шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари инкор тасдиқ ва тахлилнинг диалектик бирлиги

DOC 193,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1662757095.doc шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари: инкор шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари: инкор тасдиқ ва тахлилнинг диалектик бирлиги шўро даври адабиёти хх аср ўзбек адабиётининг ажралмас қисмидир. бугунги кун юксаклигидан туриб назар ташлаганда, бу давр адабиётининг бебахо ютуқлари ва улкан фожеалари яққол намоён бўлади. кейинги йилларда адабиёт хақида жуда кўп бахс-мунозаралар бўлди ва улар хануз давом этмоқда. эхтиросга берилиб кетилган холатлар эндиликда бархам топиб, босиқлик билан тахлил қилинаётган шўро даври ўзбек адабиётининг улугворлиги–ю, фожеали нуқталарига адабий танқидчиликда бир қадар ойдинлик киритилди. аввало шуни тақъкидлаш керакки, шўро даври адабиёти ўзининг ижодий принципларини шакллантирган ва уларни ижод жараёнига тадбиқ этган хамда бу принциплар шўро мафкураси гояларига хамоханг эди. истиқлол даври адабий танқидчилигида мафкуранинг адабиётдаги ўрни масаласида қарашларнинг турли-туманлиги, умуман, «адабиётда мафкура», деган тушунчага салбий муносабатнинг кучлилигини шўро мафкурасининг адабиётга етказган зарарли оқибатлари таъсири билан изохлаш лозим бўлади. бироқ шуни унутмаслик керакки, хар қандай мафкуранинг етакчи тамойиллари назариётчилар томонидан ишлаб чиқилса-да, …

и шеърига қарши ёзилган гайратийнинг «тузалган ўлкага» шеърида ўзини намоён қилди. демак, бу тугилиши хамоно шўро адабиётининг танглайи, таъбир жоиз бўлса, синфий кураш, синфий душман излаш гояси билан кўтарилган эди. бу гоя нафақат 20-30 йилларда, балки бутун шўро даври адабий хаётида байроқ бўлиб келганини таъкидлаш лозим. масалан, уйгуннинг олтмишинчи йилларда ёзилган «буюк вазифа» шеърида шоир асосий мақсади қаламни найза қилиб душманнинг кўксига санчмоқдир, деган фикр илгари сурилади. уйгун ижоди тадрижини кўздан кечирсак, айни концепция шоир ижодининг етакчи принципларидан бирини ташкил этганлигини кўриш мумкин. демак, шўро даврида яшаб ижод этган ва унинг гояларига хизмат қилган ижодкорлар ижодининг бир йўналишни синфий кураш мотиви ташкил этади. бинобарин, улар ижодида замонасозлик мотивлари, хар қандай чақириққа «шеър» билан «лаббай» деб жавоб бериш кайфияти устивор. натижада шўро даври адабиётининг бир қанотида замонасозлик, лаганбардорлик, шахсга сигиниш иллатларини ўзида намоён этган ижод намуналари юзага келди. хўш, бу холат ўша пайтда қай тарзда энди ижод майдонига кириб келаётган ёш …

ш ва ривожланишининг биринчи босқичи-20 йиллардан токи 60-йилларнинг охиригача бўлган давр адабиётининг шакл-шамойилини, улугворлиги-ю фожеасини биз ана шу тўртта буюк сиймо ижодида кўришимиз мумкин. бу ижодкорларнинг асарлари хар доим адабий танқиднинг диққат назарида бўлиб келган. шу боис, ўзбек адабий танқидчилиги уларнинг ижодига турли даврларда турлича муносабатда бўлган: гохида адабий танқид «ур тўқмоқ»қа айланиб бу ижодкорларнинг асарларини аёвсиз «дўппослаган» бўлса, шундай пайтлар хам бўлганки, улар шахси ва ижоди бехад мақталиб, танқиддан холи ижод намуналари сифатида таърифланган. шу боисдан хам 80-йилларнинг охири 90-йилларнинг бошларида юзага кела бошлаган янгича танқид тафаккури шўро даври адабиётини қайта бахолашга киришганда, асосий эътиборни ана шу ижодкорлар ижодига қаратиши, уларнинг асарларини талқин қилиш орқали шўро даври адабиётининг етакчи тамойилларини белгилашга уриниши табиий хол эди. хўш, танқидчилик фаолиятида бу жараён қандай амалга ошди? адабий танқид бу ижодкорлар ижодининг қайта бахолашда, талқин қилишда қандай методологик тамойилларга таянди? методологик тамойилларнинг янгиланиши қандай кечди? аввало шуни таъкидлаш керакки, бу давр танқидчилигида шўро …

фикрга хам нохолислик сифатида қаралар, танқидчига хар хил тўганоқлар қўйилар эди. бундай ижодколар рўйхатида биз юқорида тилга олган тўрт нафар атоқли адиб хам бор эди. шу маънода, 80-йиллар охири ва 90-йилларнинг бошларида бу ижодкорлар асарларига янгича қарашларнинг бўй кўрсата бошлаганини кузатиш, уларни тахлил қилиш ва янгича танқид тафаккурининг методологик тамойилларини белгилаш мухим ахамиятга эга, деб хисоблаймиз. бу пайтга келиб адабий танқид бу ижодкорлар орасида, айниқса, ойбек ва абдулла карххорнинг адабий меросига жиддий эътибор қаратди. бу бежиз эмас, албатта. чунки бу ижодкорлар улкан истеъдод сохиби сифатида хх асар ўзбек адабиёти тараққиётида жуда улкан мавкега эгадирлар. жумладан, ойбек барча жанрларда, шеъриятда хам, насрда хам энг сермахсул ижодкор эди. бундан ташқари, унинг йирик фан арбоби сифатида адабиётшуносликнинг ривожига қўшган хиссаси хам салмоқли эди. бу масаланинг бир томони. бошқа жихатдан эса, ойбек шўро даврида кўп жабр кўрган, тазйиққа учраб азоб чекканди. ушбу жихатлар боис, қолаверса, улкан истеъдод эгаси сифатида унинг поэтик махоратини кашф этиш …

арсликлардан ва адабий танқид назаридан четда қолган шеърларида кўпроқ намоён бўлган. н. каримов шоирнинг оддий кўз билан илгаш қийин бўлган поэтик манзараларини нозик хис қила олганини «наъматак» ва бошқа шеърлари талқини орқали кўрсатади. мақолада ойбекнинг узоқ йиллар давомида олқишлаб келинган шеърлари эмас, балки инсон рухиятининг нозик товланишлари кашф этилган шеърларининг тахлилга тортилгани ўша пайтдаёқ танқидда сифат ўзгариши рўй бера бошлаганидан далолатдир. бироқ ушбу мақоладаги баъзи бир фикрлар танқид тафаккури хали шўро мафкурасидан батамом халос бўла олмаганини хам акс эттиради. жумладан, мунаққид тун манзаралари тасвирланган шеърларида учрайдиган «юлдузлар чамани гуллаган» ташбехи хақида фикр юритар экан, буни хатто ленинград осмонига нисбатан хам ишлатиб бўлмаслигини, шу боис, бундай ташбех рус шоирлари ижодига хос бўлмаган хусусият эканлигига ургу беради: «гап шундаки, «юлдузлар чамани гуллаган» ибораси билан фақат шарқ, эхтимол, фақат совет шарқининг бегубор... тунги манзараси ифодаланиши мумкин». бу ўринда мунаққид ушбу манзара кўпроқ шарқ табиатига хос бўлгани учун хам шоир томонидан поэтик идрок қилинган, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари инкор тасдиқ ва тахлилнинг диалектик бирлиги" haqida

1662757095.doc шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари: инкор шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари: инкор тасдиқ ва тахлилнинг диалектик бирлиги шўро даври адабиёти хх аср ўзбек адабиётининг ажралмас қисмидир. бугунги кун юксаклигидан туриб назар ташлаганда, бу давр адабиётининг бебахо ютуқлари ва улкан фожеалари яққол намоён бўлади. кейинги йилларда адабиёт хақида жуда кўп бахс-мунозаралар бўлди ва улар хануз давом этмоқда. эхтиросга берилиб кетилган холатлар эндиликда бархам топиб, босиқлик билан тахлил қилинаётган шўро даври ўзбек адабиётининг улугворлиги–ю, фожеали нуқталарига адабий танқидчиликда бир қадар ойдинлик киритилди. аввало шуни тақъкидлаш керакки, шўро даври адабиёти ўзининг ижодий принципларини шакллантирган ва уларни ижод жараёнига тадбиқ этган хамда бу пр...

DOC format, 193,5 KB. "шўро даври ўзбек адабиётини ўрганиш муаммолари инкор тасдиқ ва тахлилнинг диалектик бирлиги"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: шўро даври ўзбек адабиётини ўрг… DOC Bepul yuklash Telegram