tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari

DOCX 5 стр. 21,6 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 21,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

tushunchalar ustida mantiqiy amallar reja: 1. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 2. mantiq ilmining fanlar tizimidagi o'rni. 3. tushunchaning ta'rifi, tuzilishi va turlari. 4. tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar. 1. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. tafakkurning mantiqiy shakllari psixologiya fani mantiq fani bilan birgalikda tafakkurning mantiqiy shakllarini o`rgandi. tafakkurning mantiqiy shakllari -tushuncha, hukm va xulosa chiqarishlardir. tushuncha shunday bir fikrki, bu fikrda voqelikdagi narsa va hodisalarning umumiy, muhim, farq qiladigan belgilari aks ettiriladi. masalan, odam tushunchasi uning mehnat faoliyati, mehnat qurollarini ishlab chiqarish, nutq, inson ongi va shular kabi nihoyatda muhim belgilarni o`zida mujassamlashtirgan. mana shu belgilar bilan odam hayvonlardan farq qiladi. tushunchalarning mazmuni hukmlarda aks ettiriladi. hukm narsa va hodisalar o`rtasidagi mavjud bog`lanishlarning yoki shu narsa va hodisalarga xos bo`lgan xususiyat va belgilari o`rtasidagi bog`lanishlarni o`zida aks ettiruvchi tafakkur shakli. hukmlar ob`ektiv voqelikni qanday aks ettirishlariga qarab chin va yolg`on bo`lishi mumkin. chin - "toshkent o`zbekistonning poytaxti". yolg`on - …

2 / 5

hiqarishdir. masalan, "barcha metallar elektr tokini o`tkazadilar", "mis metall". ana shu ikkita asosdan yangi hukm - xulosa chiqariladi, "mis elektr tokini o`tkazadi". xulosa chiqarish ikki usul bilan amalga oshiriladi: 1) induktiv xulosa chiqarish va 2) deduktiv xulosa chiqarish. induktsiya - ju`ziy hodisalardan umumiy qoidalarga qarata xulosa chiqarish. deduktsiya - umumiy qoidalardan ju`ziy hodisaga, faktga, misolga qarata xulosa chiqarish. tafakkur jarayonlari tafakkur jarayoni (fikrlash) o`ziga xos qonuniyatlarga, qoidalarga bo`ysunadi. tafakkur jarayonining mohiyatini tushunish uchun uning qanday kechishini o`rganish lozim. tafakkur avvalo analiz, sintez va umumlashtirishdir. 2. mantiq ilmining fanlar tizimidagi o'rni. mantiq arabcha so’zdan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “aql” ma'nosini anglatadi. mantiq atamasi o’rta asrlarda markaziy osiyo va yaqin shrqda qo’llanilgan. mantiq yunoncha “logika” atamasiga mos keladi. logika “logos” so’zidan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “nutq”, “aql” ma'nolarini anglatadi. logikaga fan sifatida mil.av. iv asrda aristotel asos solgan. kundalik muomalada mantiq atamasi turli o’rinda biz tomonimizdan ko’p qo’llaniladi. masalan: “fikrlar mantig’i”, “gap …

3 / 5

qilish qobiliyati, nutqga ega ijtimoiy mavjudotni oladi. turli xil mazmunga ega tushunchalar bir xil shaklga ega bo’ladi. tafakkurning hukm shaklida predmetlar o’rtasidagi munosabat va ularni belgilari ifodalanadi. bu aloqa va munosabatlar tasdiqlanadi yoki inkor qilinadi. masalan, “qalam o’quv qurolidir”, “qalam” va “o’quv quroli” tushunchalarining aloqadorligi tasdiqlanmoqda. hukmda tushunchalar munosabatini mantiqiy bog’lovchi ifodalaydi. hukmlarning umumiy sxemasi: s-p dir va s-p emas shaklida bo’ladi. shunday qilib hukm tasdiq yoki inkor shaklida tushunchalar aloqadorligini ifodalash usulidir. xulosa chiqarishda esa bir yoki bir necha hukmlardan (asos) yangi hukm (xulosa) hosil qilinadi. bir xil shakldagi xulosa chiqarishda xulosa bir xil usulda hosil qilinadi. masalan, “talaba o’quvchidir” va “o’qituvchilar bilim olish bilan shug’ullanadi” degan hukmlardan “talaba bilim olish bilan shug’ullanadi” degan xulosa chiqaramiz. xulosa chiqarish asos hukmlarning mazmunan mantiqiy aloqadorligiga asoslanadi. mazmunan mantiqiy aloqadorlikga ega bo’lmagan hukmlardan xulosa chiqarib bo’lmaydi. shunday qilib barcha tafakkur shakllariga xos bo’lgan jihat fikr elementlaridagi aloqadorlikdir – tushunchada belgilar, hukmda tushunchalar, …

4 / 5

. an'anaviy mantiqda tafakkurning asosiy qonunlari formal mantiq qonunlari deyiladi. ular ayniyat, nozidlik, istisno va yetarli asos qonunlaridir. bu qonunlarga keyingi mavzularda alohida to’xtab o’tiladi. 3. tushunchaning ta'rifi, tuzilishi va turlari. ilmiy va amaliy faoliyat davomida har doim muhokamada ishtirok etuvchi tushunchalarni mazmuni va mohiyatini ochish ehtiyoji paydo bo’ladi. tushunchaning mazmunini ochishga qaratilgan mantiqiy amal tushunchani ta'riflash (definitsiya) deyiladi. tushunchalarni ta'riflash aniqlanuvchi, ya'ni mazmuni ochib berilishi lozim bo’lgan tushuncha hamda aniqlovchi – aniqlanuvchi tushunchaning mazmunini ochib beruvchi tushunchalardan iborat bo’lgan qismlardan tashkil topadi. masalan: “o’zbekiston markaziy osiyoda joylashgan suveren respublika”. bunda “o’zbekiston ” aniqlanuvchi qism, “markaziy osiyoda joylashgan suveren respublika” esa aniqlovchi qism hisoblanadi. mantiqda ta'riflashning ikki turi: real va nominal ta'rif mavjud. nominal ta'rif yordamida predmetni ta'riflovchi ifodalar yangi terminlar bilan almashtiriladi hamda uning ma'nosi aniqlanadi. masalan: “gnoseologiya” grekcha so’z bo’lib “gnosis”-bilish, “logos”-nazariya, ya'ni bilish nazariyasi, bilish to’g’risidagi ta'limot ma'nolarini anglatadi. real ta'rifda predmetning muhim belgilari aniqlanadi. masalan, “gnoseologiya …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari"

tushunchalar ustida mantiqiy amallar reja: 1. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 2. mantiq ilmining fanlar tizimidagi o'rni. 3. tushunchaning ta'rifi, tuzilishi va turlari. 4. tushunchalar bilan bajariladigan mantiqiy amallar. 1. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. tafakkurning mantiqiy shakllari psixologiya fani mantiq fani bilan birgalikda tafakkurning mantiqiy shakllarini o`rgandi. tafakkurning mantiqiy shakllari -tushuncha, hukm va xulosa chiqarishlardir. tushuncha shunday bir fikrki, bu fikrda voqelikdagi narsa va hodisalarning umumiy, muhim, farq qiladigan belgilari aks ettiriladi. masalan, odam tushunchasi uning mehnat faoliyati, mehnat qurollarini ishlab chiqarish, nutq, inson ongi va shular kabi nihoyatda muhim belgilarni o`zida mujassamlashtirgan. mana shu be...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (21,6 КБ). Чтобы скачать "tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tafakkurning mantiqiy shakllari… DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram