o‘zbek shevalarida amal qiladigan fonetik qonuniyatlar

PPTX 23 pages 1.8 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mavzu: o`zbek shevalarida amal qiladigan fonetik qonuniyatlar r e j a: 1. singarmonizm qonuni. 2. fonetik qonuniyatlar. 3. unlilarning birlamchi, ikkilamchi va emfatik cho‘ziqliklari. 4.umlaut. 5.assimilyatsiya. 6.dissimilyatsiya. 7.tovush mosligi inglizcha-o’zbekcha- ruscha lug’at: akkomodatsiya - accommodation - akkomodatsiya assimilyatsiya - assimilation—assimilyatsiya progressiv assimilyatsiya - a progressive assimilation — progressivnaya assimilyatsiya . regressiv assimilyatsiya - regressive assimilation — regressivnaya assimilyatsiya. to'liq assimilyatsiya - geminization - polnaya assimilyatsiya distantnaya assimilyatsiya dissimilyatsiya - dissimilation - dissimilyatsiya distant dissimilyatsiya - distance dissimilation — distantnaya dissimilyatsiya diftong - diphthong - diftong kombinator o'zgarish - combinatorial change — kombinatornoe izmenenie metateza - metathesis - metateza eliziya - elision eliziya uyg'unlik - harmony - garmoniya sinekdoxa - synecdoche - sinekdoxa regressiv dissimilyatsiya - regressive ~ regressivnaya dissimilyatsiya reduktsiya - the reduction of — reduktsiya progressiv dissimilyatsiya - progressive ~ progressivnaya dissimilyatsiya palatal tovush - palatal sound— palatalniy zvuk tayanch tushunchalar: fonetik qonuniyat - o‘zbek shevalarida amal qiladigan tovush …

2 / 23

singarmonizm. singarmonizm - lotincha unlilarning uyg‘unlashuvi demakdir. taniqli tilshunos i.a.bogoroditskiyning fikriga ko‘ra, singarmonizm unlilar uyg‘unligi, lekin qisman undoshlarga ham taalluqlidir. singarmonizm qonuni ikki sifat ko‘rinishiga ega: labial singarmonizm. palatal singarmonizm palatal singarmonizm- so‘zning dastlabki bo‘g‘inida old qator unlilar qatnashgan bo‘lsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham old qator unlilar ishtirok etadi, so‘zning dastlabki bo‘g‘inida orqa qator unlilar ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham orqa qator unlilar qatnashadi labial singarmonizm. so‘zning dastlabki bo‘g‘inida old qator lablangan unli ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham old qator lablangan unli qatnashadi, aksincha, so‘zning dastlabki bo‘g‘inida lablangan orqa qator unli ishtirok etsa, keyingi bo‘g‘inlarda ham orqa qator lablangan unli qatnashadi. unlilarning birlamchi, ikkilamchi va emfatik cho‘ziqliklari. turkiy tillarning dastlabki davrlarida so‘zlarning birinchi bo‘g‘inida unlilar cho‘ziq talaffuz etilgan. bunday cho‘ziqlik boshqa bog‘liqdir. unlilarning bunday cho‘ziqligi hozirgi xorazm, forish va shimoliy o‘zbek shevalarida saqlanib qolgan: tu:sh, a:d, ba:sh, dy:z. di:r' va boshqalar. xorazm shevalarida birlamchi cho‘ziq unlilar faqat ot turkumi so‘zlarida qo’llansa, …

