tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼsiri

PPTX 20 стр. 14,5 МБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 14,5 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri reja: tasavvuf-so’fizm tushunchasiga ta’rif yassaviya tariqati-tasavvufning ilk tariqati kubroviya tariqati asoslari naqshbandiya tariqati asoslari tasavvuf (so’fiylik)- sof degani, islomdagi diniy-falsafiy oqim. tasavvuf ta’limoti viii asrlarda islomda paydo bo’lgan. unda xalqlarning aqli, tafakkuri, ma’naviy hayoti, hikmatlari o’z ifodasini topgan. tasavvuf- alloh va payg’ambarlarni yaxshi ko’rish, bor vujudini ularga bag’ishlashdir. umuman, tasavvuf bid’at, g’aflat, dunyoparastlik va xalqdagi parokandaliklarga qarshi bo’lgan buyuk kishilarning maslagi asosida tuzilgandir. tasavvufda insonparvarlik, odamiylik, insof, sahovat, muhabbat haqidagi g’oyalar mujassamlashgan. demak, tasavvuf ahli pok va go’zal bo’lishga, haq va haqiqatni anglashga harakat qilgan. tasavvuf tushunchasi tarixi tasavvuf va unga o‘zakdosh bo‘lgan so’fiy, mutasavvif atamalarining kelib chiqishi haqida xilma–xil qarashlar mavjud. hozirgi paytga kelib ko‘proq tasdiqlangan va ko‘pchilik (sharq va g‘arb olimlari) tomonidan qabul qilingan fikr shuki, ushbu atama “jun, yung” ma’nosini bildiruvchi suf so‘zidan olingan. bundan tashqari mazkur atamaning kelib chiqishi ilk islom davrida zohidlik guruhlari ko‘rinishida shakllangan “ahl as–suffa” (payg‘ambar (a.s.)ning madinadagi …

2 / 20

l bajarish. chunki shariat qonun bo’lib, bu qonun vujudni va qalbni tozalaydi. tariqat-nafsni tiyish, xushnudlik, xilvat, ma’naviy muhabbatni chuqurlashtirib, xudo haqida o’ylash, ya’ni tariqat-fano, o’zdan kechish, ko’ngilni poklab, ruhni nurlantiruvchi faoliyat shakli. ma’rifat-hamma narsaning, butun borliqning asosi xudo ekanligini, o’zining mohiyati bilan birligini bilish va anglash. bu bosqichda u orif, ya’ni bilimli, xudoni tanigan odam bo’ladi. haqiqat-bunda so’fiy xudoning dargohiga erishadi, vasliga vosil bo’ladi, u bilan yuzlashadi. ilk tasavvuf ilmining vujudga kelishi tasavvuf adabiyotining yozma manbalariga ko‘ra, sahobalardan to‘rt roshid xalifa, abu dardo, abu zarr, huzayfa (r.a.) kabilar birinchi so’fiylar edi. ko‘pgina so’fiy tariqatlari o‘zlarining silsilalarini payg‘ambar sahobalaridan biriga va ilk to‘rt xalifaga, ko‘pincha abu bakr (r.a.)ga qadar yetkazadilar. tasavvufning mafkuraviy–diniy asosi, shubhasiz, qur’oni karim ma’nolari ustida chuqur mulohaza yuritish, buyuk kitobning botiniy ma’nolarini qidirish an’anasini yuzaga keltirdi. hasan al–basriy hissiy yo‘l bilan haqiqatni izlash sufiylarni inson ruhining eng nozik harakatlari, ichki iztiroblar, diniy haqiqatlarni anglash va chuqur tahlil qilishga …

3 / 20

vallud topgan. u 17 yoshligida ilm istab bag‘dodga keladi va u yerdagi mashhur “nizomiya” madrasasida o‘qiydi. hamadoniy hadislar to‘plash maqsadida isfahon, balh, hirot, marv, buxoro va samarqand shaharlariga bir necha bor safar qiladi. hamadoniy bag‘dodda yashagan kezlarida as–sam’oniy, ahmad al–g‘azzoliy (abu homid al–g‘azzoliyning akasi)lardan ham tasavvufga oid ilmlarni o‘rgangan. movarounnahr hayotida muhim rol o‘ynagan mutasavviflardan sayfiddin boharziy, termiz sayyidlari, sayyid baraka, xoja ahror, maxdumi a’zam, miri arab, lutfulloh chustiy, jo’ybor xo‘jalarini aytib o‘tish mumkin. siyosiy tarqoqlik yillarida o‘z tashkilotlari madadiga suyangan bu shayxlarning mamlakat siyosiy hayotiga ta’siri yuqori bo‘lgan. tasavvuf ta’limotiga ko‘ra, tanlangan insonlar (al–xossa) alloh bilan hissiy bog‘lanishi mumkin. natijada ular allohni tanishga erishadilar. qator so’fiy mualliflarga ko‘ra, tasavvufda inson chuqur mushohada va maxsus ruhiy–ma’naviy mashg‘ulotlar natijasida allohning birligi ichida ma’nan “yo‘qolib ketishi” (fano) yoki u bilan “abadiylikka erishishi” (baqo) mumkin. yusuf hamadoniy umrining ikkinchi yarmini ko‘proq hirot, marv, samarqand va buxoro shaharlarida o‘tkazadi. marv va buxoroda xonaqo hamda …

4 / 20

chaqiradi, ularning ma’naviyatiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.yassaviya g‘oyalari bir necha marotaba turli tahrirda nashr etilgan “devoni hikmat”da jamlangan. uning fikricha, dunyoning noz–ne’matlarini so‘ragan kishi sufiy emas, balki zuhd va taqvoni ixtiyor etib, umrini toat–ibodatda hamda yig‘i bilan o‘tkazgan kishi asl sufiydir. uning “hikmatlar”i xalq orasida keng tarqalgan. ahmad yassaviy hayotligidayoq uzoq o‘lkalarga muridlarini jo‘natib, o‘z tariqatini keng tarqatishga harakat qildi. yassaviy riyozat, chilla, zikr va mujohadaga kuchli ahamiyat berib, hayotining aksari qismini chillaxonada o‘tkazdi. uning hayoti va karomatlari haqida ko‘plab manoqiblar saqlanib qolgan. yassaviya tariqati asoslari bu tariqatda muhim o‘rin tutgan asoslar quyidagilardan iborat: allohni tanish (ma’rifatulloh) mutlaq jo‘mardlik, rostgo‘ylik, o‘zini allohga topshirish (tavakkul) teran tafakkur. yassaviya tariqati xususiyatlari keyinchalik yuzaga kelgan ko‘plab tariqatlarda aks etgan. hatto naqshbandiyani yassaviyaning bir shahobchasi deb biluvchilar ham bor. ahmad yassaviyning eng mashhur xalifalaridan sulaymon hakim ota boqirg‘oniy (vaf. 1186 y.), so’fiy muhammad donishmand az–zarnuqiy va boshqalar ma’lum. kubroviya tariqati yassaviylik bilan bir asrda yuzaga …

5 / 20

ubro xalq orasidan lashkar to‘playdi va urganch qal’asini bir necha kun dushmandan saqlab turadi. mazkur jang paytida shayx najmiddin kubro mo‘g‘ul bosqinchilari tomonidan vahshiyona o‘ldiriladi. yozgan asarlari orasida eng mashhuri “usuli ashara” risolasi bo‘lib, bu asar barcha tariqatlarga o‘z ta’sirini ko‘rsatgan. kubroning asarlari eron, kichik osiyo va hindistondagi tariqat muhitlariga kuchli ta’sir qilgan. chunonchi, bu tariqat naqshbandiya va mavlaviya tariqatlariga ham ta’sir ko‘rsatgan. kubroviyaning mashhur shahobchalari quyidagilar: bahoiya, xilvatiya, firdavsiya, nuriya, rukniya, hamadoniya, nurbaxshiya, barzanjiya. kubroviya ta’limoti mo‘g‘ullar istilosiga bardosh bergan kam sonli ta’limotlardan biridir. qolaversa, sayfiddin boharziy (vaf. 1363 y., buxoro) kabi kubroviya shayxlari boshqa ko‘plab shayxlar qatori mo‘g‘ul qabilalari va ular hukmdorlarining islomlashuviga katta ta’sir ko‘rsatganlar. kubroviyada bajariladigan amallarga muvofiq tarzda sulukni o‘tash chog‘ida sufiy bo‘ysunishi shart bo‘lgan 10 qoida ishlab chiqilgan: 1) at–tavba – dunyoviy hayoti davomida o‘z “men”ligidan xalos bo‘lish; 2) az–zuhd fi–d–dunya – dunyodan va molu mulkdan voz kechish; 3) at–tavakkul ala–lloh – barcha ishda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼsiri"

tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta`siri reja: tasavvuf-so’fizm tushunchasiga ta’rif yassaviya tariqati-tasavvufning ilk tariqati kubroviya tariqati asoslari naqshbandiya tariqati asoslari tasavvuf (so’fiylik)- sof degani, islomdagi diniy-falsafiy oqim. tasavvuf ta’limoti viii asrlarda islomda paydo bo’lgan. unda xalqlarning aqli, tafakkuri, ma’naviy hayoti, hikmatlari o’z ifodasini topgan. tasavvuf- alloh va payg’ambarlarni yaxshi ko’rish, bor vujudini ularga bag’ishlashdir. umuman, tasavvuf bid’at, g’aflat, dunyoparastlik va xalqdagi parokandaliklarga qarshi bo’lgan buyuk kishilarning maslagi asosida tuzilgandir. tasavvufda insonparvarlik, odamiylik, insof, sahovat, muhabbat haqidagi g’oyalar mujassamlashgan. demak, tasavvuf ahli pok va go’zal bo’lishga, haq va haqiqatni anglash...

Этот файл содержит 20 стр. в формате PPTX (14,5 МБ). Чтобы скачать "tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼsiri", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tasavvuf taʼlimotining sharq ma… PPTX 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram