temperaturani o‘lchash mavzusidagi mustaqil ish

DOCX 18 pages 742.2 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 742.2 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

navoiy kon-metallurgiya kombenati navoiy davlat konchilik instituti energo-mexanika fakulteti metrologiya asoslari fanidan mustaqil ish mavzu:temperaturani o’lchash guruh: 9a-20 msm bajardi: tolibov shahboz qabul qildi:sattorov o. navoiy-2021 mavzu:temperaturani o’lchash reja: 1. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. 2. kengayish termometrlari. 3. manometrik termometrlar. 4. termoelektrik termometrlar. 5. qarshilik termometrlari. 6. temperaturani o’lchashda ishlatiladigan ikkilamchi asboblar. 7. nurlаnish pirоmеtrlаri. 8. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. temperatura ishlab chiqarishda texnologik jarayonning borishi hamda borish davrini xarakterlovchi asosiy kattaliklardan biridir. avtomatik boshqarishning samaradorligi temperaturaning aniq bahosini belgilaydi. temperatura - jismning issiqlik darajasi hisoblanib, molekulalarning issiqlik harakatidan aniqlanadigan ichki kinetik energiya miqdoridir. temperaturani o'lchash imkoni issiqlik almashishiga, issiq moddaning issiqligi o'zidan kam bo'lgan moddaga o'tish qobiliyatiga asoslangan. o'lchanayotgan temperaturalarning son qiymatini topish uchun temperaturalar shkalasini o'rnatish, ya'ni sanoq boshini va temperatura intervalining o'lchov birligini tanlash lozim. agar temperatura «gradus» bilan o'lchansa, uning o'lchov birligi quyidagi formula bo'yicha aniqlanadi: (1) bu yerda: t1 - …

2 / 18

t1=0, qaynash nuqtasi t2=100°c va n=100 deb qabul qilinsa, temperaturaning selsiy shkalasidagi o'lchov birligi (2) bo'ladi. termodinamik shkala esa, absolyut temperaturalar shkalasini joriy etgan ingliz olimi kelvin nomi bilan yuritiladi. absolyut temperatura gey-lyussak qonuni (3) ga muvofiq temperaturaning boshlang'ich nuqtasi absolyut nol temperaturaning bo'lishiga asoslanadi yuqoridagi ifoda ideal gaz hajmi v ning o'zgarishi p = const bo'lganda temperaturaning o'zgarishiga bog'liqligini ko'rsatadi, bu yerda: vo - selsiy shkalasi bo'yicha temperatura nol bo'lgandagi gaz hajmi; - hamma gazlar uchun bir xil bo'lgan hajmiy kengayish termik koeffitsiyenti. absolyut nol temperaturada (to da) gaz hajmi v= 0 deb faraz qilinsa, 0=v0(1+to) (4) bo'lib, absolyut temperaturaning qiymati to = -273,16 bo'ladi. absolyut nol temperaturani amalda o'lchash mumkin emas, chunki temperatura pasaygan sari, gaz hajmi nolga yaqinlashmay, suyuqlikka aylanadi. amalda temperaturani o'lchash uchun xalqaro amaliy shkalalar - selsiy va kelvin qo'llaniladi. bu shkalalar selsiy shkalasi asosida tuzilgan, ularning o'lchov birligi amaliy shkalalar - selsiy, t hamda …

3 / 18

nuqtalarga asoslanib, etalon o'lchov asboblarining shkalasi darajalanadi. qattiq, suyuq va gazsimon moddalarning temperaturasini o'lchash uchun amalda turli xil qurilmalar - termometrlar qo'llaniladi. temperaturani o'lchash usuliga ko'ra barcha termometrlar ikki guruhga bo'linadi: kontaktli va kontaktsiz (bevosita muhit bilan kontaktda bo'ladigan va muhit bilan kontaktda bo'lmaydigan.) birinchi guruhga kengayish termometrlari, manometrik termometrlar, termoelektrik termometrlar va qarshilik termometrlari (termistorlar) kiradi. ikkinchi guruhga esa turli turdagi perometrlar kiradi. kengayish termometrlari. kengayish termometrlari temperaturani o'lchash vositalari hisoblanib, ularning ishlash usuli moddalarning hajmiy va chiziqli kengayishi, termometr tushirilgan muhit temperaturasining o'zgarishiga asoslangan. kengayish termometrlari ikki turga bo'linadi: 1. suyuqlikli. 2. mexanik. suyuqlikli kengayish termometrlari suyuqlikli kengayish termometrlari yordamida temperaturani o'lchash termometrga joylashtirilgan suyuqlikning issiqlik ta'sirida turlicha kengayish koeffitsiyentiga asoslangan. termometrning suyuqlik to'ldirilgan qismi issiqlikdan kengayish koeffitsiyenti kichik bo'lgan maxsus shisha sirtlaridan tayyorlanadi. suyuqlikli kengayish termometrlarining temperaturani o'lchash chegarasi-2000c dan +750°c gacha. suyuqlikli termometrlarda o'lchash chegarasiga qarab, termometrik modda sifatida quyidagi suyuqliklar qo'llaniladi: pentan (-200... +200c), petroleyli …

4 / 18

chiqarishda keng qo'llaniladi. birinchidan, simob temperaturaning -38... + 350°c gacha bo'lgan chegarasida (normal bosimda) va +750°c gacha oshirilgan bosimda suyuq holatda bo'ladi. ikkinchidan, simob oson tozalanadi hamda uning bug'lari shisha naychada kam bosim hosil qiladi. 1-rasm. simobli texnik termometrlar. a - burchakli, b - to'g'ri, d - elektr kontaktli. bunday termometrlarning kamchiligi esa boshqa organik suyuqliklarga nisbatan kengayish koeffitsiyenti kichik bo'lib, simobli termometrlarning sezgirligini kamaytiradi. simobli texnik termometrlarning umumiy ko'rinishi 1- rasmda keltirilgan. dilatometrik termometrlar dilatometrik termometrlarning ishlashi qattiq jismlarning issiqlikdan chiziqli kengayishiga asoslangan. sterjenli dilatometrik termometrning (2- rasm) ishlash usuli esa sterjen va trubkaning issiqlikdan kengayish farqlaridan foydalanishga asoslangan. trubka va sterjenning issiqlikdan chiziqli kengayish koeffitsiyentlari turlicha bo'ladi. trubka chiziqli kengayish koeffitsiyenti kichik bolgan (kvarts, invar), sterjen esa chiziqli kengayish koeffitsiyenti katta bo'lgan (latun (jez), mis, alyuminiy, po'lat) materiallardan tayyorlanadi. sterjenning chiziqli harakati richag mexanizmi yordamida asbobning ko'rsatgichiga uzatiladi. 2 – rasm. dilatometrik termometr umuman, metallar va ularning qotishmalari …

5 / 18

kadan tashkil topgan. plastinkalar butun uzunligi bo'yicha kavsharlangan. plastinkalardan biri 1 yuqori kengayish koeffitsiyentiga, ikkinchisi 2 esa kichik kengayish koeffitsiyentiga ega bo'lganligi uchun, issiqlik oshishi natijasida plastinka shaklidagi prujina ma'lum burchakka buriladi. bu burilish esa o'z navbatida asbob ko'rsatgichining burilishiga olib keladi. dilatometrik va bimetalli termometrlar yordamida-150°c dan +700°c gacha bo'lgan temperaturalar o'lchanadi. o'lchash xatoligi 1—2,5 % ni tashkil qiladi. 3- rasm. manometrik termometrlar. manometrik termometrlarning ishlash usuli geometrik yopiq hajm ichiga joylashtirilgan termometrik moddalarning (gaz, suyuqlik va kondensatsion suyuqlik), hajmi o'zgarmagan holda bosimining o'zgarishi, ular kiritilgan muhit temperaturasiga bog'liqligiga asoslangan. geometrik hajmning qanday modda bilan to'ldirilganligiga qarab, manometrik termometrlar gazli, suyuqlikli va kondensatsion (tez bug'lanuvchi suyuqlik) bo'lishi mumkin. har birining ishlash usuli gazli manometrik termometr bilan bir xil. manometrik termometr (4- rasm) sezgir element - termoballon 1, bosim o'zgarishini uzatuvchi kapillyar (trubka nay) 2, manometrik prujina 3, tishli uzatma 4, o'lchov o'zgarishining ko'rsatkichi 5 hamda ko'rsatish darajasi 6 dan …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temperaturani o‘lchash mavzusidagi mustaqil ish"

navoiy kon-metallurgiya kombenati navoiy davlat konchilik instituti energo-mexanika fakulteti metrologiya asoslari fanidan mustaqil ish mavzu:temperaturani o’lchash guruh: 9a-20 msm bajardi: tolibov shahboz qabul qildi:sattorov o. navoiy-2021 mavzu:temperaturani o’lchash reja: 1. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. 2. kengayish termometrlari. 3. manometrik termometrlar. 4. termoelektrik termometrlar. 5. qarshilik termometrlari. 6. temperaturani o’lchashda ishlatiladigan ikkilamchi asboblar. 7. nurlаnish pirоmеtrlаri. 8. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. temperatura haqida tushunchalar. temperatura shkalalari. temperatura ishlab chiqarishda texnologik jarayonning borishi hamda borish davrini xarakterlovchi asosiy kattaliklardan biridir. avtomatik boshqarishning samara...

This file contains 18 pages in DOCX format (742.2 KB). To download "temperaturani o‘lchash mavzusidagi mustaqil ish", click the Telegram button on the left.

Tags: temperaturani o‘lchash mavzusid… DOCX 18 pages Free download Telegram