biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi

DOCX 14 pages 48.6 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.6 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

1-mavzu: kirish. biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi. biozaralaishi, ekologik-texnologik muammo sifatida. litotrof va organotrof bakteriyalar va ularni tuzulishi reja: 1. biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi 2. biozaralaishi, ekologik-texnologik muammo sifatida 3. litotrof bakteriyalar va ularning tuzilishi 4. organotrof bakteriyalar va ularni tuzulishi tayanch so’zlar va iboralar: biodeterioration, biozararlanuvchi, biozararlanuvchi vaziyat, biozararlanishlarning manbai, fototrof bakteriyalar, xemotrof bakteriyalar, organotrofla, avtotrof va geterotroflar, bacillus subtilis, sulfattiklovchi (sulfatreduksiya qiluvchi, desulfatlovchi) bakteriyalar (stb, dsb, tion bakteriyalari, nitrifikator bakteriyalar. biozararlanish – atrof muhitni inson tomonidan unga kiritilgan yangiliklarga javob reaksiyasidir. biozararlanish bilan bog’liq bo’lgan barcha holatlarda bir tarafdan organizm va atrof muhit boshqa tarafdan inson qo’li bilan yaratilgan bunyodkorlik mahsuli bir-biriga ta’sir qiladi. bu komponentlarning o’zaro ta’sirini avvalambor ularning xo’jalik faoliyati va 0inson turmushi nuqtai nazaridan o’rganishda biozararlanish muammosi kompleks ekologik-texnologik yondoshishlarga asoslanadi. “biozararlanishlar” tushunchasi inglizcha “biodeterioration” so’ziga to’g’ri keladi. bu tushuncha halqaro muvofiqlashtiruvchi tashkilotlarni belgilash uchun yuzaga keldi, masalan, the biodeterioration society – …

2 / 14

tendensiya ayniqsa 1975 yil kingstonda (aqsh) biozararlanishlar bo’yicha o’tqazilagan iii halqaro simpoziumda o’z ifodasini topdi. mashhur olim van der kerk biozararlanishga quyidagicha ta’rif beradi: biozararlanish - organizmlar hayot faoliyati tufayli yuzaga kelgan materiallar xususiyatlaridagi o’rinsiz o’zgarishlardir. rus olimi g.i.karavayko bu tushunchani kengaytirib biozararlanish deganda organizmlar faoliyati tufayli materiallar xususiyatlarida sodir bo’ladigan kerakli va keraksiz o’zgarishlarni atashni taklif etgan. ikkala tushuncha ham organizmlar zararlaydigan ob’ektlarni xilma-xilligini to’liq qamrab ololmaydi. yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, ekologik-antropogen-texnologik omillarning o’zaro ta’siri asosida biosferani inson faoliyati natijasida kelib chiqqan mahsulot bilan to’ldirishi (ifloslanishi) bilan bog’liq biotsenotik, landshaft-zonal va keng ma’noda biosferik hodisa-biozararlanishdir. turli ekologik va antropogen-texnik omillar natijasidan kelib chiqib biozararlantiruvchi ta’sirning dinamikasi yuqori. ular makon va zamonda turli bosqichlarni, tezlanuvchi va sekinlanuvchi vaqt kesmalarni, orqaga ketishlar singari o’z ichiga murakkab jarayonlarni oladi. bu murakkab jarayon biozararlanuvchi deb nomlanadi. uning oxirgi natijasi ob’ekt struktura va funktsional xossalarning o’zgarishi bo’lsa ham, ob’ektda bu o’zgarishlar oraliq bosqichlarda, …

3 / 14

chalaridan biridir. bu tushuncha biozararlanishlarning vujudga kelish potentsial imkoniyati bo’lishini ko’rsatadi va biozararalanishlar bashorati bilan bog’liq terminologik sxemalar ishlab chiqishni taqozo qiladi. biozararlanish vaziyatini vujudga keltiruvchi eng muhim komponentlar tirik organizmlardir, ular ob’ektga biozararlanish ta’sir etish manbai bo’lib, maxsus vositalar bilan himoyalangan yoki himoyalanmagan bo’ladilar. bu komponentlarning ishtiroki makon doirasidagi masofada, ularning o’zaro munosabatlarini o’rnatishga imkon berib, biozararlantirish ta’sir imkoniyatini aniqlaydi, shunday ekan, biozararlantiruvchi vaziyatni yaratadi, ammo u biozararlantiruvchi jarayonni yuzaga keltirmaydi, uning yuzaga kelishi zararlanadigan organizmning zararlovchi organizm ta’sirida kelib chiqishi orqali boshlanadi. biozararlanishlarning manbai deb material, buyum, inshoot, tabiiy homashyolarga hujum qiluvchi va ularning xossalarini inson uchun nomaqbul qiluvchi organizmlarga ataladi. bunday organizmlar biozararlanish agentlari yoki zararlantiruvchi organizmlar deb ham yuritiladi. inshootlar, buyumlar, materiallar, mahsulotlar organizmlar bilan zararlanganda foydali xususiyatlarini yo’qotadilar. ularni biozararlanish ob’ektlari yoki biozararlanadigan ob’ektlar deyiladi. biozararlanish hamisha, qanday bo’lmasin, to’g’ridan to’g’ri yoki bir tomondan atrof-muhit bilan bog’langan, ayrim hollarda inson daxlsizligi, boshqalarda-keskin o’zgartirilgan, va nihoyat …

