tasavvuf tarixi

DOCX 10 pages 40.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

nafs haqida tasavvuf allomalarning qarashlari. reja: 1. islom tarixida ilk tasavvuf amaliyotining vujudga kelishi. 2. naqshbandiya tasavvuf maktabida nazariyot yo’nalishining kelib chiqishi. 3. mutasavvuf allomalarning tasavvuf rivojiga qo‘shgan hissalari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega bir ta’limot bo’lib, islom olamida viii asrning o’rtalarida paydo bo’lgan. dastlab u zohidlik harakati ko’rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrati muhammad a.s. vafotlaridan keyin musulmonlar jamoasi ichida bo’linish yuz beradi, ayniqsa, xalifa usmon zamonida boylikka ruju, qimmatbaho tuhfalar bilan qarindosh-urug’lar, yaqin do’st-birodarlarni siylash rasm bo’ladi. umaviya xalifaligi davriga kelib esa, saroy hashamlari, dabdaba bezaklar, oltin-kumushga berilish, xazina to’plash avj oldi. ya’ni diniy mashg’ulotlar, xudo yo’lidagi toat-ibodat o’rnini dunyoviy ishlar, dunyo moliga muhabbat egallay boshladi. bu hol diniy amrlarni ado etishni har qanday dunyoviy ishlar, boyliklardan ustun qo’ygan e’tiqodli kishilarning noroziligiga sabab bo’ldi. ular orasida hadis to’plovchi muhaddislar, ilgaridan qashshoq bo’lib, uy-joy, mol-mulkka e’tibor qilmagan sahobalar bor edi. bularning bir qismi dinni himoya qilib, ochiq kurashga otlangan bo’lsalar, …

2 / 10

qaramay, ishq va irfon (ma’rifat)dan bexabar kishilar edilar. falsafiy mushohadakorlik, ajzu-irodat bilan ma’naviy-axloqiy kamolot sari intilish, valiylik, karomat-mo’jizalar ko’rsatish zohidlarda yo’q edi. zohidlarning niyati ibodat bilan oxirat mag’firatini qozonish, qur’onda va’da qilingan jannatning huzur-halovatiga yetishish edi. shu tariqa, dunyodan ko’ngil uzgan, ammo zohidlarga o’xshamaydigan, “bir nazar bilan tuproqni kimyo etadigan” (hofiz sheroziy), zehnu zakovat, aqlu farosatda tengsiz, ammo o’zga mutafakkirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo’lgan edi. ularning fe’l-atvori, yurish-turishi, odatdan tashqari so’zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba’zilarining g’aybdan bashorat beruvchi karomatlari, sirli mo’jizalari aqllarni lol qoldirardi. ularni ahlulloh, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir degan nomlar bilan tilga olardilar. ammo bu toifaga nisbatan “so’fiy” nomi ko’proq qo’llanilgan, chunki so’fiy so’zining ma’nosi ancha keng bo’lib, boshqa tushuncha va atamalarni o’z ichiga sig’dirardi. xo’sh tasavvuf so’zi qayerdan paydo bo’lgan ?. tasavvuf …

3 / 10

shayxlik maqomi mablag’ to’plash manbai bo’lib qolgan holatlar ham yo’q emas. turkiyadagi ko’plab tariqat vakillari tomonidan shayxlarini o’ta mubolag’a bilan ulug’lanishi, ularning tavof qilinishi, shayxlarning o’z tarafdorlari va muassasalari mavjudligi fikrimiz isboti bo’la oladi. islom dinining keng hududlarga kirib borishi va tarqalishi mahalliy aholi hayotini tubdan o’zgartirdi va o’ziga xos madaniyatning shakllanishiga turtki bo’ldi. turli diniy oqimlar va qarashlar, shu jumladan, so’fiylar qatlami yuzaga keldi. bu esa azaldan komil inson tushunchasi asosiy e’tiborda turgan sharqona urf-odat va qonun-qoidalarni yanada mustahkamladi. movarounnahrda islom dini mustahkam mavqega ega bo’lgach, bir tomondan, turli diniy ta’limotlar, xususan, kalom maktablari yuzaga keldi, ix – xii asrlarda markaziy osiyoda asosiy e’tibor tafsir, hadis va fiqh ilmlariga qaratildi, ikkinchi tomondan esa, islomiy ilmlar rivoji mazkur hududda tasavvuf oqimining yuzaga kelishi va keng tarqalishi uchun asosiy omil bo’lib xizmat qildi. musulmon sharqi mamlakatlari ijtimoiy va ma’naviy hayotiga chuqur kirib borgan tasavvuf ta’limoti fan, madaniyat va adabiyot rivojiga ijobiy …

