aruz atamasi haqida

DOCX 10 стр. 22,7 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

reja: 1. aruz atamasi haqida. 2. fitratning hayoti va ijodi. 3. fitratning “aruz haqida” asari. . a.navoiy "mezonul avzon"da bergan ma`lumotga ko`ra, "aruz" atamasi uning asoschisi halil ibn ahmad yashagan joydagi vodiy nomi bilan bo/liq ekan. boshqa aruzshunoslar, xususan, vohid tabriziy esa "aruz" arab tilida chodirni tutib turish uchun o`rtaga qo`yiladigan yo/och(ustun)ni anglatadi va aruz atamasi shu so`zdan olingan, deb hisoblaydilar. ular bu fikrning qo`shimcha asosi sifatida yana baytdagi birinchi misraning ham "aruz" deb atalishi, baytning ham (xuddi chodir "aruz"ga tayanganidek) shu ruknga tayanishi, ya`ni, shu rukn o`qilganda she`rning qaysi vaznda ekanligi aniq bo`lishini keltiradilar. bu fikrlarning qaysi biri haqiqatga yaqinligidan qat`iy nazar, biz "aruz"ning istilohiy ma`nosi bilan ish ko`ramiz, ya`ni, "aruz" deganda sharq she`riyatida keng tarqalgan metrik she`r tizimini tushunamiz. mutaxassilar aruz she`r tizimi arab adabiyotida yiii asrdan maydonga kelgani va ix asrdanoq forsiy tildagi adabiyotda ham qo`llanila boshlaganini qayd qiladilar. turkiy xalqlar adabiyotida, jumladan o`zbek adabiyotida ham aruzning …

2 / 10

xosroq, o`zbek tili uchun esa hijoning olingani qulayroq. shunday bo`lsa ham, aruzdagi tarkiblanishni yaxshiroq tasavvur qilish uchun harf eng kichik birlik sifatida olingan holatdagi tarkiblanishga qisqacha to`xtalib o`tish maqsadga muvofiq. demak, arab aruzshunosligida eng kichik ritmik bo`lak — harf, harf esa ikki turli bo`ladi: mutaharrik (cho`zg`ili) va sokin (cho`zg`isiz). cho`zg`i deganda unli tovush tushunilishi e`tiborda tutilsa, "mutaharrik harf", "sokin harf" atamalarining ma`nosi anglashiladi. masalan, "ko`z" so`zi ikkita harf: bir mutaharrik ("ko`") va bir sokindan ("z") tarkib topadi. mutaharrik va sokin harflarning muayyan tartibda qo`shilishidan juzvlar yuzaga keladi. juzvlar harfga nisbatan kattaroq ritmik bo`lak sanalib, ular har biri o`z ichida ikkiga bo`linadigan uch turga ajratiladi: sabab, vatad va fosila. juzvlarning muayyan tartibda birikishidan ruknlar, ruknlarning she`r misrasida muayyan tartibda takrorlanishidan bahrlar hosil bo`ladi. bulardan anglashiladiki, aruz qismlari o`zaro mustahkam aloqada bo`lgan sistema sifatida juda puxta tashkillangan she`r tizimi ekan. o`zbek aruzi uchun eng kichik ritmik bo`lak sifatida hijo olinishi aytildi. hijolar …

3 / 10

) sababi hafif bir harakatli va bir sokin harfning qo`shilishidan yuzaga keladi, ya`ni, bir cho`ziq hijoga teng bo`ladi: ko`z, so`z, yuz ( - ); 2) sababi saqiyl ikki harakatli harfning qo`shilishidan hosil bo`ladi, ya`ni, ikki qisqa hijoga teng bo`ladi: o`zi, ko`zi, so`zi ( v v ); vatad juzvi ham asosan ikki xil: 1) vatadi majmu` ikki harakatli va bir sokinning qo`shilishidan hosil bo`ladi, ya`ni, bitta qisqa va bitta cho`ziq hijoga teng: malak, palak (v -) 2) vatadi mafruq ikki harakatli o`rtasida bir harakatsiz harf kelishidan hosil bo`ladi, ya`ni, bir cho`ziq va bir qisqa hijoga teng: hafta, chipta (- v ). fosila juzvi ham ikki turli: 1) fosilai sug`ro uchta mutaharrikdan so`ng bir sokin kelishidan hosil bo`ladi, ya`ni, ikkita qisqa va bir cho`ziq hijoga teng: kapalak (v v -); 2) fosilai kubro to`rt mutaharrikdan so`ng bir sokin kelishidan hosil bo`ladi, ya`ni, uchta qisqa va bir cho`ziq hijoga teng bo`ladi: kurashajak (v …

4 / 10

a taniqli odam edi. onasi bibijon, adabiyotshunos, fitrat oilaning toʻngʻich farzandi edi. u boshlangʻich tarbiyani diniy maktabda, soʻng mashhur “mirarab” madrasasida oldi. fors va oʻzbek tillarining mukammal bilimdoni boʻlmish fitrat arab tilini ham chuqur egallab, shaharda yuz berayotgan ijtimoiy-siyosiy voqealarga, ayniqsa, jadidchilik harakatlariga qiziqib qaradi. oʻzining aytishicha, avval jadidlar harakatiga qarshilik qildi, keyin uning mohiyatini anglab yetgach, bu harakatga qoʻshildi, hatto ashaddiy targʻibotchilaridan biriga aylandi. jadidlar maslahati va yordami bilan bir guruh yoshlar, jumladan fitrat istanbulga oʻqishga yuboriladi. u 1909–1913 yillarda turkiyada tahsil oldi. 1909 yili istanbulda “hindistonda bir farangi ila buxoroli bir mudarrisning bir necha masalalar ham usuli jadida xususida qilgan munozarasi” kitobi bosilib chiqdi. “munozara…” buxoroda bosilishiga amir ruxsat bermagach, istanbulda nashr etilgan edi. forscha yozilgan ushbu asarni hoji muin oʻzbekchaga aylantirdi va “turkiston viloyatining gazeti”da bostirdi (1911 y. ). 1913 yilda esa asar alohida kitob holida chiqdi, unga behbudiy kirish soʻzi yozdi. “hibs qilish, oʻldirish, sangsor qilish …

5 / 10

abi jiddiy savol va mulohazalar xalq ongiga taʼsir etmasdan iloji yoʻq edi. fitrat adabiyotning hamma janrlarida qalam tebratdi va oʻz orzu-armonlari, ezgu tilaklarini targʻib eta boshladi. u 1910 yilda “sayha” (“bong”) degan sheʼrlar toʻplami bosildi. u ham fors tilida edi. “hind sayyohining qissasi”ni ham forschada yozdi va 1912 yilda nashr ettirdi. fitrat yurtiga qaytgach, buxoro va samarqanddagi qizgʻin adabiy jarayon, madaniy, maorif ishlariga va siyosiy harakatlarga faol aralashib ketdi. jadidchilarning bir guruhi maorif-maʼrifat orqali xalq ahvolini yaxshilashga intilishsa, ikkinchi guruhi davlat tizimini isloh etish, qayta qurish orqaligina xalq va yurt ahvolini oʻnglash mumkin, degan siyosiy yoʻldan yurishga intildi. shu maqsadda 1917 yil fevral inqilobidan keyin yosh buxoroliklarning inqilobiy partiyasi tuzildi. markaziy qoʻmita aʼzolari orasida fitrat sarkotib sifatida va fayzulla xoʻjayev aʼzo sifatida ishtirok etishdi. partiya amirni islohga daʼvat etdi va u qogʻozda koʻp xayrli ishlar qilishga vaʼda berdi, amalda oʻz bilganidan qolmadi. fitrat matbuot orqali ham oʻz gʻoyalarini targʻib etishga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "aruz atamasi haqida"

reja: 1. aruz atamasi haqida. 2. fitratning hayoti va ijodi. 3. fitratning “aruz haqida” asari. . a.navoiy "mezonul avzon"da bergan ma`lumotga ko`ra, "aruz" atamasi uning asoschisi halil ibn ahmad yashagan joydagi vodiy nomi bilan bo/liq ekan. boshqa aruzshunoslar, xususan, vohid tabriziy esa "aruz" arab tilida chodirni tutib turish uchun o`rtaga qo`yiladigan yo/och(ustun)ni anglatadi va aruz atamasi shu so`zdan olingan, deb hisoblaydilar. ular bu fikrning qo`shimcha asosi sifatida yana baytdagi birinchi misraning ham "aruz" deb atalishi, baytning ham (xuddi chodir "aruz"ga tayanganidek) shu ruknga tayanishi, ya`ni, shu rukn o`qilganda she`rning qaysi vaznda ekanligi aniq bo`lishini keltiradilar. bu fikrlarning qaysi biri haqiqatga yaqinligidan qat`iy nazar, biz "aruz"ning istilohiy ma`nos...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (22,7 КБ). Чтобы скачать "aruz atamasi haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: aruz atamasi haqida DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram