tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼrifi

DOC 15 pages 120.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 120.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o`zbekiston respublikasi oliy va orta maxsus ta’lim vazirligi tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼrifi r e j a: 1. tasavvufiy axloqiy ta'limotlar 2. tasavvufiy axloqshunoslik ta`limoti va uning tarixiy talqini. 3. tasavvufiy axloqshunoslik ta`limotining shaxs axloqiy-estetik madaniyatiga ta`siri. kirish o`rta asrlar musulmon sharqi mintaqasi tafakkurida axloqning mohiyatini tushuntiruvchi va axloqiylikni targ`ib etuvchi diniy-hadisiy yo'nalishdagi asarlar, ko`plab manbalar bizgacha etib kelgan. o'rta asrlarga kelib nasroniylik ovro'pa xalqlarining ijtimoy-siyosiy va madaniy hayotini cherkovga bo'ysundirdi, hamma sohalar bo'yicha cherkov nazorati o'rnatildi. bu bilan ilm-fan va san'at cherkov belgilab bergan chegaralar doirasidagina rivojlanishga mahkum etilgan edi. islom dinida esa, ayniqsa, tasavvufning vujudga kelishi tufayli, muayyan ma'noda hurfikrlilik mavjud bo'lib, ilm-fan va san'at taraqqiyotiga keng yo'l ochildi. natijada, qadimgi dunyo mumtoz axloqshunosligi ilgari surgan g'oyalarni rivojlantirish, u o'rtaga tashlagan muammolarni hal etish, o'sha davr va keyingi davrlar uchun dolzarb bo'lgan muhim nazariy hamda didaktik-axloqiy asarlarni yaratish, asosan, musulmon sharqi allomalarining zimmasiga tushdi. ular o'ziga xos mumtoz …

2 / 15

ylardan bo'lmish robiya al-adaviyaning (713—801) xudoga munosabati diqqatga sazovordir. bu munosabatini u «muhabbat» deb ataydi va yaratganga shunday iltijo qiladi: «yo, alloh, yulduzlar charaqlab turibdi, odamlarning esa ko'zlari yumilgan... har bir oshiq o'z mahbubasi bilan visol lazzatini totmoqda, men esa yolg'iz sen bilanman. yo, egam, agar senga men do'zaxingdan qo'rqqanim uchun ibodat qilayotgan bo'lsam, meni do'zaxingda yondir, agar jannating ilinjida ibodat qilayotgan bo'lsam, meni unga yo'latma. agar faqat o'zingni deb ibodat qilayotgan bo'lsam, mendan mangu go'zal jamolingni yashirin tutma!»14. ko'rinib turibdiki, robiya al-adaviya xudoga nimadandir qo'rqib, yoki nimaningdir ilinjida munojot qilayotgani yo'q, balki mahbub sifatida, ya'ni muhabbat izhori bilan murojaat etmoqda. uning nazdida haqiqiy ishq manfaatsiz voqe bo'lishi kerak; allohga muhabbat jannatga erishish vositasi emas, ya'ni jannat maqsad emas, maqsad — alloh va uning muhabbati. olmoniyalik ulkan mutasavvif olima, zamondoshimiz annemariye shimmel xonim shu munosabat bilan o'z kitobida qiziq bir qadimiy rivoyatni keltiradi: «rivoyat qilishlaricha, bir kuni xudojoy so'fiy robiya …

3 / 15

hdan qo'rqishgani yoki jannat iqbolidan umidvor bo'lishgani uchun emas, balki uning alloh ekanligi, biru borligi va boqiy go 'zalligi uchun ibodat qiiishsin»15. demak, shariat islomning mohiyatini anglatadigan dastlabki, tashqi-huquqiy bosqich bo'lsa, tariqat uning ichki-axloqiy, yuksak bosqichdagi ko'rinishi hisoblanadi. buni alloma husayn voiz koshifiy mana bunday tushuntiradi: «shariat - ravshan bilgan narsalardir, nishonadir, hurmatdir. tariqat - qidiriladigan narsalardir, intilish, bayondir, xizmatdir. haqiqat - ko'rish uchun kurashish, ko'riladigan narsa, ya'ni ayondir, hikmatdir. agar bulardan har birining samarasi nima, deb so'rasalar, degil: shariatning samarasi - ahdga vafo, tariqatning samarasi - fikr, ya'ni o'zidan voz kechmoq, haqiqatning samarasi - baho, ya'ni botildan umidni uzib, haq suygan ishlarga bog'lanish»16. koshifiy tomonidan tariqatni qidirish, intilish hamda bayon qilish bilan bog'liq uning samarasini esa fikr deb talqin etilishi tasavvufning mushohada va tafakkurga suyanishini, ya'ni falsafiy umumlashtirish tamoyili asosida ish ko'rishini anglatadi. tangri insonni farishtalardan ulug' qo'yib, yerdagi xalifam deb atadi, ya'ni ayricha bir muhabbat bilan yaratdi, unga …

4 / 15

ga e'tiqod sifatida talqin etiladi va muhabbat, ixtiyor erkinligi, taqdir, niyat singari muammolar bilan bog'liq holda tahlil qilinadi. g'azzoliy muhabbatni bilishning mahsuli deb ataydi. zero, inson nimaniki bilsa, o'shanigina sevishi mumkin. masalan, toshda muhabbat bo'lmaydi, u bilishdan yiroq. muhabbat faqat bilishning jonli subektigagina xos sifatdir. mutafakkirning fikriga ko'ra, muhabbatning besh turi mavjud: 1) insonning o'ziga, o'z kamoloti va sog'-omonligiga muhabbati; 2) insonning o'z hayotini davom ettirishini ta'minlovchi, uni asrovchi, undan turli muhlikotlarni (halok etuvchilarni) nari tutuvchi valine'matlariga muhabbati; 3) insonning, garchand shaxsan o'ziga yaxshilik qilmagan bo'lsa ham, boshqa insonlarga xizmat ko'rsatgan, yaxshilik qilgan zotlarga muhabbati; 4) insonning tashqi yoki ichki qiyofadagi barcha go'zallikka muhabbati; 5) insonning o'zi bilan botiniy (ichki), yashirin o'xshashligi bor bo'lgan zotlarga muhabbati. mazkur muhabbat turlari hammasining zamirida allohga muhabbat yotadi, ya'ni insonning o'ziga, o'zgalarga, atrof-muhitga munosabati muhabbat orqali amalga oshadi va bu muhabbat turlarining hammasi allohga muhabbatning bilvosita ko'rinishidir. zero: «0'zini anglab yetgan kishigina o'z yaratganini …

5 / 15

masalan, xudo bir bandasini sinab ko'rish uchun unga yomonlikni ravo ko'rdi, deylik. bu uning taqdiri, muqarrar hodisa. lekin yomonlikning ijrosi boshqa bir odam ixtiyoriga beriladi, ya'ni sinalayotgan bandaga yomonlik qilish-qilmasligi ana shu vosita-odamning ixtiyoriy tanloviga bog'liq. u — erkin. agar u yaxshilikni tanlasa — savob, yomonlikni tanlasa — gunoh uning bo'yniga tushadi. xuddi shuningdek, yofnonlik obekti bo'lgan banda agar xudoning sinoviga shukur bilan javob bersa, u suyuk, aksincha, shakkoklik qilib, xudodan nolisa yoki yuz o'girsa, u gunohkor banda. demak, g'azzoliy taqdirning muqarrarligini ta'kidlagani holda, insonga ma'lum ma'noda ixtiyor erkinligi berilganini qayd etadi. o'rni kelganda shuni ham aytish kerakki, o'rta asrlar musulmon falsafasida taqdir (qadar) muammosi ko'pgina tortishuvlarga sabab bo'lgan. ibn sino mutasavvif alloma abu said ibn abul xayr mehaniy bilan olib borgan yozishma-munozarasida shunday mulohaza bildiradi: «qadar, - deb yozadi ibn sino, - inson aqli qamrab ololmaydigan, nafaqat majoziy va mavhum, balki butunlay bilish, tagiga yetish mumkin bo'lmagan masaladir». shundan …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼrifi"

o`zbekiston respublikasi oliy va orta maxsus ta’lim vazirligi tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼrifi r e j a: 1. tasavvufiy axloqiy ta'limotlar 2. tasavvufiy axloqshunoslik ta`limoti va uning tarixiy talqini. 3. tasavvufiy axloqshunoslik ta`limotining shaxs axloqiy-estetik madaniyatiga ta`siri. kirish o`rta asrlar musulmon sharqi mintaqasi tafakkurida axloqning mohiyatini tushuntiruvchi va axloqiylikni targ`ib etuvchi diniy-hadisiy yo'nalishdagi asarlar, ko`plab manbalar bizgacha etib kelgan. o'rta asrlarga kelib nasroniylik ovro'pa xalqlarining ijtimoy-siyosiy va madaniy hayotini cherkovga bo'ysundirdi, hamma sohalar bo'yicha cherkov nazorati o'rnatildi. bu bilan ilm-fan va san'at cherkov belgilab bergan chegaralar doirasidagina rivojlanishga mahkum etilgan edi. islom dinida es...

This file contains 15 pages in DOC format (120.0 KB). To download "tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga taʼrifi", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf taʼlimotining sharq ma… DOC 15 pages Free download Telegram