harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash

PPTX 27 pages 1.4 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

ma’ruza. harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash ma’ruza. harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash harorat o‘lchash harorat — texnologik jarayonlarning muhim parametri bo‘lib, amalda ham past, ham yuqori haroratlar bilan ish ko‘rishga to‘g‘ri keladi. jismning harorati molekulalarning issiqlik harakatidan hosil bo‘ladigan ichki kinetik energiyasi bilan belgilanadigan qizdirilganlik darajasi orqali xarakterlanadi. molekulalarning o‘rtacha kinetik energiyasi va ideal gaz harorati orasidagi bog‘lanish quyidagi tenglama bilan ifodalanadi: e = 3/2 kt. harorat o‘lchash haroratni bevosita o‘lchash mumkin emas: uni jismning haroratga bir qiymatli bog‘liq bo‘lgan qandaydir boshqa fizik parametrlari bo‘yicha aniqlash mumkin. haroratga bog‘liq parametrlarga masalan, hajm, uzunlik, elektr qarshilik, termoelektr yurituvchi kuch, nurlanishning energetik ravshanligi va hokazolar kiradi. harorat o‘lchaydigan asbobni 1598 yilda galiley birinchi bo‘lib tavsiya etgan. so‘ngra m.v. lomonosov, farengeytlar termometr ishlab chiqishgan. harorat o‘lchash tabiatda hajmiy kengayishi va harorati chiziqli bog‘langan suyuqliklar bo‘lmaydi. shuning uchun, haroratlarning ko‘rsatishi termometrga solinadigan moddaning (simob, spirt va boshqalar) tabiatiga bog‘liq. fan va texnikaning rivojlanishi bilan …

2 / 27

chlik nuqtasidir. bu nuqtaning son qiymati 273,15 k. termodinamik harorat t harfi bilan son qiymatlari esa k bilan ifodalanadi. xalqaro amaliy shkala bo‘yicha o‘lchanadigan harorat t harfi bilan, sonli qiymati esa °c belgisi bilan ifodalanadi. mutlaq termodinamik shkala bo‘yicha ifodalangan harorat bilan shu haroratning xalqaro shkala bo‘yicha ifodasi orasidagi munosabat quyidagi tenglama orqali aniqlanadi: t = t + 273,15 harorat o‘lchash birliklari angliya va aqsh da 1715 yilda taklif qilingan farengeyt shkalasi qo‘llanadi. bu shkalada ikki nuqta: muzning erish nuqtasi (32 °f) va suvning qaynash niqtasi (212 °f) asos qilib olingan. xalqaro amaliy shkala, mutlaq termodinamik shkala va farengeyt shkalasi bo‘yicha hisoblangan harorat munosabati quyidagicha: n — farengeyt shkalasi bo‘yicha graduslar soni. harorat o'lchash asboblari zamonaviy termometriya o'lchashning turli usul va vositalariga ega. har bir usul o'ziga xos bo'lib, universallik xususiyatiga ega emas. berilgan sharoitda optimal o'lchash usuli o'lchashga qo'yilgan aniqlik sharti va o'lchashning davomiyligi sharti, temperaturani qayd qilish va …

3 / 27

metrlari kengayish termometrlari suyuqlikning issiqlikdan kengayishi hajmiy kengayish koeffitsienti bilan xarakterlanadi. bu koeffitsient quyidagi formula orqali aniqlanadi: kengayish termometrlari dilatometr va bimetalli termometrlarning ishlash printsipi temperatura o'zgarishida qattiq jism hajmi chiziqli mikdorining o'zgarishi asoslangan. bu asbobda sezgir element sifatida katta chiziqli kengayish koeffitsientiga ega bo'lgan materialdan (jez va mis) tayyorlangan naycha 1 qo'llanilgan. korpus 3 ga kavsharlangan naycha ichida sterjen 2 joylashgan. sterjen chiziqli kengayish koeffitsienti kichik bo'lgan material (masalan, invar) dan ishlangan. o'lchanayotgan muhitning temperaturasi ko'tarilishi bilan naycha 1 uzayadi. bu hol sterjen 2 ning siljishiga olib keladi. kengayish termometrlari dilatometrik termometrlar suyuqliklar temperaturasini o'lchashda hamda temperaturani ma'lum darajada avtomatik ravishda saqlash uchun va signalizatsiyada qo'llanadi. dilatometrik termometrlar 1,5 va 2,5 aniqlik klasslarida chiqariladi, ularning yuqorigi o'lchash chegarasi 500°s gacha. 150°s dan oshmagan temperaturalar uchun naycha jezdan, sterjen esa invardan ishlanadi, undan yuqori temperaturalar uchun naycha zanglamas po'latdan, sterjen esa kvartsdan ishlanadi. afzalliklari: ishonchliligi va sezgirligi yuqori. kengayish termometrlari …

4 / 27

manometrik termometrlar ko'rsatuvchi va o'ziyozar qilib ishlanadi. manometrik termometrlar ximiya sanoatida keng qo'llaniladi, ular portlash xavfi bor joylarda ko'proq ishlatiladi. bu holda diagramma qog'ozi soat mexanizmi bilan yuritiladi. manometrik termometrlar termoballon sezgir element hisoblanib u harorat o'lchanayotgan ob'ektga joylashtiriladi va harorat o'zgarishi natijasida termoelektrik modda temperaturasi ham o'lchanayotgan modda temperaturasiga etadi. termoballon ichida bosim o'zgaradi va bu bosim kapillyar naycha orqali prujinani xarakatlantirib strelkani ma'lum bir burchakka suradi. termoballon diametri 5—30 mm, uzunligi 60—500 mm bo'ladi. kapillyar naycha mis yoki po'latdan ichki diametri 0,1—0,5mm dan iborat hamda uzunligi 60m gacha boradi. manometrik manometrlar gazli, suyuqlikli turlariga bo'linadi. manometrik termometrlar gazli manometrik termometrlarning ishlash printsipi germetik berkitilgan termosistemadagi inert gaz bosimining temperaturaga bog'liqligiga asoslangan. bu termometrlar— 150sdan 1000sgacha temperaturalarni o'lchash imkonini beradi. gazli termometrlarning ish moddasi sifatida geliy yoki azot ishlatiladi. suyuqlikli manometrik termometrlarda termometrik modda sifatida xona temperaturasidagi, 10—15mpa bosim ostidagi simob (—30—600 0s) yoki 0,5—5mpa bosim ostida toluol, ksilol, …

5 / 27

ilik termometrlari (qt) bilan o'lchash temperatura o'zgarishi bilan elektr o'tkazgich hamda yarim o'tkazgichlar elektr qarshiligining o'zgarish xususiyatiga asoslangan. demak, o'tkazgich yoki yarim o'tkazgichning elektr qarshiligi uning temperaturasi funktsiyasidan iborat, ya'ni r=f(t). ular -260 dan +1100 os gacha bo'lgan temperaturani ishonchli o'lchay oladi. bu funktsiyaning ko'rinishi termometr qarshiligi materialining xossalariga bog'liqdir. temperatura o'lchanadigan muhitga kiritilgan qarshilik termometrlarining qarshiligi yoki undan o'tadigan tok miqdori orqali topiladi. qarshilik termometrlari hozir qarshilik termometrlarini tayyorlash uchun mis, platina, nikel va temirdan foydalaniladi. a) misdan yasalgan qarshilik termometri. mis arzon material bo'lib, uning qarshiligi amalda temperaturaga chiziqli bog'liq. ular -50 dan +200 os gacha bo'lgan diapazondagi temperaturani o'lchash uchun mo'ljallangan bo'lib, diametri 0,1 mm bo'lgan mis simdan tayyorlanadi. b) platinadan tayyorlanadigan qarshilik termometrlari. platinali qt lari o'ta yuqori aniqlikdagi o'zgartkichlar bo'lib, ulardan ishchi, namunaviy va etalon termometrlar sifatida foydalaniladi. xalqaro temperatura shkalasida -182,97 dan 630,5 os bo'lgan diapazondagi xarorat o'lchanadi. v) nikel va temir o'ta yuqori …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash"

ma’ruza. harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash ma’ruza. harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash harorat o‘lchash harorat — texnologik jarayonlarning muhim parametri bo‘lib, amalda ham past, ham yuqori haroratlar bilan ish ko‘rishga to‘g‘ri keladi. jismning harorati molekulalarning issiqlik harakatidan hosil bo‘ladigan ichki kinetik energiyasi bilan belgilanadigan qizdirilganlik darajasi orqali xarakterlanadi. molekulalarning o‘rtacha kinetik energiyasi va ideal gaz harorati orasidagi bog‘lanish quyidagi tenglama bilan ifodalanadi: e = 3/2 kt. harorat o‘lchash haroratni bevosita o‘lchash mumkin emas: uni jismning haroratga bir qiymatli bog‘liq bo‘lgan qandaydir boshqa fizik parametrlari bo‘yicha aniqlash mumkin. haroratga bog‘liq parametrlarga masalan, hajm, uzunlik, elektr qarshilik, t...

This file contains 27 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "harorat va bosim kattaliklarini o‘lchash", click the Telegram button on the left.

Tags: harorat va bosim kattaliklarini… PPTX 27 pages Free download Telegram