лирик шеърда шакл ва мазмун бирлиги

DOC 47,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1452009020_63017.doc лирик шеърда шакл ва мазмун бирлиги р е ж а : 1. бадиий адабиётда шакл ва мазмун муаммоси. 2. бадиий асарда шакл ва мазмун бирлиги. 3. мазмун ва шакл унсурлари. шакл ва мазмун категорияси адабиётшуносликнинг муҳим масалаларидан бири саналади. бу масала аристотелдан то ҳозиргача бўлган олимларнинг диққат-эътиборида туради, баҳс-мунозарага ундайди: уларнинг қайси бири муҳим? шакл аввал пайдо бўлганми ёки мазмунми? маълумки, ҳаётда ҳамма нарса ўз шакли-шамойили билан яратилган. биз ниманики кўрсак, дастлаб шаклига эътибор берамиз. масалан, мана бу шохлари тарвақайлаб, барги тўкилаётган, илдизлари ерга чуқур кирган, танаси ғадир-будир, пўстлоғи қалин, осмонга бўй чўзган “нарса”ни “дарахт” деймиз. бу умумий ном бўлиб, хаёлимизга дарҳол “қанақа дарахт?” деган савол урилади. “чинор” деймиз. демак, кўз олдимиздаги шаклнинг мазмунини англатувчи тушунча пайдо бўлди. давом этамиз: “чинор кўп минг йиллик дарахт, ёғочи мустаҳкам, қурилишбоп, қимматбаҳо. а.мухторнинг “чинор” романи бор” ва ҳ.к. қаранг, биргина шаклга қараб туриб қанча фикр (мазмун) пайдо бўлди. агар чинор арралаб ташланса, …

ди, услуби ва ҳ.к.лардир. уларнинг биронтасисиз бадиий асарни тасаввур қилиб бўлмайди. бу адабий унсурлар бадиий асар тўқимасида ўз ўрнида бўлиши шарт. бу унсурларни шартли равишда мазмун ва шаклга дахлдор деб ажратиш мумкин. сиз бундай таснифни “адабиётшуносликка кириш” фанидан ўрганиб оларсиз. бизнинг вазифамиз уларга муносабат билдириш эмас, балки ҳозирги адабий жараёндаги шеъриятнинг шаклидаги янгиликлар, ўзгаришлар, шаклнинг мазмунни ифодалашдаги ўрни, мутаносиблиги ёки номутаносиблигини аниқлашдан иборатдир. одатда тузумнинг ўзгариши, жамиятнинг эврилиши, яшаш тарзининг янгиланиши бадиийлик мезонларининг ҳам ўзгариши ва янгиланишига, образлар, ғоялар, мавзуларнинг ифодаланишида ўзгача шаклларнинг пайдо бўлишига олиб келади. чунки адабий жараён пўртанавор ҳодисаларни янгича шаклда намоён этишга ишқибоз бўлади. бу, айниқса, шеъриятда очиқ кўринади. адабиётга кириб келган ёшлар фаолликни қўлга олади. улар кекса авлоднинг ижодий йўлини “эскирган” санаб, янгича йўл излай бошлайди. хх асрнинг 30-йилларида шундай ҳодиса юз берганди. янги совет тузумининг социалистик қурилишларини янгича шаклда куйлашга ишқибоз шоирлар етишиб чиқди. уларни кейинчалик “футуристлар”, “символистлар”, “формалистлар”, “натуралистлар” деган турли номлар билан …

емоқчи эканини билиб бўлмайди. шуниси борки, ш.сулаймон гоҳ “сарбаст”, гоҳ “эркин”, гоҳ “сочма шеър” номлари остида эълон қилган шеърларида ҳам шаклбозликдан қутилмади. адабий ҳаётда янгича шакл қўллаб, даврга жўровоз бўлишни истаган шоирлардан яна бири умаржон исмоилов эди. бу шоир ҳам ўз фикрини ифодалашда шаклбозликка берилиб кетади, футуристик (лот. келажак), символистик элементларни ишлатади. шеърларида ишлаб чиқариш оҳангларини бериш учун ритмни бузади, сунъий сўзларни қўллайди. масалан, “турксиб ашуласи” шеърини “паровоз ғилдираги оҳангида ўқиш”ни маслаҳат беради ва шундай сатрлар яратади: ўртоқ, а-а-а—арш! ижтимоий йўл-лар-ни - оч, ҳаёт учун тур – муш – лар соч пахта элитар. турк – турк, сиб – сиб, ур –р – руғ тиккил, омоч оғир, сўқа – сўқир, қўлинг енгил. тр – р – ракторга тук-тук, тик-тик, деҳқон ўтир! тук-тук, тик-тик. албатта бу шаклбозлик узоқ давом этмади. бироқ, бу мисоллар даврдаги ўзгаришлар шаклларнинг турлича кўринишини рўёбга чиқаришга имконият яратади деган фикрни исботлайди. ўтган асрнинг 80-90-йилларига келиб ўзбек адабиётида ҳам …

рб адабиётига тақлид қила бошладилар. тақлидчилик эса ижодкорни ҳеч қачон рўёбга чиқармайди. даврнинг ўзи шоирлардан янги шеърий шаклларни талаб қила бошлади. бу талабга биринчи бўлиб э.воҳидов, а.орипов, р.парфи, ҳ.худойбердиева, о.матжон, о.мухтор, а.обиджон каби шоирлар жавоб бердилар. масалан, инсоннинг ҳижрон ва вафо соғинчини босиқ оҳангларда куйлашга мослашган ғазал жанри э.воҳидов учун замоннинг ўта сиёсий, исёнкор масалаларини кескин публицистик оҳангда баён этишга хизмат қилди. ёки а.ориповнинг чуқур дард билан суғорилган шеърлари истиқлол мазмунининг кучи билан бир қадар қисқа ва кескин шаклга кирди. о.матжон юрт озодлиги, халқ тафаккуридаги тўлғоқларни ифодалаш учун “хамса” шаклларига мурожаат қилди. а.обиджон эса шеъриятда мазмун ва шаклнинг мутаносиблигини ўзининг уста гулмат тилидан айтилган ғазаллари, бир сатрдангина иборат “игнабарг шеърлар”и, икки мисрадан ташкил топган “фард”лар (рақамлар билан белгиланган) шаклида баён қилди. сиз унинг ижодини амалий машғулотда ўрганганингизда ихчам шаклларда кучли киноя орқали замон иллатлари фош этилганига, яъни мазмуннинг кичкина хумга солинган олтин сингари ярқираб туришига эътибор беринг. шоир жуда катта …

мун борасида ўтказаётган экспериментлари ғоят муваффақиятли чиқаётганини, а.қодирий айтганидек, “сўз қолип, фикр унинг ичига қуйилган ғишт” бўлишига эришаётганини, “сўз сўйлаш ва улардан жумла тузишда узоқ андиша”га риоя қилаётганини таъкидлаш ўринлидир. фарида афрўз, фахриёр, баҳром рўзимуҳаммад, шермурод субхон, абдували қутбиддин каби шоирлар ҳам янги шакллар излаш, унга мутаносиб маънони сиғдира олиш борасида жиддий изланишлар олиб бораётирлар. масалан, ф.афрўз ҳам кўплаб уч мисралик шеърлар яратди ва уларни ўқувчисига “тасбеҳлар” деб тақдим этди. адабиётшунос қ.йўлдошев эса шоира ф.афрўз тасбеҳ жанрига асос солди деб айтди. шу олим а.суюннинг “эй дўст!” туркумидаги беш мисралик шеърларини “қайирма” жанри деб эълон қилди. бу шаклларнинг илдизлари ўзимизнинг кўҳна шарқ адабиётида ҳам мавжудлигини инобатга олсак, уларга алоҳида жанр деб баҳо бериш ортиқчалиги сезилиб қолади. шакл борасида кўпдан бери турли экспериментлар ўтказаётган шоирлардан бири фахриёрдир. адабиётшунос қ.йўлдошев айтганидек, аввало, “фахриёрнинг шеърларини ўқиш ҳам, уқиш ҳам, таъсирланиш ҳам унчалик осон эмас” (“ёниқ сўз”, т., “янги аср авлоди”, 2006). чунки у ўз …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "лирик шеърда шакл ва мазмун бирлиги"

1452009020_63017.doc лирик шеърда шакл ва мазмун бирлиги р е ж а : 1. бадиий адабиётда шакл ва мазмун муаммоси. 2. бадиий асарда шакл ва мазмун бирлиги. 3. мазмун ва шакл унсурлари. шакл ва мазмун категорияси адабиётшуносликнинг муҳим масалаларидан бири саналади. бу масала аристотелдан то ҳозиргача бўлган олимларнинг диққат-эътиборида туради, баҳс-мунозарага ундайди: уларнинг қайси бири муҳим? шакл аввал пайдо бўлганми ёки мазмунми? маълумки, ҳаётда ҳамма нарса ўз шакли-шамойили билан яратилган. биз ниманики кўрсак, дастлаб шаклига эътибор берамиз. масалан, мана бу шохлари тарвақайлаб, барги тўкилаётган, илдизлари ерга чуқур кирган, танаси ғадир-будир, пўстлоғи қалин, осмонга бўй чўзган “нарса”ни “дарахт” деймиз. бу умумий ном бўлиб, хаёлимизга дарҳол “қанақа дарахт?” деган савол урилади. ...

Формат DOC, 47,5 КБ. Чтобы скачать "лирик шеърда шакл ва мазмун бирлиги", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: лирик шеърда шакл ва мазмун бир… DOC Бесплатная загрузка Telegram