жадидчилик – жадид адабиётининг бешиги

DOCX 28,7 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1491127500_67749.docx жадидчилик – жадид адабиётининг бешиги режа: 1. адабиёт-миллат ойнаси. 2. жадид адабиёти ва янгича эстетик қарашлар. 3. жадид адабиётининг мавзу ва образлар ранг-баранглиги. уйғониш – цивилизация[footnoteref:1]1 тарихида (бу сўз аввал давлат тараққиётига, сўнг илм-фан ва ижтимоий тараққиётга нисбатан қўлланилган) французча “ренессанс”, русча “возрождение” деб юритилган. бу сўзлар англатган маъно ўзбекча “уйғониш” сўзи билан ифодаланган. [1: 1 “цивилизация” сўзи лотинча civilize сўзидан олинган бўлиб, фуқаровий, давлатий маъносини билдиради. 1)маданият; 2) тараққиёт. тараққиёт босқичлари маъносида.] “уйғониш” атамасининг тарихига келсак, у антик адабиётнинг мислсиз тараққиёт даврига нисбатан илк маротаба қўлланилган. ундан сўнг илм-фан ривожу равнақига нисбатан ишлатилган. миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти атамаси заҳматкаш адабиётшунос, жадидшунос бегали қосимовга мансублигини мамнунлик билан қайд этиш зарур. уйғониш тушунчаси шаҳар маданиятининг салмоқли ўсиши, илм-фаннинг қомусий олимлари етишиб чиқиши, инсонпарварликнинг ижтимоий-маънавий турмушнинг барча соҳаларига кириб боришини англатади. “маданият” сўзи эса арабча бўлиб, “мадина” сўзидан келиб чиққан. “мадина” шаҳар маъносини ифодалайди. миллат – natsio навоийда этнос (эл, …

ти ва жадид адабиёти атамаларининг фанда истеъмолга кириши бевосита истиқлолнинг “меваси” ва самараси демоқ даркор. авваллари бу давр адабиёти “буржуа даври ўзбек адабиёти”, “уч революция даври ўзбек адабиёти”, “маърифатпарварлик даври ўзбек адабиёти” (қ.йўлдошев), “ўзбек демократик адабиёти” (ғ.каримов) каби номлар билан аталган. кейинчалик “инқилобий адабиёт” атамаси баъзи адабиётшуносларга ёқиб тушди шекилли, юқорида зикр қилинган ва ўшандай номланган адабиётдан инқилобий мазмун ҳамда руҳ изланди. негаки, шўро адабиёти инқилобий ҳаракат, мазмун ва ғоя билан боғлиқ, гўё бу октябр тўнтарилишидан кейин туғилган адабиётнинг томирларини теранлаштириш, “тана”сини мустаҳкамлаш эди. ҳолбуки, бу даврда октябр тўнтарилиши ҳақида онда-сонда мадҳия, шеърлар, айрим публицистик мақолалар ёзилган. улар авваламбор кам сонли бўлиб, яхлит адабиётни ташкил этмас эди. қолаверса, шўро адабиётининг намуналари деб баҳоланган адабий ҳодисалар “моҳият эътибори билан жадид адабиётининг намуналаридир” (о.шарафиддинов). “мухторият билан бирга жадидчилик ҳаракати ва унинг адабиёти ҳам ўз фаолиятини тугатди” [6.21], “мустақиллик даври адабиёти” дарслигида эса: “миллий уйғониш минтақамизда жадидчилик шаклида намоён бўлгани, [9.52]” 10-йилларда жадид …

аҳнасидан ғойиб бўлдилар” деган даъволари ҳам мутлақо асоссиз бўлиб чиқади. қисқаси, исмоилбек “таржимон”нинг 1906 йил сонларида “оқгул дастаси ёки адабиёти жадида хизматлари” сарлавҳаси остида материаллар бериб борганки, жадид адабиёти атамаси ҳам унинг номи билан боғлиқ. зикр қилинган давр ўн асрлик ўзбек адабиёти тарихида ғоят муҳим босқични ташкил қилади. бу даврга келиб, адабиёт “миллат ойнаси” (авлоний)га айланди. миллий уйғониш даври адабиёти жадид адабиёти бағрида шаклланди ва вояга етди. жадид адабиёти эса жадидчилик ижтимоий ҳаракатининг бевосита адабий-бадиий ифодаси эди. у шунчаки, воқеликнинг адабий жиҳатдан қайди эмас, балки яхлит ва мустақил адабиёт эди. шунингдек, хх аср адабиётининг ибтидосини ҳам бошлаб берди. унинг муҳим хизматларидан бири зиллатга ботган ўлканинг мудроқлиги, ўз ҳолини тушунмасликдан тушуниш ва мустақиллик учун кураш жараёнини идрок этиб, бадиий ифодаланиши бўлди. бундан бошқа хусусияти шундаки, жаҳон адабиёти андозаларидан ўрганди, тажрибаларини қабул қилди, мазмун-мундарижаси кенгайди, адабий жанрлари янгиланди. анъанавий шеърият янги хусусият, пафос, тимсол ва образларга эга бўлди. бармоқ ва сарбаст (ҳамза …

ўлиб, тарихдан мустаҳкам ўрин олди. бундан ташқари, бу давр миллий ғоя ва мафкуранинг илк шаклланиш даври эканини ҳам ҳисобга олишимиз керак. шу маънода миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти ва унинг узвий қисми жадид адабиёти мустақилликнинг шарофати туфайли ўрганилди ва шундай номланди. акс ҳолда шўро даврида бундай ном ва талқин қилишга йўл бўлсин эди. жадидчилик – ижтимоий-маънавий ҳаётни янгилаш тушунчасини англатади. жадидчилик исломчилик (панисломизм), туркчилик (пантуркизм) ва маҳаллийчилик (ўзбекчилик) кўринишлари билан бирга содир бўлган. бу тушунчалар туркистондаги ижтимоий шарт-шароит, ҳаракат ва жадид зиёлиларининг қарашлари билан боғлиқ. фитратнинг қарашича, туркистонда исломчилик ва туркчилик чор россиясининг буюк миллат сиёсатига ўлароқ зид равишда пайдо бўлган. маҳаллийчилик (ўзбекчилик) 1918-1920-йилларда биринчи жаҳон урушида асрга тушган турк зиёлиларининг туркистондаги маориф соҳасидаги фаолиятга иштирок этиб, усмонли туркчиликни кенг жабҳада тарғиб қилиш ва уни маҳаллий халқ ўртасида ёйишига ўзбек зиёлилари монелик кўрсатиш шаклида намоён бўлган. профессор б.қосимовнинг таъкидлашича, исломчилик, туркчилик ва маҳаллийчилик хх асрнинг 20-йилларида мутлақо барҳам топган. миллий …

аслик керак эди. исмоил ғаспрали: “тақлидда (руслар) ифрот даражалара воруб, русча сўзлашмоқни айб ва нодонлик ўйлаб, ярим-ёрти французча сўзлашишни вожиб билурлар эди. лекин сўнг рус адабиёти илгарилаб кетгач, тақлидчилик озайди, руслар русча фикрлай бошладилар” (“таржимон”, 1907, 10 март, 52-сон). янгиликка интилиш туркияда ва бошқа халқларда ҳам содир бўлди. энг аввало, маданият, ислом ақидаларидан сўнгроқ адабиётда ҳам сезилди. гарчандки, адабиёт янги тамойил олган бўлса-да, жадид адабиёти атамаси ўзбек адабиётида хх аср бошларида юзага келган. турк жадид адабиёти ғарбчиликка тамойил билдиргани аниқ. кейинчалик бу ҳодисага таҳрир киритилиб, “таржимон” газетаси 1906-йилдан бошлаб, жадид адабиётидан материаллар бера бошлаган. шундай қилиб, “миллий адабиёт даври” (1908-1922-йиллар) бошланди. абдулла тўқай бизнинг миллат ”... беш камбағални бир бойнинг итига алмаштирадиган вақтлар ўтганини англовчи ва англатувчи йигитларга муҳтож” деган эди. у миллатнинг пушкини, толстойи кераклигини куюниб гапирган. ўзбек адабиётидаги силжиш ҳам 1905-1910-йилларда юзага кела бошлади. айниқса, адабиётнинг ҳаёт билан чамбарчас боғлиқ ривожи, омманинг дарди билан яшаши аниқ кўриниш берди. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "жадидчилик – жадид адабиётининг бешиги"

1491127500_67749.docx жадидчилик – жадид адабиётининг бешиги режа: 1. адабиёт-миллат ойнаси. 2. жадид адабиёти ва янгича эстетик қарашлар. 3. жадид адабиётининг мавзу ва образлар ранг-баранглиги. уйғониш – цивилизация[footnoteref:1]1 тарихида (бу сўз аввал давлат тараққиётига, сўнг илм-фан ва ижтимоий тараққиётга нисбатан қўлланилган) французча “ренессанс”, русча “возрождение” деб юритилган. бу сўзлар англатган маъно ўзбекча “уйғониш” сўзи билан ифодаланган. [1: 1 “цивилизация” сўзи лотинча civilize сўзидан олинган бўлиб, фуқаровий, давлатий маъносини билдиради. 1)маданият; 2) тараққиёт. тараққиёт босқичлари маъносида.] “уйғониш” атамасининг тарихига келсак, у антик адабиётнинг мислсиз тараққиёт даврига нисбатан илк маротаба қўлланилган. ундан сўнг илм-фан ривожу равнақига нисбатан ишлатил...

Формат DOCX, 28,7 КБ. Чтобы скачать "жадидчилик – жадид адабиётининг бешиги", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: жадидчилик – жадид адабиётининг… DOCX Бесплатная загрузка Telegram