tasavvuf taʼlimoti

DOCX 10 pages 28.2 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.2 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta’siri reja: 1. tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, va mohiyati. 2. tasavvufga xos tushunchalar. 3. tasavufning adabiyotga ta’siri va hozirgi kundagi tarbiyaviy ahamiyati. 4. markaziy osiyoda tasavvuf taraqqiyoti. tasavvuf tariqatlari. 5. tasavvuf va hozirgi zamon. tayanch tushunchalar: tasavvuf, so’fiylik, tariqat, zuhd, taqvo, zohidlik. tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, va mohiyati. sufiylik ta’limoti mu’taziliylardagi mavhum ilohiyotga oid fikrlar, obro’li shaxslarga ko’rko’rona taqlid qilish, muqaddas matnlarga so’zmaso’z itoat etishdan farqli o’laroq, insonga asosiy ob’ekt sifatida qaraydi: inson amallarini boshqaradigan ruhoniyatning mayda qirralarini ham chuqur tahlil qilish, shaxsiy kechinmalarga e’tibor bilan qarash va diniy haqiqatlarni chuqur his qilish – ularga xos xususiyatlardan edi. shu bois ham ziyrak psixolog, ilm alqulub valxavotir (qalblar va fikrlar ilmi)ga asos solgan alhasan albasriy (v. 728 y.) sufiylikning asoschilaridan hisoblanadi. alhasan albasriyning ashoblari, basralik zohidlar – raboh ibn amr, rabi’a aladaviya (v. 752-53 y.), molik ibn dinor (131/748-49), shaqiq al-balxiy (v. 770 y.) va fuzayl …

2 / 10

higa olib boradigan yo’l (tariq) sifatida qaradilar. «niyyatlar» haqidagi ta’limot yanada chuqurlashtirildi. bunda o’zo’zini nazorat (muroqaba, muhosaba) qilishga erishish uchun ibodatning «ixlos» va «sadoqat» bilan bo’lishiga asosiy urg’u beriladi. bag’dodlik ilohiyotchi almuhosibiy tomonidan shakllantirilgan ta’limotning xurosonda ham ko’plab tarafdorlari topildi va ular keyinchalik «malomatiylar» nomini oldilar. tasavvufda allohga yetishish (vasl) – unga qo’shilib ketish (baqo) bilan bo’lishi mumkin, degan fikr ilgari surildi. bu masala keng omma orasida tushunarli bo’lmaganligi va mazkur g’oya tarafdorlari al-husayn ibn mansur alhalloj (qatli 922 y.), ibn ato, ayn alqudot alhamadoniy kabi kishilarning qatl etilishi boshqa sufiylarni xushyorlikka chaqirdi. tasavvufning manbalardagi talqini quyidagi yo’sinda: bunga ko’ra, ba’zi musulmonlar kalom va mantiq ilmlaridagi turli ko’rinishdagi tortishuvlardan, quruq bahslardan o’z qalblarini saqlab, alloh taoloning muhabbati yo’lida zuhd va taqvoni o’zlariga kasb qilib oldilar. ularga «sufiy» deb nom berildi. islom dinida birinchi sufiy nomini olganlardan abu hoshim ash-shomiy (v. 776-77 y.), tasavvuf usuliga birinchi marta sharh bergan kishi imom …

3 / 10

i qadimiy yunon tilidagi mystikos – «yashirin», «sirli» so’zidan olingan bo’lib, ilohiyat bilan bevosita muloqot qilish mumkinligi haqidagi ta’limot. bu ta’limot insonning xudo bilan aql va hissiyotdan yuqori bo’lgan sirli aloqasi bo’lib, uning natijasida insonda xudoni bilish hosil bo’ladi. qadimiy sharq va yunon dinlarida ham insonni g’ayritabiiy kuchlar bilan bog’laydigan urf-odatlar (misteriyalar) – mistitsizm elementlari bor edi. yakkaxudolik dinlarining barchasida mistitsizmga xos unsurlar mavjud. hayotning barcha sohalari diniy e’tiqod bilan bog’liq bo’lgan o’rta asrlarda uning roli katta bo’ldi. o’rta asrlarda xristianlikda mistitsizmning ikki yo’nalishi – mavjud bo’lib, ular ortodoksalcherkov mistitsizmi va yeretik mistitsizm edi. birinchisiga ko’ra, inson butunlay xudoning hukmiga bo’ysungan bo’lib, uning xohishiga qarab unga yetishishi mumkin bo’lsa, ikkinchisining ta’limotiga ko’ra, inson o’z harakatlari bilan ham xudoga yetishishi mumkin, deyiladi. tasavvuf, sufiy yoki mutasavvif so’zlarining kelib chiqishi haqida turlicha fikrlar mavjud. sufiylik mualliflari ko’pincha uning kelib chiqishini «svf» («sof bo’lmoq») o’zagidan yoki «ahl assuffa» (payg’ambarning madinadagi uyi yaqinidagi suffaga …

4 / 10

endilikda bu so’zning «suf» (jun chopon) so’zidan kelib chiqqanligi haqidagi o’rta asr musulmon olimlari ta’kidlagan fikr umumqabul qilingan fikr hisoblanadi. chunki sufiylarning asosiy belgilari ularning dag’al jundan kiyim kiyishlari edi. shimoliy arabiston va suriyada xristianlikning turli sektalariga mansub jahongashta monax va anaxoretlar «sufiy» deb atalar edi, degan ma’lumotlar ham bor. tasavvufga asos bo’lgan tarkidunyochilik kayfiyati deyarli islom bilan bir davrda yuzaga keldi. sufiylikning ilk namoyandalari deb payg’ambarning abu dardo, abu zarr, huzayfa (vafotlari vii asrning ikkinchi yarmi) kabi sahobalari hisoblanadi. ammo islomdagi mistik-asketik oqimning shakllanishi viii asrning o’rtalari-ix asrning boshlariga tegishli. bu davrda sufiylar qatoriga muhaddislar, qorilar, qussoslar, vizantiya bilan chegara urushlarida qatnashgan jangchilar, kosiblar, tijoratchilar, jumladan, islomni qabul qilgan xristianlar kirganlar. bu davrda sufiy yoki attasavvuf terminlari hali keng tarqalmagan edi: uning o’rniga zuhd (tarkidunyochilik) yoki zohid, obid so’zlari ishlatilar edi. islomdagi bu mistikasketik oqimning paydo bo’lishi va taraqqiy etishiga musulmon jamiyatidagi ilk ikki asr davomidagi siyosiyijtimoiy beqarorlik, diniy …

5 / 10

oirasida olib borilayotgan ilmiy izlanishlar xususida koʻplab bahs-munozaralar boʻlib oʻtmoqda. bu munozaralar bir tomondan, tasavvufning toʻliq oʻrganilgani va uni qayta-qayta tadqiq etishning zarur emasligi toʻgʻrisida boʻlsa, ikkinchi tomondan, tasavvufni nafaqat tarixiy nuqtai nazardan oʻrganish kerakligi, balki uning immanent jihatlarini ham oʻrganishning zarurligi toʻgʻrisidadir. tasavvuf taʼlimoti qanchalik murakkab va uzoq vaqt davom etgan boʻlsa, uning mohiyatini oʻrganish, tadqiq etish ham shunchalik fanlararo izlanishlar olib borishni taqozo etadi. prezident sh.m.mirziyoyev taʼkidlaganidek, “buyuk ajdodlarimizning betakror va noyob ilmiy-maʼnaviy merosi biz uchun doimiy harakatdagi hayotiy dasturga aylanishi kerak. bu oʻlmas meros hamisha yonimizda boʻlib, bizga doimo kuch-quvvat va ilhom bagʻishlashi lozim”. darhaqiqat, tasavvufiy meros maʼnaviy qadriyat sifatida, milliy oