xvi-xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati

DOCX 17 sahifa 2,0 MB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,0 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

xvi-xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati reja kirish i bob. xvi–xvii asr o‘rta osiyo san’ati ii bob. xviii asr o‘rta osiyo san’ati iii bob. xix asr birinchi yarmi san’ati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish xvi–xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati tariximizning muhim bosqichlaridan biridir. bu davrda markaziy osiyo hududida siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotda turli o‘zgarishlar yuz bergan. ayniqsa, san’at sohalarida turli yo‘nalishlarning rivojlanishi jamiyatning madaniy qiyofasini belgilab bergan.san’at insonning estetik qarashlarini shakllantiradi, xalqning tarixiy xotirasi va milliy qadriyatlarini avloddan avlodga yetkazishda muhim vosita hisoblanadi. xvi–xix asrlarda o‘rta osiyoda yuzaga kelgan siyosiy sulolalar, xususan, ashtarxoniylar, mang‘itlar va xiva xonligi davrida me’morchilik, naqqoshlik, hunarmandchilik, musiqa va og‘zaki ijod kabi san’at turlari o‘ziga xos rivoj topdi.bu davrda shaharsozlik an’analari davom ettirildi. masjid, madrasa, maqbara va saroy kabi yodgorliklar barpo etildi. shu bilan birga, amaliy bezak san’ati, ya’ni kulolchilik, zargarlik, gilamdo‘zlik, yog‘och o‘ymakorligi va to‘qimachilik keng tarqaldi. bu hunarlarning har …

2 / 17

asrlar o‘rta osiyo san’atining gullab-yashnagan davri bo‘lib, bu davrda timuriylar imperiyasining merosi asosida yangi shakllar va uslublar shakllandi. shayboniylar va ashtarxoniylar hukmronligi ostida samarqand, buxoro, xiva kabi shaharlar madaniy markazlarga aylandi. san’at nafaqat diniy va jamoat hayotini aks ettirgan, balki iqtisodiy savdo yo‘llari, xususan, buyuk ipak yo‘li orqali eron, hindiston va xitoy madaniyatlari bilan o‘zaro ta’sirda bo‘ldi. ushbu bobda o‘rta osiyo san’atining asosiy yo‘nalishlarini ko‘rib chiqamiz: me’morchilikdagi davomiylik va yangiliklar, naqqoshlik hamda ganchkorlik san’atlarining rivoji, shuningdek, amaliy bezak san’atining zargarlik, sopolchilik va to‘qimachilik tarmoqlaridagi yutuqlari. bu davr san’ati o‘zining monumentalligi, nafis bezaklari va ramziy ma’nolari bilan ajralib turadi, jamiyatning ruhiy va moddiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qilgan. me’morchilikda davomiylik va yangiliklar (masjid, madrasa, maqbara) o‘rta osiyo me’morchiligi xvi–xvii asrlarda timuriylar davridagi an’analarni davom ettirib, shu bilan birga mahalliy xususiyatlarni qo‘llab-quvvatlagan yangiliklarni kiritdi. bu davrda me’morchilik nafaqat diniy inshootlar – masjidlar, madrasalar va maqbaralar – orqali rivojlandi, balki shaharsozlik va infratuzilma qurilishida …

3 / 17

r davridagi bibi xonim masjidi (xiv asr oxiri) ta’sirida namoyon bo‘ldi. xvi asrda buxoroda qurilgan baland masjid shu an’analarni davom ettirib, ichki hovlisini katta iwanlar (arkadalar) bilan boyitdi. yangilik sifatida masjidning fasadini yanada balandlashtirish va gumbazlarni ikki qavatli qilishni ko‘rish mumkin: bu nafaqat estetik, balki akustik jihatdan ham namoz o‘qish uchun qulaylik yaratdi. xivada xvi asrda qurilgan jome masjidi ham shunga o‘xshash: uning 300 dan ortiq bezakli ustunlari yog‘och va g‘ishtdan yasalgan bo‘lib, ichki makonni ochiq va yorug‘ qildi. bu masjidlarning qurilishida suv ta’minoti tizimi – kanatlar va buloqlar – integratsiya qilindi, bu o‘rta osiyo iqlimiga moslashuvning yangi shakli edi. xvii asrda ashtarxoniylar davrida masjidlar yanada kengaydi, masalan, samarqand yaqinidagi shahi zinda majmuasiga qo‘shilgan yangi masjidlar orqali diniy markazlar mustahkamlandi.madrasalar qurilishida ham davomiylik va yangiliklar birgalikda namoyon bo‘ldi. timuriylar davridagi ulug‘bek madrasasi (xv asr) modeli asosida xvi asrda buxoroda abdulazizxon madrasasi qurildi: ikki qavatli xonalar, markaziy hovli va peshtoq – …

