бадиий асарда мазмун ва шакл мутаносиблиги

DOC 94.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662586493.doc 2- режа: 1. мазмун ва шаклнинг ўзаро алоқадорлиги. 2. мазмун хақида тушунча. 3. мазмуннинг шаклга ўтиши. 4. шакл ҳақида тушунча. 5. мазмун ва шаклнинг диалектик бирлиги. ҳақиқий санъат асарининг сифатини ундаги юксак ғоявийлик билан бадиий мукаммалликнинг уйғунлиги, мазмун билан шаклнинг мослиги белгилайди. шунга кўра, бадиий асарнинг мазмуни ва шакли масаласи адабиётшунослигимизнинг ғоятда муҳим муаммоларидан биридир. 1.мазмун ва шаклнинг ўзаро алоқадорлиги бадиий асарда мазмун ва шакл диалектик алоқада бўлади: бири иккинчисига, иккинчиси биринчисига ўтиб туради. хатто шундай ҳам бўлиши мумкинки, асарнинг бир компоненти бир компоненти бир ҳолатда мазмун ҳодисаси, иккинчи ҳолатда шакл ҳодисаси бўлиб ҳисобланади. шунга кўра, мазмун билан шакл орасига хитой деворини қўйиб, уларни қатъий чегаралаб бўлмайди. бадиий ижоддаги мазмун ва шаклнинг ўзаро диалектик муносабати философиядаги сабаб ва натижа ўртасидаги ўзаро алоқадорликка ухшаб кетади. бадиий ижодда мазмун ва шакл диалектик бирликда ва бир-бирига утувчи ҳодиса сифатида олиб текширади. хакикатан ҳам мазмун ва шакл бир-бири шу кадар ўзвий боғлиқки, уларнинг …

ни сўзнинг етакчи асоси деб билади. шоирнинг фикрича, шеър мазмуни билан ҳам, шакли билан ҳам гўзал бўлиши керак: назмда ҳам асл анга маъне дурур, булсин анинг сурати хар не дурар. назмки маъни анга маргуб эмас, назмки ҳам сурат эрур хуш анга, зимнида маъни доги дилкаш анга. алишер навоий маъно-мазмунинг етакчилигини инкор этиб, қуруқ шаклбозликка берилиб кетган, сўзни суиистимол этувчи формалист шоирларни шафқатсиз фош этган, уларга қарши тинимсиз кураш олиб борган. афсуски, бундай формализмга берилиш ҳолати адабиёт тарихида, аҳён-аҳёнда бўлса-да учраб туради. бу ўринда, лоакал, х1х асрда қўқон хони- амир умархон саройида яшаган шоирларнинг кўпи шоир амирий (амир умархон)га тақлидан яратган қуруқ шаклбозликдангина иборат шеърларини эслаш кифоя. бу шоирларнинг шеърларида шакл бор-у мазмундан тайин йўқ. шунга ҳолатни 20-30- йилларда ижод қилган айрим ўзбек формалист шоирлари ижодида ҳам куриш мумкин. таъкидлаш керакки, ҳикоябоп фикрни ҳикояда, қиссабоп фикрни қиссада, романбоп фикрни романда баён қилиш керак. агар ёзувчи ҳикояга лойиқ фикрни қиссада ёки қиссага …

е ёр бўлсин, хуснинг ва бахтинг баркарор бўлсин» ёки «хонадонингдан дустаримасан% дуст келса уйнинг обод бўлади, келмаса вайрон бўлади» дейилса, бу фикрлар укувчида муайян таассурот колдиради-ю, аммо унга завк-шавк багишламайди, фикрнинг таъсир кучи ҳам кутилгандай кучли бўлмайди. шаклнинг мазмунга таъсири мана шундай ўринларда аник сезилади. кенг маънода - санъат - объектив борликнинг ўзига хос бадиий ифодаси, юкорида айтганимиздек, ижтимсий онг шаклларидан бири. 2. мазмун хакида тушунча изчил материалистик таълимотга кўра, мазмун деганда биз санъат асарида акс эттирилган ҳаёт парчасини тушунамиз. бошкача қилиб айтганда, воқелик, ижтимоий турмуш муоммалари санъат асарининг мазмунини, моҳиятини ташкил қилади. чунончи, абдулла қаҳҳорнинг «ўғри» ҳикоя сининг мазмуни деганда биз асарда тасвирланган ўтмишдаги ўзбек деҳқонининг типик образи қобил бобонинг аччиқ қисматини кўз унгимизга келтирамиз : қобил бобонинг якка-ю ягона ола ҳўкизини ўғри олиб кетади , бобо кўмак сураб элликбошига, аминга, приставкага арз қилади, уларга бор- йўғини пора авазига беради, кампири эса азайимхонга обдастагардон қилдираман деб унга топган-тутганини беради... …

бати-унга берган бахоси асардаги образлар тизимида ўз ифодасини топади: образ - бадиий асарнинг ғоявий мазмунини ифодаловчи восита- шакл. ўз навбатида, образ сўзлар воситаси билан яратилар экан, ўз воситасига нисбатан мазмундир. л.и. тимофеевнинг таъкидлашича, тип ( сўз) образга нисбатан шакл, образ эса асарнинг ғоявий мазмунига кўра шаклдир. асардаги нутқий ифодалар, композиция, ритмик- интонацион воситалар образнинг моҳиятини очишга хизмат қилади, шу орқали асар мазмунини ифодалайди. мазмун - воқеликнинг бадиий ифодаси дер эканмиз, биз бу ўринда образни, яъни инсон ҳаётининг конкрет бадиий манзараларини назарда тутамиз. ёзувчи ҳаётни образлар воситасида акс эттирар экан шу образнинг фаолиятига ўз қарашларини, яъни тенденциясини сингдириб юборади н.а. некрасов «россияда ким яхши яшайди» поэмасида бахт проблемасини кўтариб чиқар экан, бу масалага синфий нуқтаи назардан ёндашади: асарда таъкидланишича, россияда мавжуд бўлган самодержавие-помешчик тузумига қарши кураш йўли билан меҳнаткаш халқ оммаси бахтга эришиши мукин. поэманинг бош қаҳрамони гриша добросклонов - илғор разноченец интеллигенциянинг вакили - кишиларни мана шунга даъват қилади. х.х. …

илиб очиб беришга қаратилади. мазмуннинг образлар орқали шаклга ўтиши диалектик алоқа бўлиб ҳисобланади. бу алоқа - муракаб жараёндан иборат. чунончи, мазмун образлар орқали шаклга утар, шу жараёнда образ мазмунга ҳам таъсир қилини мумкин. адабиёт тарихида шундай далиллар ҳам борки, ёзувчи қаҳрамонлари характерларини чуқурлаштириш устида ишлар жараёнида ўзининг дастлабки ғоявий ниятини, яъни мазмунни ҳам ўзгартириши мумкин. масалан, л. н. толстой «уруш ва тинчлик» роман- эпопеясида дастлаб декабристларнинг 1856 йилги ҳаётини ( лобазовнинг сургундан қайтгандан кейинги ҳаётини) тасвирламоқчи бўлган. ижод жараёнида ёзувчи қаҳрамоннинг тақдирини изоҳлаш мақсадида 1825 йилги воқеаларга мурожаат қилишни зарур деб топган. ундан кейин ёзувчи лобазовнинг 1812 йилги, ундан сунг 1805 йилги ҳаётини ёритишни лозим топган. шундай қилиб, асарнинг ғоявий мазмуни ҳам кенгайиб, чуқурлашиб кетган. худди шунга уҳшаш ҳолат , чунончи, ўзбек ёзувчиси саид ахмад ижодида ҳам юз берган: у дастлаб «уфқ» романида икромжон, азизхон, низомжон каби қаҳрамонларининг уруш давридаги ҳаётини акс эттирмоқчи бўлган, ижод жараёнида қаҳрамонларнинг урушдан аввалги ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "бадиий асарда мазмун ва шакл мутаносиблиги"

1662586493.doc 2- режа: 1. мазмун ва шаклнинг ўзаро алоқадорлиги. 2. мазмун хақида тушунча. 3. мазмуннинг шаклга ўтиши. 4. шакл ҳақида тушунча. 5. мазмун ва шаклнинг диалектик бирлиги. ҳақиқий санъат асарининг сифатини ундаги юксак ғоявийлик билан бадиий мукаммалликнинг уйғунлиги, мазмун билан шаклнинг мослиги белгилайди. шунга кўра, бадиий асарнинг мазмуни ва шакли масаласи адабиётшунослигимизнинг ғоятда муҳим муаммоларидан биридир. 1.мазмун ва шаклнинг ўзаро алоқадорлиги бадиий асарда мазмун ва шакл диалектик алоқада бўлади: бири иккинчисига, иккинчиси биринчисига ўтиб туради. хатто шундай ҳам бўлиши мумкинки, асарнинг бир компоненти бир компоненти бир ҳолатда мазмун ҳодисаси, иккинчи ҳолатда шакл ҳодисаси бўлиб ҳисобланади. шунга кўра, мазмун билан шакл орасига хитой деворини қўйиб, ула...

DOC format, 94.5 KB. To download "бадиий асарда мазмун ва шакл мутаносиблиги", click the Telegram button on the left.

Tags: бадиий асарда мазмун ва шакл му… DOC Free download Telegram