiyoj va manfaatlari nuqtai nazaridan yondashishi natijasida muammoga munosabat va uni xal qilishga qaratilgan amaliy, nazariy harakat paydo bo`ladi. masalan, inson ongli mavjudot ekani bois o`zini muqarrar xalokatga olib borishi mumkin bo`lgan g`ayriinsoniy g`oyalarga asoslangan xatti-haraqatlarni chegaralashga, ta`qiqlashga kodir. …

5 / 308

:1]. [1: islom karimov. «donishmand xalіimizning mustaµkam irodasiga ishonaman» - «fidokor», 2000 yil 8 iyun.] bunda ikki xil jixatga e’tibor berish lozim. birinchisi - tor doiradagi mutaassib kuchlarning g`ayriinsoniy g`oyalarni yoshlar ongiga, turmush tarziga singdirish yo`li bilan o`zlarining muayyan maqsadlariga erishish uchun harakatiga ehtiyot va xushyor bo`lmoq kerak. ikkinchisi esa, sog`lom kuchlarning ularga qarshi insonni inson degan nomga munosib qilib tarbiyalash va sivilizatsiyani saqlab qolish hamda rivojlantirish manfaatlari uchun ko`rashdir. falsafiy nazariyalarning «yaxshi» yoki «yomon», «foydali» yoki «zararli» ekanini tarixiy tajriba asosida faqat bitta mezon — umuminsoniy manfaatlarga mos keladimi yoki yo`qmi, degan xulosa asosida baholash mumkin. shuning uchun biz falsafiy g`oya va nazariyalarni baholashda o`z sub’ektiv fikrlarimizni mutloqlashtirishdan yiroq bo`lishimiz lozim. falsafiy nazariyalar tizimida «faqat men xaqman, boshqalar noxaq» degan tarzda mutloq haqiqatga da’vogarlik qiladigan g`oya va nazariyalar o`rtasidagi ko`rash og`ir oqibatlarga olib kelishini tarixiy tajriba qayta-qayta isbotlab bergan. har qanday manfaat shakllari va darajalari muayyan falsafiy g`oya va …

Want to read more?

Download all 308 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafaning asosiy yo`nalishlari, fanlar tizimidagi o`rni va vazifalari"

1-mavzu falsafaning asosiy yo`nalishlari, fanlar tizimidagi o`rni va vazifalari reja: 1. fanlar tizimi, unda falsafaning o`rni va ahamiyati. 2. falsafiy bilimlar tizimi va uning xususiyatlari. 3. falsafiy g`oyalar, nazariyalarning asosiy yo`nalishlari va vazifalari. falsafiy bilimlar tizimi. dunyoda xilma-xil fanlar bor. muayyan soxaga oid ilmiy bilimlar tizimi fan deb ataladi. ular «tabiiy fanlar», «ijtimoiy fanlar», «aniq fanlar», «texnika fanlari» kabi soxalarga bo`linadi. jamiyat va insonni o`rganuvchi, ular to`g`risidagi turli bilim soxalarini qamrab oladigan tarix, falsafa, adabiyotshunoslik, tilshunoslik kabi ijtimoiy fanlar yagona fan soxasi — ijtimoiy fanlar soxasiga kiradi. fizika, ximiya, biologiya, matematika kabi fanlar esa tabiiy fanlar soxasiga mansub. («fan falsafasi» bo`li...

This file contains 308 pages in DOCX format (533.6 KB). To download "falsafaning asosiy yo`nalishlari, fanlar tizimidagi o`rni va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafaning asosiy yo`nalishlar… DOCX 308 pages Free download Telegram