hujayra nazariyasini o‘qitish metodikasi

DOC 130,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1424105588_60051.doc hujayra nazariyasini o‘qitish metodikasi reja: 1. hayotning hujayraviy va hujayrasiz shakllari. 2. hujayra organoidlari va ularning tuzulishini o‘rganish metodikasi. 3. prokariot va eukariot hujayralar. 4.hujayralarning kimyoviy tarkibi. 5. moddalar va energiya almashinuvi tushunchalarini shakllantirish metodikasi. 6. maktab kimyo kursida oqsillar, nuklein kislotalar tuzilishi va ahamiyatini o‘rganish metodikasi. hujayra haqida umumiy tushuncha o‘simlik, hayvon organizmi hujayralardan tuzilganligi kabi, odam organizmi ham hujayralardan tuzilgan. hujayralarni sitologiya fani o‘rganadi. uning ma’lumotlariga ko‘ra odam organizmida taxminan 10 14 - 10 18 (yuz trillion va undan ko‘p) hujayra bor. bosh miya yarim sharlarining po‘stloq qismida o‘rtacha 16 milliard nerv hujayrasi mavjud. hujayralarning tuzilishi mikroskop yordamida birinchi bo‘lib ingliz fizigi r.guk tomonidan o‘rganilgan (birinchi mikroskop 1625 yilda f. stelluti tomonidan ixtiro qilingan). elektron mikroskopning yaratilishi hujayraning ilgari ma’lum bo‘lmagan qismlarini o‘rganishga imkon berdi. odam organizmi turli to‘qima va organlari hujayralarining shakli turlicha, ya’ni, sharsimon, duksimon, oval, yulduzsimon va hokazo shakllarda bo‘ladi. hujayralarning hajmi ham turlichadir, …

vozanatda bo‘ligshpsh ta’minlaydi. hujayra ichi va tashqa-risidagi suyuqliklarda ionlar tarkibining har xil bo‘lishi (hujayra ichidagi suyukdikda kaliy ionlari, tashqarisidagi suyuqlikda esa natriy ionlari konsentratsiyasi yuqori bo‘la-di) hujayrada biologik tok (biotok) hosil qiladi. biotok maxsus asboblar yordamida anikdanadi. ushbu holat turli to‘kima va organlar faoliyatini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega. xususan, yurak muskullarining biotoklari elektrokardiograf asbobi yordamida maxsus lentaga yozib olinadi, yozuv natija-lariga ko‘ra mutaxassislar yurakning faoliyati xususida xulosa chiqaradilar, kasallik turi aniqpanadi. hujayra sitoplazmasi hujayra sitoplazmasi membrananing ichida joylash-gan. sitoplazmaning tarkibi organik va anorganik mod-dalardan iborat. sitoplazma organoidlariga: mitoxond-riya, ichki membrana, lizosoma, golji apparati, ribo-soma, sentrasoma kabilar kiradi. bu organoidlarning har biri maxsus vazifani bajaradi. mitoxondriya hujay-ralarning energiya stansiyasi yoki kuch beruvchi markazi hisoblanadi, ya’ni, ularda adenozintrifosfat kislota (atf) va kreatinfosfat kislota (kf) sintez qilinadi va to‘planadi. hujayra qo‘zg‘alib ish bajarganda, ushbu kislotalar parchalanib, energiya hosil qiladi. ribosomalar hujayrada oqsillarni sintezlaydi, shuning uchun ular "oqsillar fabrikasi" deb nomlanadi. lizosomalar fermentlardan iborat …

ologik jarayonlarni idora qiladi; 3) irsiy axborotlarni saqlaydi. hujayra yadrosi quyidagi tarkibiy tuzilmaga ega: odamning somatik hujayralarida 46 ta xromosoma, jinsiy hujayralarida esa 23 ta xromosoma bo‘ladi. har qaysi xromosoma tarkibida mingtagacha va undan ham ko‘proq gen bo‘ladi. xromosoma va genlar hujayraning nasl apparati hisoblanadi. tashqi muhitning ba’zi zararli omillari, ya’ni, radiatsiya, kimyoviy va narkotik moddalar, spirtli ichimliklar, ba’zi kasallik qo‘zg‘atuvchi mikrob va viruslarning zahari hujayraning nasl apparati - xromosoma va genlarga ta’sir etib, ularning faoliyatini buzadi va turli irsiy kasalliklarning kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. hujayraning kimyoviy tarkibi hujayraning barcha tarkibiy qismlari anorganik va organik moddalardan tashkil topgan. hujayra tarkibida fosfor, oltingugurt, kalsiy, kaliy, natriy, xlor, temir, magniy, kremniy kabi makroelementlar va yod, mis, kobalt, rux, nikel, oltin kabi mikroelementlar bo‘ladi. hujayra tarkibining 70 % dan ko‘prog‘ini suv tashkil qiladi va u o‘zining erituvchanlik xususiyati bilan barcha hayotiy jarayonlarda ishtirok etadi. suv, makro va mikroelementlar hujayraning anorganik moddalaridir. hujayra tarkibidagi …

, homila ustini qoplab turuvchi yupqa (amnion) parda hujayralari, shuningdek, vegetativ nerv tugunlari hujayralarida uchraydi. mitoz bo‘linishda hujayra membranasi, sitoplazma va yadro uzunlashib, yadro tarkibida yangi xromosomalar hosil bo‘ladi va ikkiga bo‘linadi. natijada bir xil nasl apparatiga ega bir xil yosh hujayralar hosil bo‘ladi. mitoz bo‘linishda hujayralar sonining oshishi hisobiga yosh organizm o‘sadi va rivojlanadi, nobud bo‘lgan hujayralar o‘rniga yangilari hosil bo‘ladi. mitoz to‘xtovsiz kechadigan jarayon bo‘lib, quyidagi to‘rt bosqichda davom etadi: profaza, metofaza, anafaza va telofaza. mitozning davom etish vaqti to‘qimaning turi, organizmning fiziologik holati va tashqi muhit sharoitiga ko‘ra turlicha bo‘ladi. hujayraning hayotiy jarayonlari har bir to‘qima va a’zoning hujayralari ma’lum vazifalarni bajarishga xizmat qiladi. masalan, bezlarning hujayrasi fermet yoki gormon ishlab chiqaradi. miyaning hujayrasi nerv hujayralarining ta’sirlarini qabul qilish, ularni analiz va sintez qilish, shuningdek, ishchi organlarda harakatlarni boshqarish vazifasini bajaradi. hujayralarning normal yashashi, o‘z vazifasini bajarishi, ko‘payishi uchun ularda uzluksiz ravishda moddalar almashinuvi amalga oshadi. ovqat …

gach, o‘quvchilar "hujayra haqida umumiy tushuncha" mavzusi bo‘yicha asosiy tushuncha (element)larni ajratadilar, tushunchalarning o‘zaro mantiqiy bog‘liqligini aniqlaydilar, yuzaga kelgan g‘oyalar asosida mavzuga oid sxema ishlab chiqadilar. quyida namuna sifatida "sitoplazma organoidlari" nomli sxemani keltiramiz (1- va 2-tasvirlar). dastlab o‘quvchilar e’tiboriga o‘qituvchi tomonidan ishlangan sxema hayula etiladi. so‘ngra o‘zlashtirilgan bilimlar asosida o‘quvchilarning o‘zlariga shunday sxemalarni ishlab chiqish vazifasi toshpiriladi. xujayralarni hrganuvchi fan sitologiya deb atalib, yunoncha sitos-xujayra, logos-fan demakdir. sitologiya xujayraning tuzilishini, kimyoviy tarkibini, ularni bajaradigan vazifalarini, khpayishi va rivojlanishini, atrof muxit bilan munosabatlarini hrganadi. xujayrani o‘rganish mikroskopni kashf etilishi bilan bolio‘dir. xozirgi yorulik mikroskopi oboyektni 3000 marta kattalashtirib beradi, elektron mikroskop esa 100ming, xatto million marta kattalashtirishga imkon beradi. uning yordamida xujayraning yangi muxim tarkibiy o‘ismlari hrganiladi. 1-tasvir sitoplazma organoidlari 2-tasvir hujayraning kimyoviy tarkibi xozirgi vao‘tda biokimyoviy yhl bilan xujayradagi mavjud moddalarning kimyoviy tarkibi va ularni joylanishi hrganish, ulptratsentrafugalar yordamida xujayra yadrosi, sitoplazmasi, organoidlarini ajratib olib hrganish, maxsus mikroasboblar yordamida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hujayra nazariyasini o‘qitish metodikasi"

1424105588_60051.doc hujayra nazariyasini o‘qitish metodikasi reja: 1. hayotning hujayraviy va hujayrasiz shakllari. 2. hujayra organoidlari va ularning tuzulishini o‘rganish metodikasi. 3. prokariot va eukariot hujayralar. 4.hujayralarning kimyoviy tarkibi. 5. moddalar va energiya almashinuvi tushunchalarini shakllantirish metodikasi. 6. maktab kimyo kursida oqsillar, nuklein kislotalar tuzilishi va ahamiyatini o‘rganish metodikasi. hujayra haqida umumiy tushuncha o‘simlik, hayvon organizmi hujayralardan tuzilganligi kabi, odam organizmi ham hujayralardan tuzilgan. hujayralarni sitologiya fani o‘rganadi. uning ma’lumotlariga ko‘ra odam organizmida taxminan 10 14 - 10 18 (yuz trillion va undan ko‘p) hujayra bor. bosh miya yarim sharlarining po‘stloq qismida o‘rtacha 16 milliard nerv hujayr...

Формат DOC, 130,0 КБ. Чтобы скачать "hujayra nazariyasini o‘qitish metodikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hujayra nazariyasini o‘qitish m… DOC Бесплатная загрузка Telegram