жадид драматургияси

DOCX 28,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1491127246_67744.docx жадид драматургияси режа: 1. драма-янги жанр. 2. драматургияда ахлоқий-маърифий мавзу. 3. драматургияда ҳаётни ҳаққоний акс эттириш тамойиллари. жадид драматургиясининг шаклланиш ва тараққиётини уч даврга: илк даври (1865-1905), жадидчилик даври (1905-1917), мафкуравий курашлар даврига (1917-1929) бўлиб ўрганиш мумкин. ўзбек адабиётида драма - янги жанр. унинг пайдо бўлишида ички ва ташқи маънавий омиллар муҳим ўрин тутади. ички омил, бу энг аввало, ўзбек тилининг драматик ифодага мойиллиги ва мослигидир. чунончи, ўзбек тилида монолог ва диалогларнинг ифодалаш имконияти кенг. халқ оғзаки ижоди намуналарида диалог жуда яхши бериладики, бу тилнинг ички имкониятларидан далолат (“ўпка қишлоғи”, “икки аҳмоқ” каби латифалар). айниқса, “афанди” ва бошқа халқ латифалари драматик диалогга жуда ҳам мос. мумтоз адабиётдаги “фарҳод ва ширин” достонида хусрав ва фарҳоднинг диалоги ибратли мисол бўла олади. шунингдек, драманинг назарий жиҳати форобий-фалсафий трактатларининг ҳошияларида берилган. унинг назарий фикрлари аристотелнинг “поэтика”сига ёзган шарҳи таъсирида юзага келгани аниқ. бундан ташқари жадид зиёлилари матбуот орқали драма жанри, театр ҳақида маълумотларга …

абиётнинг маркази – самарқанд. ёш қаламкашларнинг бош илҳомчиси самарқандлик муфти маҳмудхўжа беҳбудийдир”. қисқаси, драма жанрининг туғилишида жадидчилик ҳаракати доялик қилди. бевосита уларнинг саъй-ҳаракатлари, айниқса, театр саҳнаси орқали оммани маърифатга чақириш, миллий уйғонишга даъват қилиш тақозо этилди. бунга жадидларнинг ғоявий, мафкуравий тамойилдаги ҳаракатлари баралла тўлиқ жавоб берар эди. ташқи омил: зиёлиларнинг оренбург, петербург, кавказортида бўлиши уларни театр билан танишишга муяссар этди. бундан ташқари “туркистон вилояти газетаси”да драма, театр ҳақида мақолалар чиқа бошлади. тошкентга рус генерал губернаторлигининг даъвати билан рус театрининг ташкил қилиниши ва унда драматик асарларнинг саҳнага қўйилиши муҳим омил саналади. туркистон губернаторининг ўша даврдаги пойтахти тошкентда “суворов” ҳақида пьеса қўйилади ва унда шоир фурқат иштирок этади. у бекорга: суворов эмиш бир катта одам, баҳодирлик ичра машҳури олам, демаган. кейинчалик шоир суворов ҳақида манзумасини ёзади. икки марта генерал губернаторнинг хонадонида иззатли меҳмон бўлади. буни остроумов ташкил қилгани аниқ тарихий фактлардан маълум. миён бузрук солиҳов 1935 йили нашр этилган “ўзбек театр тарихи …

тди. 1912 йил бухорода чиқиб турган “турон” газетасида эълон қилинди. унинг саҳна юзини кўриши жуда қийин кечди. “падаркуш” кенг қамровли драматик анъана ва янги мактаб яратди. хусусан, 1910 йиллардан сўнг драма ва театр борасида ҳудудларда алоҳида муҳит юзага келди. самарқандда: абдулла бадрий (“жавонмарг”, “аҳмоқ”), ҳожи муин (“эски мактаб – янги мактаб”, “кўкнори”, “мазлума хотин”, “жувонбозлик қурбони”, “бой ила хизматкор”, “қози ила муаллим”), нусратилла қудратилла ўғли (“тўй”, “кенгаш мажлиси”); тошкентда: абдулла авлоний (“адвокатлик осонми?”, “пинак”, “сиз ва биз”), абдулла қодирий (“бахтсиз куёв”), ғулом зуфарий (“бахтсиз шогирд”); фарғона водийсида: ҳамза (“заҳарли ҳаёт”, “илм ҳидояти”, “мулла нормуҳаммад домланинг куфр хатоси”), хуршид (“ориф ила маъруф”, “қора хотин”); бухорода: фитрат (“бегижон”, “мавлуди шариф”, “абу муслим”) кабилар қатор драмалар ёздилар. абдулла авлоний тошкентда “турон” тараққийпарвар жамиятини ташкил қилади. унинг 73 моддадан иборат низоми мавжуд бўлиб, жамиятнинг вазифаси белгиланган, шундан иккитасини айнан келтирамиз: - аҳоли ўртасида саҳна ишларига, эзгуликка муҳаббат уйғотиш, жиддий муносабат ўстириш; - маънавий ва …

и “бильвью”, ”европа” меҳмонхоналарини тиклаган. абдулла авлоний труппа ишини янада жонлантириш мақсадида турли тиллардаги драмаларни таржима қилиб, саҳнага қўйишга уринган. чунончи: “қотили карима”, “уй тарбиясининг бир шакли”, “хиёнаткор оиласи”, “бадбахт келин”, “хўр-хўр”, “жаҳолат”, “ўликлар” каби саҳна асарларидир. “ўликлар” (жалил маматқулизода асари) “колизей” (маҳобатли-маъносида) театрида қўйилди, томоша роса зўр ўтган. таржимада адибнинг маҳорати чархланди. ўзи ҳам қатор драматик асарлар ёзди: “пинак”, “адвокатлик осонми?”, “сиз ва биз”, “икки севги”, “португалия инқилоби” кабилар. абдулла авлоний драма, айниқса, комедия жанрида халқ туркистон ҳаётини саҳна орқали кўриб, билиб, тушуниб олишларига саъй-ҳаракат қилди. у драманинг жанр кўринишларини аниқ белгилаб, асари сарлавҳаси остига ёзиб ҳам қўйган. масалан: “адвокатлик осонми?” (туркистон турмушидан олиб ёзилмушдур, бир пардали кулги). 1923 йилда ёзган “сиз ва биз”ни туркистон турмушидан олиб ёзилган фожеа, деб номлайди. муаллифнинг бош мақсади жаҳолатдаги туркистон билан маърифатга эришган европани қиёслаш, зиллатга ботган, ўтирса ўпоқ, турса сўпоқ, кишиларни кулги остига олиш эди. “пинак”да дунёнинг учдан бир қисмини идора қилган …

шикка олиб чиқиб ташлайлик. ... турсун: фўлод, бўлмаса, сен бошидан кўтар, ман оёғидан. фўлод: қўй, ака, боши қурсин. мен қўрқаман, сан кўтар. толибнинг гавдасини кўтараман, деб кўкнорининг кайфи тарқаб кетади. яна қайтадан кўкнори ичишга киришади. аммо милициядан қўрқишади. тўсатдан ҳуштак чалинади, улар қочадилар. юқоридаги воқеага изоҳнинг ҳожати йўқ. “адвокатлик осонми?”да россияда етти йил ўқиб келган давронбек туркистондаги ҳаётда бирорта ҳам ўзгариш бўлмаганини кўради. “мен европада ўқуб юргонимда туркистонда чиқғон газетларни кўруб яхшигина хурсанд бўлур эдим. бизнинг халқларнинг ҳам кўзлари очилур, дунёдан хабардар бўлғондур деб ўйлар эдим. лекин келиб кўраманки, яна эски ҳаммом, эски тос, турган еридан зиғирча ҳам қимирламағон, илгари босмағон, илм ва маърифатдан асар йўқ. эл бутун тошдек қотғон, тараққиёт, маданиятдан нишон йўқ. халқ таассуб чуқурига қараб юз тубан кетғон”. давронбек, бир томондан, халқимиз нодон, оламдан хабарсизлигидан изтироб чекади, куяди, иккинчи томондан, ҳузурига келганлар “адвокатлик осонми?” деб масхара қилади. у икки ой маошсиз халққа кўмак беради, бор-будини сотиб ейди, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "жадид драматургияси"

1491127246_67744.docx жадид драматургияси режа: 1. драма-янги жанр. 2. драматургияда ахлоқий-маърифий мавзу. 3. драматургияда ҳаётни ҳаққоний акс эттириш тамойиллари. жадид драматургиясининг шаклланиш ва тараққиётини уч даврга: илк даври (1865-1905), жадидчилик даври (1905-1917), мафкуравий курашлар даврига (1917-1929) бўлиб ўрганиш мумкин. ўзбек адабиётида драма - янги жанр. унинг пайдо бўлишида ички ва ташқи маънавий омиллар муҳим ўрин тутади. ички омил, бу энг аввало, ўзбек тилининг драматик ифодага мойиллиги ва мослигидир. чунончи, ўзбек тилида монолог ва диалогларнинг ифодалаш имконияти кенг. халқ оғзаки ижоди намуналарида диалог жуда яхши бериладики, бу тилнинг ички имкониятларидан далолат (“ўпка қишлоғи”, “икки аҳмоқ” каби латифалар). айниқса, “афанди” ва бошқа халқ латифалари драма...

Формат DOCX, 28,0 КБ. Чтобы скачать "жадид драматургияси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: жадид драматургияси DOCX Бесплатная загрузка Telegram