biozararlanishfanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi

PPTX 30 pages 987.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 987.5 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mavzu: biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi. biozaralanish, ekologik-texnologik muammo sifatida. litotrof va organotrof bakteriyalar va ularning tuzilishi. reja: mavzu: biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi. biozaralanish, ekologik-texnologik muammo sifatida. litotrof va organotrof bakteriyalar va ularning tuzilishi. biozararlanish – atrof muhitni inson tomonidan unga kiritilgan yangiliklarga javob reaksiyasidir. biozararlanish bilan bog’liq bo’lgan barcha holatlarda bir tarafdan organizm va atrof muhit boshqa tarafdan inson qo’li bilan yaratilgan bunyodkorlik mahsuli bir-biriga ta’sir qiladi. bu komponentlarning o’zaro ta’sirini avvalambor ularning xo’jalik faoliyati va inson turmushi nuqtai nazaridan o’rganishda biozararlanish muammosi kompleks ekologik-texnologik yondoshishlarga asoslanadi. mashhur olim van der kerk biozararlanishga quyidagicha ta’rif beradi: biozararlanish - organizmlar hayot faoliyati tufayli yuzaga kelgan materiallar xususiyatlaridagi o’rinsiz o’zgarishlardir. rus olimi g.i.karavayko bu tushunchani kengaytirib biozararlanish deganda organizmlar faoliyati tufayli materiallar xususiyatlarida sodir bo’ladigan kerakli va keraksiz o’zgarishlarni atashni taklif etgan. ikkala tushuncha ham organizmlar zararlaydigan ob’ektlarni xilma-xilligini to’liq qamrab ololmaydi. yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, ekologik-antropogen-texnologik …

2 / 30

i deb material buyum inshoot tabiiy homashyolarga hujum qiluvchi va ularning xossalarini inson uchun nomaqbul qiluvchi organizmlarga ataladi. bunday organizmlar biozararlanish agentlari yoki zararlantiruvchi organizmlar deb ham yuritiladi. inshootlar, buyumlar, materiallar, mahsulotlar organizmlar bilan zararlanganda foydali xususiyatlarini yo’qotadilar. ularni biozararlanish ob’ektlari yoki biozararlanadigan ob’ektlar deyiladi. biozararlanish hamisha, qanday bo’lmasin, to’g’ridan to’g’ri yoki bir tomondan atrof-muhit bilan bog’langan deb qaraladi. muhitsiz hech qanday biozararlanish vujudga kelmaydi va bo’lmaydi. biozararlanishning atrof-muhitda o’z analoglari-ekologik prototiplari bo’lib, tabiatda shunga o’xshash hodisalar inson paydo bo’lishidan oldin ham, ayniqsa hozirgi davrda inson muntazam ravishda muhitni buyum va materiallar bilan to’ldirib turishi biozararlanishni vujudga kelishiga sharoit yaratadi. biozararlanishlardan biri - kemalarda suv o’tlari, qisqichbaqasimonlar va mollyusklar bioqoplamasining o’sishi-tabiatda ularning suzivchi buyumlarga tabiiy o’sivchi bioqoplama ularni ekotiplari mavjudligidan darak beradi. masalan: suvga qulagan daraxtlarda va h organizmlarning muhitga tushgan yangi predmetga nisbatan ta’sirchanligi biozararlanishlar jarayoni nafaqat atrof-muhit ta’sirini sezadi, o’z navbatida o’rab olgan barcha yaqin muhitni o’zgartirib, unga …

3 / 30

aruratga qarab uni yo’q qiladi. biozararlanish muammosi keng rejali tadbirlarni talab etadi va uni mablag’da hisoblash qiyinchilik tug’diradi. iqtisodiy nuqtai nazardan biozararlanish tufayli taxminiy hisoblarga ko’ra har yili bir necha o’n mlrd. dollar zarar ko’riladi. bu muammoga ijtimoiy nuqtai nazardan qaraganda biozararlanish tufayli keltiriladigan talofotni hech qanday baholashning imkoni bo’lmaydi. ammo uning bahosi iqtisodiy zarardan ham yuqori turadi. bunday talofot sifatida bebaho san’at asarlari (arxiv materiallari, noyob kitoblar, qadimiy ustalarning bebaho san’at asarlari), qushlar bilan to’qnash kelganda havo laynerlari yo’lovchi va ekipajlarining nobud bo’lishi, texnik moslamalar va inshootlarning zarar ko’rishi, oyna, optika, turli plastmassalar, rezina, apparatura, yo’l qoplamalari, suv to’g’onlari, transportlarda bakteriya va zamburug’lar, o’simliklar, hasharotlar, kemiruvchilar, suv bioqoplamalari va boshqa organizmlar tufayli zarar ko’rishini ko’rsatib o’tishning o’zi kifoyadir. materiallarni biozararlanish va bioparchalanishdan himoya qilishni o’rganishdagi keskin burilish bu jarayonda mikroorganizmlarning roli aniqlangandan so’ng o’rin oldi. mikroorganizmlar ta’sirida yog’ochlar zararlanishini o’rganish 19 asrda boshlangan bo’lsa, qog’oz, kitob va hujjatlar zararlanishi …

