aktuallashtiruvchi gaplar

PPTX 25 pages 2.5 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

name of presentation gaplarning aktual bo‘laklari. aktuallashtiruvchi vositalar. shamsiyeva manzura bababekovna filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) reja click to add title 4 ega va uning ifodalanishi. 1 egali gaplar 2 egasiz gaplar 3 click to add title 5 gapning kommunikativ aspekti agar propozitiv (nominativ) va modal aspektlar gapning in’ikos etish semantikasini, uning denotativ va signifikativ mazmunini aks ettirsa, kommunikativ plan, birinchidan, so‘zlovchining kommunikativ niyatini, ya’ni shu gapdan ifodalangan obyektiv mazmun elementlarining ahamiyatlilik darajasini belgilashni (aktual bo‘laklarga ajratish) hamda darak, so‘roq, buyruq ifodalashni, ikkinchidan, presuppozitsiya axborotini o‘z ichiga oladi. shunday qilib, til birligi sifatida gap semantikasiga faqat nominativ plan – propozitysiya plani oiddir. kommunikativ plan esa jumla semantikasining,ya’ni nutq semantikasining predmetidir. 01 02 03 04 05 masalan, karim moskvaga ketdi jumlasida umumiy tuzilish – propozitsiyadan tashqari, so‘zlovchining kommunikativ niyati ham ifodalangan bu o‘rinda so‘zlovchining niyati karimning harakati haqida ma’lumot berishdir. shuning uchun ham karim nima qildi? so‘rog‘iga javob bo‘ladi moskvaga …

2 / 25

hun beriladi karim nima qildi? karim – tema (ma’lum) s ma’noviy omil karim qayerga ketdi? moskvaga kim ketdi? moskvaga ketdi – tema (ma’lum) karim rema (yangi) karim – tema (ma’lum), moskvaga – rema (yangi) karim nima qildi? karim – tema, moskvaga ketdi – rema (yangi) tema (ma’lum) rema (yangi) jumla kommunikativ (aktual) jihatdan doimo ikki qismdan tashkil topadi kommunikatsiya predmeti - tema rema tema haqida ma’lumot beruvchi kommunikativ markaz - aktual bo‘laklarni ifodalash uchun tilshunoslikda turli terminlardan foydalaniladi 01 asos va yadro (matezius) 02 ma’lum va yangi (krushelnitskaya) 03 asos va predikatsiyalanuvchi qism (raspopov) 04 1.kerak, lozim, mumkin, zarur, darkor, muhim, shart, joiz kabi kesimlik so‘zlari harakat nomlari bilan kesim mavqeida kelganda, egasiz gaplar vujudga keladi 01 02 03 04 05 bunda [pm) tarkibidagi uchta - mayl, zamon, inkor, tasdiq turli shakl va ma’nolarda bo‘lib, ularning shaxs-son shakli iii shaxs birlikda bo‘ladi bu haqda boshqarmada tashkil etilgan «ishonch telefonlari» orqali …

3 / 25

v fikricha, o‘rta osiyo filologlari, xususan, zamaxshariy asarida ham bu hodisa ma’lum bo‘lgan. aktual bo‘linish qismlarini ifodalash uchun maxsus terminlar qo‘llangan: mavzu (tema), mahmul (rema). xix asrning mashhur nemis olimi g.fon de gabelens ushbu hodisani ruhiy aspektda o‘rganib, so‘zlovchi ongida hosil bo‘ladigan tasavvur bog‘lanishiga e’tibor beradi. nutq predikati sifatida ishtirok etadigan birinchi tasavvur “ruhiy subyekt”, “ruhiy subyekt” haqida ma’lumot beradigan ikkinchi tasavvur “ruhiy predikat” bo‘ladi, deydi. g.paul ham ushbu hodisa yuzasidan shunga o‘xshash fikr yuritadi. u “ruhiy ega”, “ruhiy kesim” terminlaridan foydalangan holda, jumlada eng nuhim gap bo‘lagi mantiqiy urg‘u ostida bo‘lgan ruhiy kesim ekanligini aytadi. u karl ertaga berlinga ketadi gapidagi 4 gap bo‘lagidan har biri ma’lum-noma’lumlik belgisiga ko‘ra ruhiy kesim bo‘lib kelishi mumkinligini ta’kidlaydi. mantiqiy urg‘u ostidagi bo‘lak ruhiy kesim bo‘ladi va u noma’lum narsa haqida yangi ma’lumot berishini aytadi bu masala mashhur rus tilshunoslari f.f.fortunatov, a.m.peshkovskiy, a.v.shcherba, v.v.vinogradov asarlarida ham ma’lum darajada aks etdi. f.f.fortunatov fikricha, ruhiy …

4 / 25

kan, uni “grammatik kesimlik”ka qarama-qarshi qo‘yadi. agar mantiqiy urg‘u fe’lda yoki predikativ so‘zda bo‘lsa, intonatsion kesim bilan grammatik kesimning bir-biriga muvofiq kelishi, boshqa hollarda esa, bir-biridan farq qilishi, intonatsion kesimning grammatik kategoriya emasligi haqida ma’lumot beradi bu hodisaning aktual bo‘linish termini ostida maxsus o‘rganish mashhur chex tilshunosi v.mateziusga tegishli. u xix asr fransuz tilshunosi a.veylning ayrim g‘oyalariga tayangan holda birinchi marta aktual bo‘linish muammosi lingvistikaga oid ekanligini isbotladi. u aktual bo‘linishning sintaktik bo‘linish bilan munosabati va undan farqini ko‘rsatib berdi. aktual bo‘linish ma’lum grammatik vositalarga asoslanishi ko‘rsatiladi. v.matezius tilshunoslikning navbatdagi vazifasi gapning shakliy va aktual bo‘linishlari o‘rtasidagi munosabatni konkret materiallar asosida ko‘rsatishdan iboratligini ta’kidladi. v.mateziusning aktual bo‘linish nazariyasi uning izdoshlari f.danesh, skalichka, y.firabs. p.adames, i.mistriklar tomonidan yanada chuqurlashtirildi. natijada bu nazariya faqat chex tilshunosligidagina emas, balki jahon tilshunosligida ham keng tarqaldi. v.matezius aktuallashish gap bo‘laklarining normal tartibi va intonatsion tuzilishining bosh paradigmatik a’zoga nisbatan o‘zgarishi hamda bu jumlaning sintagmatik tobe …

5 / 25

(panfilov, toropova, abdullayev va b.), inkor bildiruvchi affikslarning (panfilov), reduplikatsiyaning (shevyakova, abdullayev) aktuallashiruvchilik vazifasini ko‘rsatadilar. turkiy tillarda ham gap bo‘laklarining tartibi erkindir. tartibning grammatik vazifa bajarishi juda cheklangan. chunki har bir gap bo‘lagining grammatik shakli uning grammatik vazifasini ko‘rsatib turadi. masalan: men kecha moskvadan keldim turkiy tillarda aktuallashgan bo‘lakning 2 xil o‘rni ko‘rsatiladi.. k.m.abdullayevning ta’kidlashicha, turkiy tillarda aktuallashgan bo‘lakning, ya’ni remaning 2 xil o‘rniborligini 1) kesimdan oldingi o‘rni, 2) gapning oxiri va shunga ko‘ra aktuallashishning 2 darajasi – kuchli va kuchsiz aktuallashish mavjud ekanligini ta’kidlaydi. o‘zbek tilida ayrim bo‘laklar (masalan, ega va kesim) aktuallashishning faqat bir darajasiga – kuchli darajasiga ega. ega aktuallashuvining kuchli darajasi uchun gapning oxirgi o‘rni xarakterlidir. prosodik aktuallashtiruvchi vositalar mantiqiy urg‘u va u bilan bog‘liq bo‘lgan nutq tempi va pauza. emfatik urg‘u – ovoz tembri asosiy rol o’ynaydi. hayajon hissi, mehr hissi, salbiy his. leksik va grammatik aktuallashtiruvchi vositalar – ham, faqat, yolg‘iz, hatto, o‘zi so’zlari, …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aktuallashtiruvchi gaplar"

name of presentation gaplarning aktual bo‘laklari. aktuallashtiruvchi vositalar. shamsiyeva manzura bababekovna filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) reja click to add title 4 ega va uning ifodalanishi. 1 egali gaplar 2 egasiz gaplar 3 click to add title 5 gapning kommunikativ aspekti agar propozitiv (nominativ) va modal aspektlar gapning in’ikos etish semantikasini, uning denotativ va signifikativ mazmunini aks ettirsa, kommunikativ plan, birinchidan, so‘zlovchining kommunikativ niyatini, ya’ni shu gapdan ifodalangan obyektiv mazmun elementlarining ahamiyatlilik darajasini belgilashni (aktual bo‘laklarga ajratish) hamda darak, so‘roq, buyruq ifodalashni, ikkinchidan, presuppozitsiya axborotini o‘z ichiga oladi. shunday qilib, til birligi sifatida gap semantikasiga faqat nomina...

This file contains 25 pages in PPTX format (2.5 MB). To download "aktuallashtiruvchi gaplar", click the Telegram button on the left.

Tags: aktuallashtiruvchi gaplar PPTX 25 pages Free download Telegram