ҳозирги ўзбек адабиётида йирик эпик жанрлар

DOC 48,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452009360_63023.doc ҳозирги ўзбек адабиётида йирик эпик жанрлар р е ж а: 1. роман ва унинг тараққиёт йўли. 2. роман – эпик турнинг йирик жанри. 3. роман шакли ва мазмунидаги ўзгаришлар. роман – дилогия: роман-трилогия; роман-эпопея. 4. ҳозирги ўзбек адабиётида полифоник романлар. роман (французча роман) – ўзигача пайдо бўлган кўплаб адабий асарларнинг йиғиндиси, синтези ҳисобланади. шу фазилатига кўра роман қомусий хусусиятга эгалиги, имкониятларининг ғоят кенглиги билан ажралиб туради. роман эпик тур жанрларидан бири бўлиб, бу атама дастлаб xii-xiii асрларда ғарбий европада пайдо бўлди. роман тилларида (ҳинд-европа тиллари оиласига мансуб қардош тиллар гуруҳи) яратилган шеърий ва насрий асарлар ана шу ном билан аталган. xv асрдан бошлаб бу атама ҳикоя, баён қилиш деган маънода ишлатила бошланди ва эпик турнинг энг катта ҳажмли жанри роман деб номланди. романда шахс ва жамият ҳаёти бир-бирини инкор этмайдиган, маълум маънодаги мустақил олам сифатида таҳлил этилади. айнан шу хусусият роман жанри мундарижасининг ўзига хос табиатини белгилаб беради. xvii …

р доим ҳам боғлиқ бўлавермаслиги мумкин. баъзан, айтайлик, бош қаҳрамон учун танланган инсон жамиятда рўй бераётган воқеа-ҳодисалар олдида катта ёки кичик бўлиши мумкин. бинобарин, унинг мавқеи ёки тақдири ўртасида зиддият рўй беради ва бу асарнинг конфликтини белгилаб, сюжет линияларини ҳаракатлантиради (з.қуролбой қизининг “армон асираси” романи айнан шунга мисол бўла олади). ўзбек адабиётида роман жанрининг пайдо бўлиши ҳ.ҳ.ниёзий, мирмухсин шермуҳаммедов, а.қодирийлар номи билан боғлиқ. агар ҳамза “роман” атамасини биринчи бўлиб алдабиётга олиб кирган бўлса, “ўткан кунлар” том маънодаги роман жанри сифатида пайдо бўлди ва унинг муаллифи а.қодирий дунёдаги олтинчи романчилик мактабининг асосчиси сифатида тан олинди. шундан сўнг роман жанри ўзбек адабиётида ҳам ривожланишнинг кенг йўлига чиқиб олди. а.қодирий бошлаб берган тарихий мавзу кейинроқ ойбек (“навоий”), о.ёқубов (“улуғбек хазинаси”, “кўҳна дунё”), п.қодиров (“юлдузли тунлар”, “авлодлар довони”, “она лочин видоси”), мирмухсин (“меъмор”, “турон маликаси”), 90-йилларга келиб, м.али (“сарбадорлар” дилогия, “улуғ салтанат” трилогия), с.сиёев (“яссавийнинг сўнгги сафари” дилогия), а.дилмурод (“маҳмуд таробий”, “паҳлавон маҳмуд”), т.ҳайит …

б, тарихий, тарихий-биографик, автобиографик, саргузашт-фантастик каби атамалар романнинг ё мавзу ёки муаммоси билан боғлиқ шаклларидир холос. мавзуси, ҳажми, сюжетининг мураккаблиги, композицион қурилишининг мукаммаллик даражаси жиҳатдан ва тасвир усулларининг ранг-баранглиги билан роман жанри баъзи бир бадиият унсурларининг (сюжет турлари, конфликт, ечим, баён қилиниш усули) қўлланишга қараб турлича бўлиши мумкин. бу жиҳатдан о.мухтор, м.м.дўст, х.дўстмуҳаммад, т.жўраевларнинг романлари характерлидир. жанр имкониятларининг кенглиги романнависларнинг турлича бадиият унсурлари, бадиий тасвирнинг ҳар хил шакли ҳамда воситаларидан эркин фойдаланиш ҳуқуқини беради. мустақиллик туфайли ўзбек адабиётида 70 йил ҳукмронлик қилган социалистик реализм методининг барҳам топиши роман жанрининг эркин нафас олиши ва янада ривожланишга туртки берди. бу йилларда юз берган энг муҳим янгилик ўзбек адабиётига, хусусан, роман жанрига европа адабиётига мос модерн йўналишининг эмин-эркин кириб келиши билан жойс, кафка, камю, нитше, маркес ва бошқа моҳир санъаткорларнинг ижодий анъаналари асосида яратилган романлар кўпайди. энг муҳими, бундай романлар ўзбек китобхонининг ҳам ўқиш ва уқиш борасидаги малакаси ҳамда қобилиятини тарбиялади. о.мухтор, м.м.дўст, …