4 / 10

kabi islom dini keng tarqalgan hududlar bilan bog’liq bo’lsa-da, lekin keyinchalik markaziy osiyoda butun islom olami miqyosida umum e’tirof etilgan yassaviya, xojagon-naqshbandiya va kubraviya kabi nufuzli mustaqil tariqatlar vujudga keldi. kubraviyaning shakllanishida suhravardiya oqimiga mansub bo’lgan yirik mashoyixlarning ta’siri yaqqol ko’rinsa, yassaviya va xojagon tariqatlarining paydo bo’lishi va keyingi rivojlanishida, avval xurosonda va keyinroq turkistonda yashagan yusuf hamadoniyning sezilarli ta’sirini ko’rish mumkin. albatta, markaziy osiyodan yetishib chiqqan va butun islom olamida katta obro’ qozongan ilk tasavvuf nazariyotchilarini ko’plab uchratish mumkin. ularning orasida buxoro yaqinidagi kalobod qishlog’ida tug’ilib, shu yerda dafn etilgan abu bakr ahmad ibn is’hoq al-kalobodiyni (vaf. 990 yoki 995 y.) zikr etish o’rinli. u, shuningdek, hanafiy mazhabi faqihi sifatida ham mashhur bo’lgan. uning islom olamidagi eng birinchi tasavvufiy adabiyotlardan hisoblangan «at-ta’arruf li-mazhabi ahli-t-tasavvuf» nomli asari hozirga qadar ham musulmon tasavvufi sohasidagi ilk ensiklopedik manba hisoblanadi. asarda so’fiylarning nazariy qarashlariga xos tizim va ularning amaliyotlari birmuncha to’liq bayon etilgan. …

5 / 10

edi, uning o’rniga zuhd (tarkidunyochilik) yoki zohid, ‘obid so’zlari ishlatilar edi. islomdagi bu mistik-asketik oqimning paydo bo’lishi va taraqqiy etishiga musulmon jamiyatidagi ilk ikki asr davomidagi siyosiy-ijtimoiy beqarorlik, diniy hayotning murakkabligi, uning natijasida kelib chiqqan ma’naviy-g’oyaviy izlanishlar va boshqa dinlarning, xususan, xristianlikning ta’sirini ko’rsatish mumkin. uning asosida asketizm, ya’ni bu dunyo lazzatlaridan voz kechish asosida allohga yetishish, uni bilish, u bilan birlashish yo’lini qidirish yotadi. so’fiylik qur’on va shariat talab etgan diniy aqidalarni, talablarni albatta bajarish, o’zini so’zsiz allohning bandasi deb bilish, o’z shaxsiyatini ma’lum diniy qoidalarga, shubhasiz, bo’ysundirishni qabul etmaydi, balki shaxsiy erkinlik, o’z xohishi bilan tozalanib, ruhiy ma’naviylikka singish orqali komil inson darajasiga erishishga asoslanadi. tasavvufda ruhning kamolotga va uning so’nggi maqsadi allohga erishish yo’llari to’rt bosqichdan iborat: birinchi bosqich shariat deb ataladi. bunda, avvalo, shariatning barcha talablarini bajarish va unga bo’ysunish talab etiladi; ikkinchi bosqich – tariqat, bunda murid shaxsiy istaklaridan voz kechib, o’zini pir ixtiyoriga topshirishi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf tarixi"

nafs haqida tasavvuf allomalarning qarashlari. reja: 1. islom tarixida ilk tasavvuf amaliyotining vujudga kelishi. 2. naqshbandiya tasavvuf maktabida nazariyot yo’nalishining kelib chiqishi. 3. mutasavvuf allomalarning tasavvuf rivojiga qo‘shgan hissalari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega bir ta’limot bo’lib, islom olamida viii asrning o’rtalarida paydo bo’lgan. dastlab u zohidlik harakati ko’rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrati muhammad a.s. vafotlaridan keyin musulmonlar jamoasi ichida bo’linish yuz beradi, ayniqsa, xalifa usmon zamonida boylikka ruju, qimmatbaho tuhfalar bilan qarindosh-urug’lar, yaqin do’st-birodarlarni siylash rasm bo’ladi. umaviya xalifaligi davriga kelib esa, saroy hashamlari, dabdaba bezaklar, oltin-kumushga berilish, xazina to’plash avj oldi. ya’ni din...

This file contains 10 pages in DOCX format (40.8 KB). To download "tasavvuf tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf tarixi DOCX 10 pages Free download Telegram