temperatura va uni o'lchash. termorarlar

DOCX 18 pages 741.6 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 741.6 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mavzu: temperatura va uni o'lchash. termorarlar reja: 1. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. 2. kengayish termometrlari. 3. manometrik termometrlar. 4. termoelektrik termometrlar. 5. qarshilik termometrlari. 6. temperaturani o’lchashda ishlatiladigan ikkilamchi asboblar. 7. nurlanish pirometrlari. 8. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. temperatura ishlab chiqarishda texnologik jarayonning borishi hamda borish davrini xarakterlovchi asosiy kattaliklardan biridir. avtomatik boshqarishning samaradorligi temperaturaning aniq bahosini belgilaydi. temperatura - jismning issiqlik darajasi hisoblanib, molekulalarning issiqlik harakatidan aniqlanadigan ichki kinetik energiya miqdoridir. temperaturani o'lchash imkoni issiqlik almashishiga, issiq moddaning issiqligi o'zidan kam bo'lgan moddaga o'tish qobiliyatiga asoslangan. o'lchanayotgan temperaturalarning son qiymatini topish uchun temperaturalar shkalasini o'rnatish, ya'ni sanoq boshini va temperatura intervalining o'lchov birligini tanlash lozim. agar temperatura «gradus» bilan o'lchansa, uning o'lchov birligi quyidagi formula bo'yicha aniqlanadi: (1) bu yerda: t1 - jismning boshlang'ich chegara nuqtasidagi temperaturasi; t2 - shu jismning ikkinchi holatga o'tish nuqtasidagi temperaturasi; n - butun son (shkala bo'linmalari soni). hozirgi …

2 / 18

an yuritiladi. absolyut temperatura gey-lyussak qonuni (3) ga muvofiq temperaturaning boshlang'ich nuqtasi absolyut nol temperaturaning bo'lishiga asoslanadi yuqoridagi ifoda ideal gaz hajmi v ning o'zgarishi p = const bo'lganda temperaturaning o'zgarishiga bog'liqligini ko'rsatadi, bu yerda: vo - selsiy shkalasi bo'yicha temperatura nol bo'lgandagi gaz hajmi; - hamma gazlar uchun bir xil bo'lgan hajmiy kengayish termik koeffitsiyenti. absolyut nol temperaturada (to da) gaz hajmi v= 0 deb faraz qilinsa, 0=v0(1+to) (4) bo'lib, absolyut temperaturaning qiymati to = -273,16 bo'ladi. absolyut nol temperaturani amalda o'lchash mumkin emas, chunki temperatura pasaygan sari, gaz hajmi nolga yaqinlashmay, suyuqlikka aylanadi. amalda temperaturani o'lchash uchun xalqaro amaliy shkalalar - selsiy va kelvin qo'llaniladi. bu shkalalar selsiy shkalasi asosida tuzilgan, ularning o'lchov birligi amaliy shkalalar - selsiy, t hamda kelvin, t. xalqaro amaliy shkala bo'yicha temperatura kelvinda o'lchansa, uning qiymati quyidagi formula bo'yicha aniqlanadi: (5) xalqaro birliklar sistemasida temperaturaning o'lchov birligi sifatida kelvin (k), ya'ni suvning muz, …

3 / 18

usuliga ko'ra barcha termometrlar ikki guruhga bo'linadi: kontaktli va kontaktsiz (bevosita muhit bilan kontaktda bo'ladigan va muhit bilan kontaktda bo'lmaydigan.) birinchi guruhga kengayish termometrlari, manometrik termometrlar, termoelektrik termometrlar va qarshilik termometrlari (termistorlar) kiradi. ikkinchi guruhga esa turli turdagi perometrlar kiradi. kengayish termometrlari. kengayish termometrlari temperaturani o'lchash vositalari hisoblanib, ularning ishlash usuli moddalarning hajmiy va chiziqli kengayishi, termometr tushirilgan muhit temperaturasining o'zgarishiga asoslangan. kengayish termometrlari ikki turga bo'linadi: 1. suyuqlikli. 2. mexanik. suyuqlikli kengayish termometrlari suyuqlikli kengayish termometrlari yordamida temperaturani o'lchash termometrga joylashtirilgan suyuqlikning issiqlik ta'sirida turlicha kengayish koeffitsiyentiga asoslangan. termometrning suyuqlik to'ldirilgan qismi issiqlikdan kengayish koeffitsiyenti kichik bo'lgan maxsus shisha sirtlaridan tayyorlanadi. suyuqlikli kengayish termometrlarining temperaturani o'lchash chegarasi-2000c dan +750°c gacha. suyuqlikli termometrlarda o'lchash chegarasiga qarab, termometrik modda sifatida quyidagi suyuqliklar qo'llaniladi: pentan (-200... +200c), petroleyli efir (-120...+250c), etil spirti (-80...+70°c), toluol (-90...+200°c), kerosin (-60...+300°c) va simob (-35...+750°c). temperaturasi o'lchanayotgan muhit bilan kontaktda bo'lgan termometr uning temperaturasini qabul qilgan bir …

4 / 18

ning bug'lari shisha naychada kam bosim hosil qiladi. 1-rasm. simobli texnik termometrlar. a - burchakli, b - to'g'ri, d - elektr kontaktli. bunday termometrlarning kamchiligi esa boshqa organik suyuqliklarga nisbatan kengayish koeffitsiyenti kichik bo'lib, simobli termometrlarning sezgirligini kamaytiradi. simobli texnik termometrlarning umumiy ko'rinishi 1- rasmda keltirilgan. dilatometrik termometrlar dilatometrik termometrlarning ishlashi qattiq jismlarning issiqlikdan chiziqli kengayishiga asoslangan. sterjenli dilatometrik termometrning (2- rasm) ishlash usuli esa sterjen va trubkaning issiqlikdan kengayish farqlaridan foydalanishga asoslangan. trubka va sterjenning issiqlikdan chiziqli kengayish koeffitsiyentlari turlicha bo'ladi. trubka chiziqli kengayish koeffitsiyenti kichik bolgan (kvarts, invar), sterjen esa chiziqli kengayish koeffitsiyenti katta bo'lgan (latun (jez), mis, alyuminiy, po'lat) materiallardan tayyorlanadi. sterjenning chiziqli harakati richag mexanizmi yordamida asbobning ko'rsatgichiga uzatiladi. 2 – rasm. dilatometrik termometr umuman, metallar va ularning qotishmalari yuqori chiziqli kengayish koeffitsiyentiga ega. bu ko'rsatkich latun uchun 18,9*106 k-1, nikel uchun esa 13,4*10-6 k-1 ga teng. shu bilan bir qatorda chiziqli kengayish koeffitsiyenti kichik bo'lgan …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temperatura va uni o'lchash. termorarlar"

mavzu: temperatura va uni o'lchash. termorarlar reja: 1. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. 2. kengayish termometrlari. 3. manometrik termometrlar. 4. termoelektrik termometrlar. 5. qarshilik termometrlari. 6. temperaturani o’lchashda ishlatiladigan ikkilamchi asboblar. 7. nurlanish pirometrlari. 8. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. temperatura ishlab chiqarishda texnologik jarayonning borishi hamda borish davrini xarakterlovchi asosiy kattaliklardan biridir. avtomatik boshqarishning samaradorligi temperaturaning aniq bahosini belgilaydi. temperatura - jismning issiqlik darajasi hisoblanib, molekulalarning issiqlik harakatidan aniqlanadigan ichki kinetik energiya miqdoridir. temperaturani o'lchash imkoni issiq...

This file contains 18 pages in DOCX format (741.6 KB). To download "temperatura va uni o'lchash. termorarlar", click the Telegram button on the left.

Tags: temperatura va uni o'lchash. te… DOCX 18 pages Free download Telegram