ларда у ёки бу даражада учрайди. фақат бу адабий ҳодисанинг қадимийлигини, ўзбек адабиётига хос кўринишлари ва хусусиятларини биз, адабиётшунослар, ўз вақтида тадқиқ қилиб, исботлаб беролмаганмиз холос. полифоник роман яратган адиб достоевский бўлиб, бу атамани фанга олиб кирган ва кенг миқёсда тадқиқ қилган олим м.м.бахтиндир. олимнинг достоевский асарлари юзасидан чиқарган хулосаларига кўра полифоник роман ўзининг: 1) сюжети; 2) композицияси; 3) қаҳрамоннинг танланиши ва китобхонга тақдим этилиши; 4) баён усули ва бадиий нутқ типларнинг қўлланиши жиҳатидан ҳам, 5) қаҳрамонларнинг руҳий драмасини тасвирлаш томонидан ҳам анъанавий романлар қолипига тушмайди. ўзбек адабиётида о.мухторнинг барча, м.м.дўстнинг “лолазор”, х.дўстмуҳаммаднинг “бозор”, т.жўраевнинг “арвоҳлар тунда изғийди” романларида ана шундай фазилатлар учрайди. полифоник романларнинг ўзига хослиги шундаки, оддий типдаги романлардан фарқли ўлароқ, уларнинг қаҳрамонлари овози автор овозига тенг ҳуқуқли оҳанг қурилишига эга бўлади. полифоник романга хос нутқ структураси монологик нутқдан қаҳрамонларнинг мустақил ва ўзига хос фикрлаши, ички эркинликка эга бўлиши, баъзи пайтларда ўзини яратган автор баҳоларига ҳам қўшилавермаслиги, саркашлиги …

да қусурларини, инсон сифатидаги ўкинчлари, армонини батафсил тасвирлайди. шифохонада кечган 5-10 кунлик ички ҳаётидан асосан н.яхшибоевнинг онг оқими, хотиралар тизими орқали хабардор бўламиз. полифоник романларнинг муҳим белгиларидан яна бири воқеаларнинг бошдан охиригача диалог асосига қурилишидир. чунки диалог кўповозлиликнинг муҳим шартларидан бири ҳисобланади. диалог қурилиши жиҳатидан ҳам “лолазор” романи полифоник асар олдига қўйилган талабларга жавоб бера олади. масалан, н.яхшибоев палатада ётиб ҳам, ўтириб ҳам, даволаниб туриб ҳам, ташқарида юриб ҳам узлуксиз равишда кимлар биландир доимий мулоқотда бўлади. гоҳ даволовчи шифокор, гоҳ марҳум дўсти шариф валломат, гоҳо хотини мухсина хоним ёки “оқпадар, сўтак” ўғли аввалбек, гоҳида шогирдлари, баъзан дўсти ошно билан тинимсиз мулоқотда бўлади. бу мулоқот хаёлий диалог тури орқали намоён бўлади. қиссанавис саидқул мардон эса ҳикоясининг бошидан охиригача ўқувчи билан суҳбат қуради, унга мурожаат қилади, савол беради, узр сўрайди ва ҳаказо. полифоник романда ёзувчи ўз қаҳрамонининг ички дунёсини худди оптик кўзгу билан кўраётгандек энг майда икир-чикиригача очиб бера олади. м.м.дўст ҳам …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳозирги ўзбек адабиётида йирик эпик жанрлар"

1452009360_63023.doc ҳозирги ўзбек адабиётида йирик эпик жанрлар р е ж а: 1. роман ва унинг тараққиёт йўли. 2. роман – эпик турнинг йирик жанри. 3. роман шакли ва мазмунидаги ўзгаришлар. роман – дилогия: роман-трилогия; роман-эпопея. 4. ҳозирги ўзбек адабиётида полифоник романлар. роман (французча роман) – ўзигача пайдо бўлган кўплаб адабий асарларнинг йиғиндиси, синтези ҳисобланади. шу фазилатига кўра роман қомусий хусусиятга эгалиги, имкониятларининг ғоят кенглиги билан ажралиб туради. роман эпик тур жанрларидан бири бўлиб, бу атама дастлаб xii-xiii асрларда ғарбий европада пайдо бўлди. роман тилларида (ҳинд-европа тиллари оиласига мансуб қардош тиллар гуруҳи) яратилган шеърий ва насрий асарлар ана шу ном билан аталган. xv асрдан бошлаб бу атама ҳикоя, баён қилиш деган маънода ишлатила б...

Формат DOC, 48,5 КБ. Чтобы скачать "ҳозирги ўзбек адабиётида йирик эпик жанрлар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳозирги ўзбек адабиётида йирик … DOC Бесплатная загрузка Telegram