мухторият-мустақилликка илк қадам

DOCX 23,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1491127698_67751.docx мухторият-мустақилликка илк қадам режа: 1.туркистон мухториятининг низоми: мақсад ва вазифалари. 2.мухторият эълон қилиниши ва унинг демократик тамойиллари. 3.мухториятнинг тор-мор қилиниши. чоризмнинг сўнгги вакили николай ii салтанати 1917 йил феврал буржуа инқилоби туфайли тор-мор қилинди. тўрт юз йиллик романовлар сулоласи империяси ўрнига муваққат ҳукумат таъсис этилди. бунинг натижасида баъзи қарам давлат ўз мустақиллигини қўлга олишга ва (финляндия, польша, болтиқбўйи ва украинада) эркин бўлишга ҳаракат бошлади. чоризм истибдодидан қутилган давлатлар ўзининг мустақиллигига эришишга, ўз юртига ўзи хўжайин бўлишга интилиб, турли ташкилот ва уюшмалар таъсис этишга ҳаракат қилди. жумладан, “шўройи исломия” (шўро-кенгаш, яъни ислом кенгаши, тошкент, 1917 й. март) тузилди. “шўройи исломия” бўлинмалари барча шаҳарларда тузилиб, ундан “шўройи уламо” ажралиб чиқди. раҳбари шерали лапин эди. “уламо” жамияти “ҳалифалик”, “маҳкамаи шариат” ғоясини илгари суриб, реал воқеликдан узилиб қолганликларини воқиф этдилар. улар тошкентда (сентябр) ўз қурултойларини чақириб, ижтимоий-сиёсий тузум ва унинг бошқарув тизимларини ишлаб чиқди. қурултой “туркистон мухторияти” (мухторият сўзи ихтиёр қилинган, соҳиб ихтиёр …

0 нафар вакил қатнашди. кун тартибига ўлкани бошқариш шакли, мусулмонлар шўросини қайта сайлаш, туркистон таъсис мажлиси, милиция, молия масалалари қўйилди. аъзолар турли вилоятлардан бўлиш билан бирга миллий яҳудийлар вакиллари ҳам иштирок этган. бу жиҳатдан съезд иштирокчиларининг жуғрофий кенглиги таъминланган. беҳбудий бу ҳолатни кўриб, қувонганидан вакилларни рус, яҳудий ва бошқа миллатлардан ҳам олинишини ёқлаб чиққан ва: “съезд қарорлари шунинг учун ҳам катта мавқега сазоворки, унда туркистоннинг оврупалик аҳолиси вакиллари ҳам қатнашмоқда”, деган. съезд ниҳоятда тортишув, мунозарали тарзда ўтган. шерали лапин бошлиқ уламочилар съезддан чиқариб юборилган (улар (тм-ҳ.м.) шу вақтгача бизнинг манфаатимиз учун ҳеч нарса қилгани йўқ” деб чиқишди). ниҳоят мунозарадан сўнг шерали лапин раҳбарлигидаги уламочилар съездга қайтарилган ва унинг бошлиғи билан радикал унсурларнинг келишмовчиликлари ўз ечимини топди. 28 ноябрда ташкил топган давлатнинг номи “туркистон мухторияти” деб номланадиган бўлди. таъсис съезди чақирилгунга қадар ҳокимиятни туркистон муваққат кенгаши ва халқ (миллий) мажлиси бошқарадиган бўлди. съезд аъзолари ҳар қандай тортишувни бартараф этиб, муваққат ҳукуматнинг …

монидан ёзилган у кўпгина бошқа давлатлар томонидан эътироф этилди ва низомдаги давлат тузуми бугунги демократияга жуда ўхшаб кетиши билан характерланади: · россия федеративи таркибида ҳудудий мухтор бўлиш; · русия армиясини чиқариб, миллий армия тузиш; · миллий валюта чиқариш. жадидлар зўравон россиянинг чангалидан бирданига чиқиб кетиш мумкин эмаслигини тушуниб, аввал федерация, сўнг мутлақ мустақилликка эришиш ғоясини тўғри, деб топдилар. съезд қарор асосида “туркистонни федератив россия республикаси таркибида ҳудудий жиҳатдан мухтор”, деб эълон қилди. в.и.ленин ва и.в.сталин имзолари билан чиққан ва эълон қилинган “россия халқлари ҳуқуқлари декларацияси”, ”шарқнинг барча мусулмонлари ва меҳнаткашларига мурожаатномаси”да: 1) россия халқларининг ажралиб чиқиши ва мустақил давлат ташкил қилишгача бўлган ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи; 2)”барча миллий ва миллий диний имтиёзлар ва чекланишларни ман этиш” каби фуқаролик ҳуқуқлари амалда берилмади. туркистон мухториятининг эълон қилиниши ўлка аҳолисининг шов-шув кўтаришига, албатта, боис бўлди. чунки 8 ойдан буён мустақилликни талаб қилган жадидларга эътибор берилмади. мухториятни қўллаб-қувватлаб, жойларда митинг, учрашувлар ва олқишлар …

ўғрисида қарор қабул қилинди. мухториятнинг мазмун-моҳиятини ёритувчи мақолалар беҳбудий, фитрат, мунавварқори, мирмуҳсин шермуҳаммедов, чўлпон, ислом шоаҳмедовлар томонидан эълон қилинди. туркистон мухториятининг таъсис этилиши сиёсий-ижтимоий доирада қўзғалиш ва силжишларнигина бериб қолмасдан, шаклланиб, такомиллашиб бораётган жадид адабиётига жиддий туртки берди. бадиий адабиёт туркистон мухториятини олқишлаб, ўзининг мавзу ва жанр доираларини кенгайтирди, бойитди. ҳамма вақт публицистика бадиий адабиётнинг элчиси бўлганидек, мухторият ҳам дастлаб публицистикада олқишланди. даврий газеталар - “улуғ туркистон”, “эл байроғи”да эълон қилинган қатор мақолаларда мухториятни табриклаб, омад тилаб чиқилди. 1917 йил 7 декабрида тошкент жоме масжидида 60 минг нафар аҳоли йиғилди, унда мунавварқори нутқ сўзлаб, мухториятни қўллаб-қувватлади. тошкентнинг кўчаларида “туркистон ўлкасига мухторият” шиори билан намойиш ва митингга одамлар оқиб кела бошлаган. жумладан, буюк фитрат “мухторият” унвонидаги публицистик мақоласида шуни ёзади: “... шул чоғда тушган руҳимизни кўтармоқ учун шул қоп-қоронғу дунёнинг узоқ бир еринда ойдин бир юлдуз ярқираб турар эди. бирор нарсага ўтмаган кўзимиз шуни кўкрар эди. ул нима? туркистон мухторияти!” (“ҳуррият”, …

турк ўғлининг мангу давлати! (“улуғ туркистон”, 1918 йил, 11 январь.) туркистон мухториятини табриклаш, уни қўллаб-қувватлаш матбуотлар ва тегишли юридик муассасаларда бўлди. халқ 1917 йил ноябр, декабр, 1918 йил январ ойларида намойишга чиқиб, мухториятни сидқидилдан муборакбод қилдилар. таассуфки, туркистон хкс – халқ комиссарлари совети мухториятни табриклаш у ёқда турсин, унга қарши туриб, йиқитишга тиш-тирноғи билан курашди. хкс вакилларидан бири, комиссар павел полторацкий туркистон мухтор давлатини буржуазия ҳукумати, деб айюҳаннос солди (“биз камбағаллар мухториятига қарши эмасмиз, биз бойлар мухториятига қаршимиз”, деган). бу фикр большевикларни қаттиқ чўчитиб юборди. хкс мухториятни тан олмаслигини эълон қилди. тм – туркистон мухторияти ўзининг ҳуқуқини ҳимоя қилиш учун барча чораларни кўра бошлади. 1918 йил 25 декабр туркистон ишчи аскар ва деҳқон депутатларининг биринчи съезди чақирилиб, ленинга шундай телеграмма жўнатилади: “тошкент халқ комиссарлари советига ҳокимиятни туркистон муваққат ҳукуматига топшириш тўғрисида фармойиш беришингизни сўраймиз”. тхкс раиси ф.колесов петербург хксига шундай телеграмма жўнатади: “қўқонда реакцион буржуазия томонидан тайёрланган мусулмонлар съезди туркистон …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "мухторият-мустақилликка илк қадам"

1491127698_67751.docx мухторият-мустақилликка илк қадам режа: 1.туркистон мухториятининг низоми: мақсад ва вазифалари. 2.мухторият эълон қилиниши ва унинг демократик тамойиллари. 3.мухториятнинг тор-мор қилиниши. чоризмнинг сўнгги вакили николай ii салтанати 1917 йил феврал буржуа инқилоби туфайли тор-мор қилинди. тўрт юз йиллик романовлар сулоласи империяси ўрнига муваққат ҳукумат таъсис этилди. бунинг натижасида баъзи қарам давлат ўз мустақиллигини қўлга олишга ва (финляндия, польша, болтиқбўйи ва украинада) эркин бўлишга ҳаракат бошлади. чоризм истибдодидан қутилган давлатлар ўзининг мустақиллигига эришишга, ўз юртига ўзи хўжайин бўлишга интилиб, турли ташкилот ва уюшмалар таъсис этишга ҳаракат қилди. жумладан, “шўройи исломия” (шўро-кенгаш, яъни ислом кенгаши, тошкент, 1917 й. март) ту...

Формат DOCX, 23,0 КБ. Чтобы скачать "мухторият-мустақилликка илк қадам", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: мухторият-мустақилликка илк қад… DOCX Бесплатная загрузка Telegram