4 / 30

n murakkab inshootlarni, barcha yonilg’i turlari, lak, bo’yoq, madaniyat va san’at yodgorliklari va obidalarini, boshqa ko’p jihoz va buyumlarni zararlaydi. zamburug’lar bilan materiallar zararlanishi ularning tuzilishi bilan bog’liq. birinchi navbatda ichida zamburug’lar uchun ozuqa bo’lib xizmat qiladigan moddalar (tabiiy tolalardan tashkil topgan to’qimalar, yog’och, oqsilli yelimlar, karbonvorodlar) mavjud bo’lgan materiallar zararlanadi. zamburug’lar bu materiallarni karbon va energiya manbai sifatida qo’llaydi va yaroqsiz holga keltiradi. shu bilan birga, tarkibida biror ozuqa moddalari bo’lmagan materiallar (masalan, metall va nometall buyumlar, optik jihozlar) ham zararlanadi. yaqqol micol –durbin shishasi ustida mitseliy o’sish jihozni darhol yaroqsiz holga keltiradi. bunday hollarda materiallar zararlanishining sabablari: 1) ular havodan tushadigan chang va zamburug’ sporalari bilan ifloslanishi; 2) materiallarning bir-biri bilan kontaktda bo’lishi, masalan, zamburug’ bilan oldin jihoz g’ilofi zararlanishi va keyin shishaga o’tishi va h. bo’lishi mumkin. shisha ustidan mog’orni tozalab ketkizgandan so’ng ham uning ustida mitseliyning botiq “rasmi” (izi) qoladi; bu zamburug’ metabolitlari (asosan organik kislotalari) …

5 / 30

rotroflar esa – tayyor organik moddalarni ishlatadi. metallar korroziyasini qo’zg’atishda qatnashuvchi bakteriyalarning ko’pchiligi xemotroflardir z xemotrof va geterotrf bakteriyalar o’sishi uchun haroratning ustki chegarasi ko’p hollarda 90 os va undan ham yuqoriroqni tashkil etadi. misol uchun, metallarda faol biokorroziya qo’zg’atuvchi thiobacillus turkumiga mansub bakteriyalar o’sishi uchun haroratning ustki chegarasi 60 os; biokorroziya qo’zg’atuvchi sulfatreduksiya qiluvchi bakteriyalarning bir turi uchun esa 70 os. ba’zi muhitni oksidlovchi bakteriyalar 90 os haroratda o’sa oladi. bunday bakteriyalarning termostabilligi ular oqsillarining (birinchi navbatda fermentlarining) issiqlikka chidamliligi bilan bog’liq. ularning membranalaridagi lipid moddalari, karbonning ko’p sonli atomlariga ega bo’lgan to’yingan va shoxlangan moy kislotalari mavjudligi bilan ta’riflanadi. ba’zi bakteriyalar ph 1 yoki ph 10 bo’lganida ham o’sish va rivojlanishini to’xtatmaydi. misol uchun, thiobacillus turkumiga mansub bakteriyalar turlaridan bittasi uchun optimal ph 1-3, boshqasi uchun esa - ph 9,8. ba’zi bakteriyalar yuqori havo bosimiga o’ta chidamli. 750 atm bosimida o’sa oladigan turlar mavjud; ba’zi turlar uchun optimal …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biozararlanishfanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi"

mavzu: biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi. biozaralanish, ekologik-texnologik muammo sifatida. litotrof va organotrof bakteriyalar va ularning tuzilishi. reja: mavzu: biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi. biozaralanish, ekologik-texnologik muammo sifatida. litotrof va organotrof bakteriyalar va ularning tuzilishi. biozararlanish – atrof muhitni inson tomonidan unga kiritilgan yangiliklarga javob reaksiyasidir. biozararlanish bilan bog’liq bo’lgan barcha holatlarda bir tarafdan organizm va atrof muhit boshqa tarafdan inson qo’li bilan yaratilgan bunyodkorlik mahsuli bir-biriga ta’sir qiladi. bu komponentlarning o’zaro ta’sirini avvalambor ularning xo’jalik faoliyati va inson turmushi nuqtai nazaridan o’rganishda biozararlanish muammosi kompleks ek...

This file contains 30 pages in PPTX format (987.5 KB). To download "biozararlanishfanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi", click the Telegram button on the left.

Tags: biozararlanishfanining maqsad v… PPTX 30 pages Free download Telegram