4 / 17

i asrda buxoroda qurilgan chor bakr maqbarasi shu uslubni davom ettirib, bir necha maqbarani majmuga birlashtirdi. yangilik sifatida maqbaralarga bog‘lar va suv havzlarini qo‘shishni ko‘rish mumkin: bu nafaqat estetik, balki ruhiy tinchlikni ta’minlash uchun edi. shahrisabzda xvi asrda qurilgan xo‘ja ahmad yasaviy maqbarasi ham shunga o‘xshash: uning gumbazi 40 metrdan oshib, ichki devorlarini ganch bezaklar bilan boyitdi. xvii asrda xivada payg‘ambar maqbarasi qurilishi orqali maqbaralar diniy ziyoratgohlar sifatida rivojlandi, ammo qurilishda mahalliy loy va g‘isht ishlatilishi iqtisodiy jihatdan samarali bo‘ldi. umuman olganda, bu davr me’morchiligida davomiylik timuriylar monumentalligini saqlab qolgan bo‘lsa, yangiliklar mahalliy iqlim va ijtimoiy ehtiyojlarga moslashuvda namoyon bo‘ldi. masjidlar va madrasalar jamoat markazlari, maqbaralar esa ruhiy panoh bo‘lib xizmat qildi, bu esa o‘rta osiyo madaniyatining barqarorligini ta’minladi. naqqoshlik va ganchkorlik san’atida rivojlanish xvi–xvii asrlarda o‘rta osiyo naqqoshlik va ganchkorlik san’atlari me’morchilik bilan uzviy bog‘liq holda rivojlandi, ular inshootlarni bezashning asosiy vositalariga aylandi. naqqoshlik – yog‘ochdan o‘ymakorlik – qadimiy …

5 / 17

i gipsdan o‘ymakorlik – naqqoshlik bilan birgalikda ichki bezaklarni boyitdi va xvi asrda o‘zining cho‘qqisiga chiqdi. ganchdan yasalgan panjaralar, shift bezaklari va devor rel’eflari masjid va madrasalarni sehrli qildi. masalan, samarqanddagi tillakori madrasasida (xvii asr) ganch bezaklar oltin bo‘yoq bilan qoplangan bo‘lib, ularning naqshlari – arabesk va hatoy – yorug‘likni aks ettirib, ichki makonni kengaytirgan ta’sir yaratdi. ganchkorlarning texnikasi murakkab edi: avval loy shakllantiriladi, keyin quritilgach o‘yma qilinadi va nihoyat bo‘yoqlanadi. bu jarayon nafaqat estetik, balki akustik jihatdan ham muhim bo‘ldi, chunki ganch shiftlar ovozni yumshatardi. buxoroda xvi asrda qurilgan abdulazizxon madrasasida ganchdan yasalgan mihrob devorlari gullarga o‘xshash rel’eflar bilan bezatilgan, bu esa diniy marosimlarni yanada muqaddas qildi.bu ikki san’atning rivojlanishida hunarmandlar maktablari katta ahamiyatga ega bo‘ldi: samarqand va buxoro naqqoshlik markazlari bo‘lib, u yerda otadan o‘g‘ilga o‘tadigan an’analar saqlanib qoldi. xvii asrda ashtarxoniylar davrida ganchkorlik yanada takomillashdi, masalan, xiva saroylarida ganch panjaralari shaffoflik va chidamlilikni birlashtirdi. naqqoshlik va ganchkorlik …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xvi-xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati" haqida

xvi-xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati reja kirish i bob. xvi–xvii asr o‘rta osiyo san’ati ii bob. xviii asr o‘rta osiyo san’ati iii bob. xix asr birinchi yarmi san’ati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish xvi–xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati tariximizning muhim bosqichlaridan biridir. bu davrda markaziy osiyo hududida siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotda turli o‘zgarishlar yuz bergan. ayniqsa, san’at sohalarida turli yo‘nalishlarning rivojlanishi jamiyatning madaniy qiyofasini belgilab bergan.san’at insonning estetik qarashlarini shakllantiradi, xalqning tarixiy xotirasi va milliy qadriyatlarini avloddan avlodga yetkazishda muhim vosita hisoblanadi. xvi–xix asrlarda o‘rta osiyoda yuzaga kelgan siyosiy sulolalar, xususan, ashtarxoniylar, mang‘itlar v...

Bu fayl DOCX formatida 17 sahifadan iborat (2,0 MB). "xvi-xix asr birinchi yarmi o‘rta osiyo xalqlari san’ati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xvi-xix asr birinchi yarmi o‘rt… DOCX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram