mantiq. tafakkurning qonunlari

DOCX 24 pages 231.9 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 231.9 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

6- mavzu: mantiq. tafakkurning qonunlari. ma’ruza rejasi: 0. tafakkur mantiqiy fikrlash asosi. to‘g‘ri tafakkur qonunlari. 0. formal mantiq. dialektik mantiq. matematik mantiq. tafakkur va til mutanosibligi. 0. tushuncha, hukm va xulosa chiqarishning fikr teranligini ta’minlashdagi roli. 0. isbotlash va rad qilishda dalillarning o‘rni. argumentlash va bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari (muammo, faraz, nazariya). tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari, formal mantiq, matematik mantiq, dialektik mantiq, tafakkur va til, tushuncha, hukm, hukning tarkibi, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, mantiqiy kvadrat, savol, norma (me’yor), xulosa, deduktiv xulosa chiqarish, sillogizm, entimema, polisillogizm, epixeyrema, sorit, induktiv xulosa chiqarish, traduktiv xulosa chiqarish, analogiya, isbotlash (dalillash), mantiqiy isbot, raddiya, paralogizm, sofizm, paradoks, bahs, argument, argumentlash, muammo, faraz, nazariya. mavzuda ko‘rib chiqiladigan muammolar: mantiq fanining ob’ekti va predmeti, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish bosqichlari, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, formal mantiqning asosiy qonunlari, tafakkurning asosiy mantiqiy shakllari va …

2 / 24

n ongidagi in’ikosi bo‘lganligi sababli ob’ektiv va sub’ektiv mantiq uzviy aloqadorlikni, birlikni tashkil etadi. 2. to‘g‘ri fikrlash, tafakkur qilish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va metodlarini o‘rganadigan fan ma’nosida. mantiqning fan sifatidagi asosiy vazifasi haqiqiy bilimlarga erishish shart-sharoitlarini o‘rganish, fikrlash jarayoni tuzilishini tahlil qilish, to‘g‘ri muhokama yuritishning mantiqiy qoida va metodlarini ishlab chiqishdir. mantiqning ilmiy-tadqiqot ob’ekti bo‘lib bilish usuli sifatidagi inson tafakkuri hisoblanadi. uning predmetini esa insonni o‘rab turgan tashqi olamni bilib olishga yordam beradigan tafakkur qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari tashkil etadi. mantiq falsafa fani bilish nazariyasining tarkibiy qismi sifatida bilish jarayonining mantiqiy tarkibida tafakkurning o‘rni va rolini tadqiq qilar ekan, to‘g‘ri tafakkurlash madaniyatini shakllantirishga xizmat qiladi. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida sub’ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish jarayonining asosini va oxirgi maqsadini amaliyot tashkil etadi. barcha hollarda bilish insonning hayotiy faoliyati bilan u yoki bu darajada bog‘liq bo‘lgan, uning ma’lum bir ehtiyojini qondirishi mumkin bo‘lgan …

3 / 24

am inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma’lumotlar olinadi. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori - ratsional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. aqliy (nazariy, mantiqiy bilish yoki abstrakt tafakkur) buyum va hodisalarning ichki sabab va qonuniyatlarini, mohiyati va mazmunini aql, tafakkur yordamida bilib olishdir. u bilishning oliy bosqichidir. tafakkur dunyoni, buyum va hodisalarni umumlashtirilgan, mavhum, bavosita timsollar, tushunchalar, hukmlar, xulosalar, nazariyalar va bilimlar orqali aks ettiradi. tafakkur uch xil shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shakllarida sodir bo‘ladi. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog‘lanish usuli, uning strukturasi (tuzilishi)dir. fikrlash elementlari deganda, predmetning fikrda ifoda qilingan belgilari haqidagi axborotlar tushuniladi. hissiy va aqliy bilish o‘zaro uzviy birlikni tashkil etadi. shuning uchun ularni doimo o‘zaro aloqada, bog‘liqlikda olib qarash va o‘rganish zarur. ularni bir-biridan …