4 / 14

iozararlanishni vujudga kelishiga sharoit yaratadi. shunday bo’lganda, biozararlanishlardan biri - kemalarda suv o’tlari, qisqichbaqasimonlar va mollyusklar bioqoplamasining o’sishi-tabiatda ularning suzivchi buyumlarga tabiiy o’sivchi bioqoplama ularni ekotiplari mavjudligidan darak beradi. masalan: suvga qulagan daraxtlarda va h. bunda organizmlarning muhitga tushgan yangi predmetga nisbatan ta’sirchanligi, jumladan, inson faoliyati tufayli, ba’zida ularga ekologik yaxshi tanish bo’lgan singari kuzatiladi. biozararlanishlar jarayoni nafaqat atrof-muhit ta’sirini sezadi, o’z navbatida o’rab olgan barcha yaqin muhitni o’zgartirib, unga ham ta’sir ko’rsatadi. o’zini olganda, inson tomonidan yaratilib va atrof-muhitga kiritilgan ob’ekt kuchli ekologik muhit hisoblanib, bir xil hollarda organizmlar tomonidan faol foydalanilsa, boshqalarda – ularga salbiy ta’sir ko’rsatadi, uchinchilarida esa bilvosita yashash joyi va tarqalishga nisbatan ularga yangi imkoniyatlar tug’diradi. agarda biozararlanish jarayonini paydo bo’lishidagi va rivojlanishidagi antropogen faktorning ahamiyatini aniqroq baholamoqchi bo’lsak, unda inson o’zi ishlab chiqargan va tabiatga kiritgan ob’ektga tirik organizmlar ta’sirining boshini va oxirini qayd qiladi, so’ngra zaruratga qarab uni yo’q qiladi. muhitni faol o’zlashtirish …

5 / 14

angliyada o’tkazishga asos soldi. shunday qilib, biozararlanish muammosi inson faoliyati doirasida muhim ilmiy va amaliy muammo sifatida alohida statusga ega bo’ldi. bu o’z navbatda ko’pchilik mamlakatlar mutaxassislaridan muammo doirasini uzil-kesil aniqlashni, terminlar va metodik yondoshuvlarni ishlab chiqishni talab qildi. hozirgi davrda muvofaqlashtirish funksiyasini xalqaro doirada, shtab kvartirasi aston universitetida tuzilgan (angliya) biozararlanishlar bo’yicha halqaro jamiyat amalga oshiradi. uning huzurida axborot markazi, xalqaro ilmiy-tadqiqot kompleksi faoliyat ko’rsatib, biozararlanishlar bo’yicha xalqaro byulletenlar va bibliografik ma’lumotnomalarni chop etadi. bu barcha tashkilotlar 1968 yili tuzilgan. xalqaro simpoziumlar muntazam ravishda: ii xbs 1971 yili niderlandiyada o’tkazilgan bo’lsa, iii xbs 1975 y. aqsh da, iv xbs 1978 y. g’arbiy berlinda, v xbs 1981 y. angliyada, vi xbs 1984 y. aqsh da va h. har 3 yilda bir marta o’tkazib kelinmoqda sobiq ittifoqning fa qoshida 1967 yili biozararlanish bo’yicha umumittifoq muvofiqlashtirish kengashi tuzilgan edi. kengashning asosiy vazifasi sifatida biozararlantiruvchi vaziyatlarni har tomonlama o’rganish va amaliy tajribalar hamda …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi"

1-mavzu: kirish. biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi. biozaralaishi, ekologik-texnologik muammo sifatida. litotrof va organotrof bakteriyalar va ularni tuzulishi reja: 1. biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi 2. biozaralaishi, ekologik-texnologik muammo sifatida 3. litotrof bakteriyalar va ularning tuzilishi 4. organotrof bakteriyalar va ularni tuzulishi tayanch so’zlar va iboralar: biodeterioration, biozararlanuvchi, biozararlanuvchi vaziyat, biozararlanishlarning manbai, fototrof bakteriyalar, xemotrof bakteriyalar, organotrofla, avtotrof va geterotroflar, bacillus subtilis, sulfattiklovchi (sulfatreduksiya qiluvchi, desulfatlovchi) bakteriyalar (stb, dsb, tion bakteriyalari, nitrifikator bakteriyalar. biozararlanish – atrof muhitni inson tomonid...

This file contains 14 pages in DOCX format (48.6 KB). To download "biozararlanish fanining maqsad va vazifalari, dolzarbligi", click the Telegram button on the left.

Tags: biozararlanish fanining maqsad … DOCX 14 pages Free download Telegram