mustaqillik yillarida o‘zbekistondagi ma’nviy va madaniy taraqqiyot

DOC 29 pages 252.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 252.5 KB

File type DOC

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

7-mavzu: mustaqillik yillarida o‘zbekistondagi ma’naviy va madaniy taraqqiyot. reja: 1. madaniy uyg‘onish (renessans). mamlakat hududida sodir bo‘lgan renessanslar (ix-xii, xiv-xv asr) mohiyati. xorazm ma‘mun akademiyasi. yangi o‘zbekiston uchinchi renessans tomon tutilgan yo‘l. 2. mustаqillik yillаridа mа’nаviy vа mа’rifiy hаyot, buyuk аjdоdlаr vа tаriхiy shахslаrgа bo’lgаn e’tibоr. 3. mаdаniyat vа sаn’аt sоhаsining rivоjlаnishi. milliy spоrt turlаrining rivоjlаntirilishi. bеshtа tаshаbbus vа uning mа’nаviy mаdаniyatni tа’minlаshdаgi o’rni. 4. o’zbеkistоndа millаtlаrаrо vа dinlаrаrо munоsаbаtlаrdаgi bаrqаrоrlikni tа’minlаsh bоrаsidаgi dаvlаt siyosаti. tаyanch ibоrаlаr: mа’nаviyat, mа’rifаt, sаn’аt, milliy spоrt turlаri, bеshtа tаshаbbus, millаtlаrаrо munоsаbаtlаr, dinlаrаrо munоsаbаtlаr, tа’limning milliy mоdеli. uygʻonish davri (renessans) — markaziy osiyo, eron, xitoy (9-12 va 15-asrlar) va gʻarbiy yevropada yuz bergan alohida madaniy va tafakkuriy taraqqiyot davri. „renessans“ atamasi dastlab italiyadagi madaniy-maʼnaviy yuksalish (14—16-asrlar)ga nisbatan qoʻllanilgan, uni oʻrta asrchilik turgʻunligidan yangi davrga oʻtish bosqichi deb baholaganlar. renessansning asosiy alomatlari: tafakkurda va ilmu ijodda dogmatizm, jaholat va mutaassiblikni yorib oʻtib, insonni ulugʻlash (qarang gumanizm), …

2 / 29

i mamlakatlarida buni davom ettirdilar. ammo renessans, yaʼni uygʻonish faqat yevropa hodisasi emas. dunyo madaniyatini yaxlit olib oʻrgangan olimlarning ishlari shuni koʻrsatdiki, osiyo markazida joylashgan movarounnaxr, xuroson va eronda italiyaga qaraganda bir necha asr oldin (9—12-asrlar) ulkan madaniy koʻtarilish yuz bergan, ilm-fan, falsafa, adabiyot kuchli rivojlanib, ilgʻor insonparvarlik gʻoyalari jamiyat fikrini band etgan, aqliy va ijodiy faollik gurkiragan. bu davr dunyo ilmida „musulmon renessansi“ (a. mets) yoki „sharq uygʻonishi“ (n. i. konrad) nomi bilan atalib kelinmoqda. sharq uygʻonish davrida yevropa uygʻonish davrining asosiy belgilari mujassam: joʻshqin ijodiy faoliyat, ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilgani, aqlni hayratga soluvchi bemisl asarlarning yaratilgani shundan dalolat beradi. sharq uygʻonish davri ham ulugʻ allomalar, qomusiy bilim sohiblari, mashhur mutafakkirlarni yetishtirdi. aniq fanlar sohasida muhammad al-xorazmiy, abu bakr roziy, abu rayhon beruniy, ahmad al-fargʻoniy, umar xayyom, mirzo ulugʻbek jahonshumul kashfiyotlar qildilar. abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, ibn rushd, muhammad gʻazoliy, nasafiy aziziddinlarning falsafiy asarlari tafakkur …

3 / 29

larga toʻla, shavqu zavq qoʻzgʻatadigan asarlarning koʻpaygani, ikkinchi tomondan „xamsa“larda boʻlganiday, insoniy ideallarni mujassam etgan hikmat va falsafaga boy umumbashariy gʻoyalarning tasvirlanishidir. eron va markaziy osiyo xalqlari bir necha ming yillik sivilizatsiya tarixiga ega. zotan, qadimiyati, qad. davlatchiligi boʻlmagan xalqda uygʻonish davri ham boʻlmaydi. markaziy osiyoda 9—13-asrlarda oʻz xalqining qadimiyatiga qaytish, avesto falsafasini qurʼon maʼrifati bilan uygʻunlashtirib, qayta tiklashga intilish tasavvuf taʼlimoti, „ishroq“ falsafasida namoyon boʻlgan. shu asosda turli nazariyalar, taʼlimotlar yuzaga kelib, fikriy xilmaxillik rivojlandi. tasavvufiyorifona taʼlimotning qaror topishi, tariqatlar ham, aslida, hurfikrlik va inson kamolotiga boʻlgan ishonchning nishonasi edi. uygʻonish davri vakillari dinga emas, balki dinni sxolastika va jaholat manbaiga aylantirgan kishilarga qarshi kurashganlar. tafakkurdagi ikki: akliy (ratsionalizm) va vajdiy (irratsionalizm) yoʻnalish namoyandalari zohiran oʻzaro kelishmay kelgan boʻlsalarda, amalda yevropa uygʻonish davrida boʻlganidek, inson ongini bedor etish, uni aqidaparastlik (taqlidchilik) gʻuboridan tozalashda hamkorlik qildilar. shu bois hurfikrli mutafakkirlar orasida ratsionalist olimlar bilan birga, orif sufiylar ham bor edi. …