4 / 24

ha bog‘liqdir. masalan: har qanday metall elementdir. temir metalldir. demak, temir elementdir. bunda fikrning mazmuni chin, uning mantiqiy shakli esa to‘g‘ri qurilgan, bir-biriga o‘zaro mosdir. ammo ba’zan fikrning mantiqiy shakli izchil, to‘g‘ri qurilgan bo‘lsa ham, uning mazmuni yolg‘on, xato bo‘ladi. masalan: barcha odamlar yaxshi odamlardir. bezori odamdir. demak, bezori yaxshi odamdir. bunda fikrning mantiqiy shakli to‘g‘ri, izchil, muntazam qurilgan bo‘lsa ham, ammo uning mazmuni xatodir. chunki unda «barcha odamlar yaxshi odamlardir», degan umumiy asos xato bo‘lganligi sababli «bezori yaxshi odamdir», degan yolg‘on xulosa chiqadi. demak, tafakkurning mantiqiy shakli va mazmuni har doim ham bir-biriga mos kelavermaydi. ular o‘rtasida ziddiyat, nomuvofiqlik ham mavjuddir. mantiq tafakkurning mantiqiy shakllari, yo‘llari, usullarini o‘rganish bilan birgalikda to‘g‘ri aytilgan fikrlarning barchasi uchun bir xil umumiy qonunlarni ishlab chiqadi. to‘g‘ri tafakkur deb mantiq qonun-qoidalari talablariga mos holda qurilgan, voqelikni haqqoniy aks ettiradigan fikrlar, bilimlarga aytiladi. tafakkur to‘g‘ri bo‘lishi uchun uning mazmuni haqqoniy, chin bo‘lishidan tashqari, mantiqiy shakli …

5 / 24

irishda ulkan nazariy hamda metodologik ahamiyat kasb etadi. mantiq qonunlari to‘rttadir: 1. ayniyat qonuni. 2. nozidlik qonuni. 3. uchinchisini istisno qonuni. 4. yetarli asos qonuni. bu qonunlardan uchtasini (birinchi, ikkinchi va uchinchisini) o‘z davrida aristotel kashf etib, fanga kiritgan edi. to‘rtinchi, ya’ni yetarli asos qonunini g. v. leybnis asoslab bergan edi. ayniyat qonuniga binoan, har bir tushuncha, hukm va xulosa konkret, muayyan, barqaror mazmunga ega bo‘lib, ular turli o‘rinlar va sharoitlarda bir necha bor takrorlansa ham, o‘zining asl ma’nosini yo‘qotmasdan, o‘z-o‘ziga teng, aynan bo‘lib qoladi. formal mantiqning bu qonuni tushuncha va fikrlarni bir-biri bilan almashtirib va qorishtirib yubormaslikni, ularning har birini o‘z o‘rnida, o‘z ma’nosida ishlatishni taqozo etadi. aks holda tushuncha yoki fikr o‘zgarishi, chalg‘ishi, aralashib ketishi, mulohazalar tarqoqligi, sochilib ketishi, masaladan chekinish va uni noto‘g‘ri qo‘yish kabi xatolar sodir bo‘ladi. bularning barchasiga sabab fikr muayyanligi yoki qat’iyligining buzilishidir. ayniyat qonunining formulasi quyidagicha: a-a. masalan: to‘g‘ri tafakkur qilish, fikr yuritish …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq. tafakkurning qonunlari"

6- mavzu: mantiq. tafakkurning qonunlari. ma’ruza rejasi: 0. tafakkur mantiqiy fikrlash asosi. to‘g‘ri tafakkur qonunlari. 0. formal mantiq. dialektik mantiq. matematik mantiq. tafakkur va til mutanosibligi. 0. tushuncha, hukm va xulosa chiqarishning fikr teranligini ta’minlashdagi roli. 0. isbotlash va rad qilishda dalillarning o‘rni. argumentlash va bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari (muammo, faraz, nazariya). tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari, formal mantiq, matematik mantiq, dialektik mantiq, tafakkur va til, tushuncha, hukm, hukning tarkibi, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, mantiqiy kvadrat, savol, norma (me’yor), xulosa, deduktiv xulosa chiqaris...

This file contains 24 pages in DOCX format (231.9 KB). To download "mantiq. tafakkurning qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq. tafakkurning qonunlari DOCX 24 pages Free download Telegram