3 / 23

namangan, o‘sh shevalarida, qisman o‘zbek adabiy tilida qayd qilinadi. namangan shevalaridan misollar; mכl – mәl'm, sכl – sәl'sh, nכk – nәk' , tכy - tәy'ң. assimilyatsiya. odatda assimilyatsiya unli va undoshlar tizimida baravar qayd qilinadi, lekin ko‘proq undoshlar bilan bog‘liq fonetik qonuniyatdir. assimilyatsiya dastlab progressiv va regressiv assimilyatsiyaga, so‘ng to‘liq va to‘liqsiz assimilyatsiyaga bo‘linadi. progressiv assimilyatsiyada oldingi tovush keyingi tovushni o‘ziga singdirsa, regressiv assimilyatsiyada keyingi tovush oldingi tovushni o‘ziga o‘xshatadi. to‘liq assimilyatsiyada o‘zaro bir-biriga singib ketadigan tovushlar tushuniladi. misollar: כll' (ad. orf. oldi, qarshi, shahrisabz sh.), syvv' (suvni-toshk.), bodd' (bo‘ldi - shahrisabz). dissimilyatsiya. so‘z tarkibidaga undoshlarning boshqa tovush ta’sirisiz tovush variantiga ega bo‘lishi dissimilyatsiyadir: zarar -zәlәr, devor – devכl, әnj'l - әnjir. sandhi. bunda ikki so‘zning talaffuzi jarayonida oldingi so‘z nihoyasidagi undosh keyingi (boshlanuvchi so‘z) tovushga moslashadi: mag‘an ber || mag‘amber yoki dastlabki so‘zning oxirgi tovushi (keyingi so‘z unli bilan boshlansa) jaranglashadi: bөlәk adam ii bөlәgadam, hayron bo‘ldim - hәyrכm …

4 / 23

ada asosiy tovush (e/i) talaffuzi saqlanishi diftongdir. qipchoq shevalarida bu fonetik hodisa keng tarqalgan: 'ek'nch', 'eshk', : 'ek'. kontrast (juft) unlilar: singarmonizmni saqlagan o‘zbek shevalarida unlilar old qator va orqa qator mavqelarga (pozitsiyalarga) ega bo‘ladi. ular quyidagilar: i - i, ' - , ө - o, ү - y, a / כ - ә. bundan faqat e(e) unlisigina mustasno. 9-ilova. tovush mosligi. o‘zbek shevalaridagi so‘zlarni boshqa sheva va adabiy til bilan qiyoslaganda, shunday fonetik holatlar ko‘zga tashlanadiki, bir so‘z ayni ma’nosini saqlagan holda ulardagi ayrim unli yoki undosh tovushlar farq qiladi, lekin u ma’noning mosligiga putur etkazmaydi: topp'’ (toshkent) - dopp'’ (ad.til), kel (ad.til) - gәl (xorazm), tovush o‘zgarishlari akkomodatsiya dissimilyatsiya eliziya so'z shakllarining torayishi tovush orttirilishi spontan o'zgarishlar sandxi holatda tovushlarning o'zgarishi spirantizatsiya assimilyatsiya tovushlarning o'rin almashishi akkomodatsiya (bir tovush talaffuzining ikkinchi tovush talaffuziga moslashishi) i,u,o' unlilarining til orqa undoshlar bilan moslashishi qirq[qprq],qish [qosh], irg'ib [org'pp], xil [xpl], qo'l …

5 / 23

duyna(dunyo), qo'ngshi(qo'shni), o'kpa(o'pka) aynalayin (aylanayin), turpax (tuproq), qurmusqa (qumursqa) e’tiboringiz uchun rahmat!!! image2.png image3.png image4.png image5.jpeg image6.png image7.png image8.wmf image9.jpeg image10.png image11.jpeg image12.png image13.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek shevalarida amal qiladigan fonetik qonuniyatlar"

mavzu: o`zbek shevalarida amal qiladigan fonetik qonuniyatlar r e j a: 1. singarmonizm qonuni. 2. fonetik qonuniyatlar. 3. unlilarning birlamchi, ikkilamchi va emfatik cho‘ziqliklari. 4.umlaut. 5.assimilyatsiya. 6.dissimilyatsiya. 7.tovush mosligi inglizcha-o’zbekcha- ruscha lug’at: akkomodatsiya - accommodation - akkomodatsiya assimilyatsiya - assimilation—assimilyatsiya progressiv assimilyatsiya - a progressive assimilation — progressivnaya assimilyatsiya . regressiv assimilyatsiya - regressive assimilation — regressivnaya assimilyatsiya. to'liq assimilyatsiya - geminization - polnaya assimilyatsiya distantnaya assimilyatsiya dissimilyatsiya - dissimilation - dissimilyatsiya distant dissimilyatsiya - distance dissimilation — distantnaya dissimilyatsiya diftong - diphthong - diftong kombi...

This file contains 23 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "o‘zbek shevalarida amal qiladigan fonetik qonuniyatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek shevalarida amal qiladig… PPTX 23 pages Free download Telegram