4 / 29

arq uygʻonish davri keng koʻlamli: taʼlim va tahlil, madrasamaorif rivojlangan, ulkan kutubxonalarda yuz minglab jild kitoblar yigʻilgan, „xazinat ulhikma“, „dor ululum“larda tolibi ilmlar, ustozshogirdlar suhbati bardavom edi, olimning obroʻeʼtibori yuksak qadrlandi. sharq uygʻonish davri yutuqlari gʻarbiy yevropadagi uygʻonish davriga bevosita taʼsir etgan. chunki 12—14-asrlarda musulmon olami bilan yevropa davlatlari orasida aloqa kuchaygan edi. ayniqsa, tutash chegara mamlakatlari: qurdoba (ispaniya), kavkaz, bolqon yarim orolida bu jarayon kuchli boʻlgan. yevropaliklar sharq olimlarining asarlarini lotin, ispan, yahudiy tillariga qilingan tarjimalar orqali yoxud bevosita arab tilida oʻqib oʻrganganlar. ibn sinoning „tib qonunlari“, „ashshifo“, forobiyning „ilmlar tasnifi“, ahmad fargʻoniyning „samo harakatlari va yulduzlar ilmining jami kitobi“, muxammad muso xorazmiyning „aljabr val muqobila“, ibn rushd, abu bakr roziy asarlari tarjima qilinib, keyinchalik nashr etilgan. algebra, algoritm fanlari xorazmiy asarlari tufayli shakllangan. „tib krnunlari“ 7 asr mobaynida yevropa untlarida tibbiyot darsligi sifatida xizmat qildi. ibn sino shogirdi ibn rushd goyalari italiya, fransiya hurfikrligini boshlab bergan. ibn sino …

5 / 29

b rivojlantirdi. „matematika, kimyo, tibbiyot sohasida musulmonlarning xizmati buyuk… bu fanlarda musulmonlar yevropaning muallimlari boʻlib qoldilar“ (g. gerder). yevropa uygʻonish davri adiblari dante, petrarka, bokkacho sharq ilmfani, adabiy asarlaridan ilhomlanganlar. dante „bazm“, „ilohiy komediya“ asarlarida ibn sino va ibn rushdni oʻz ustozlari qatorida ehtirom bilan tilga oladi. axmad fargʻoniy asarlaridan foydalanganini qayd etadi. k. marloning „buyuk temur“ dramasida amir temur jasur, xaloskor inson sifatida tasvirlangan. musiqada ham uygʻonish davri jarayoniga xos yuksalish dastlab sharkda yuz berdi. markaziy osiyo xalqlarining qad. anʼanalari arab, hind va fors musiqiy meros asarlari, cholgʻulari bilan oʻzaro taʼsir jarayonlari natijasida yanada boyib qaytadan jonlandi. zero, forobiy va uning izdoshi ibn sino musikaning nazariy, falsafiy va estetik masalalarini atroflicha tadqiq etib, umumsharqiy taʼlimotni yaratishgan. xususan, yaqin va oʻrta sharq xalklari musiqa amaliyotiga tayangan holda, kuy va usullar, qoʻllaniladigan sozlar, muayyan shakl va janrlar doirasida mushtaraklik mavjudligini isbotlashgan. forobiyning „kitob ul musiqa alkabir“ („musiqaga doyr katta kitob“) va, …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mustaqillik yillarida o‘zbekistondagi ma’nviy va madaniy taraqqiyot"

7-mavzu: mustaqillik yillarida o‘zbekistondagi ma’naviy va madaniy taraqqiyot. reja: 1. madaniy uyg‘onish (renessans). mamlakat hududida sodir bo‘lgan renessanslar (ix-xii, xiv-xv asr) mohiyati. xorazm ma‘mun akademiyasi. yangi o‘zbekiston uchinchi renessans tomon tutilgan yo‘l. 2. mustаqillik yillаridа mа’nаviy vа mа’rifiy hаyot, buyuk аjdоdlаr vа tаriхiy shахslаrgа bo’lgаn e’tibоr. 3. mаdаniyat vа sаn’аt sоhаsining rivоjlаnishi. milliy spоrt turlаrining rivоjlаntirilishi. bеshtа tаshаbbus vа uning mа’nаviy mаdаniyatni tа’minlаshdаgi o’rni. 4. o’zbеkistоndа millаtlаrаrо vа dinlаrаrо munоsаbаtlаrdаgi bаrqаrоrlikni tа’minlаsh bоrаsidаgi dаvlаt siyosаti. tаyanch ibоrаlаr: mа’nаviyat, mа’rifаt, sаn’аt, milliy spоrt turlаri, bеshtа tаshаbbus, millаtlаrаrо munоsаbаtlаr, dinlаrаrо munоsаbаtlаr, ...

This file contains 29 pages in DOC format (252.5 KB). To download "mustaqillik yillarida o‘zbekistondagi ma’nviy va madaniy taraqqiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: mustaqillik yillarida o‘zbekist… DOC 29 pages Free download Telegram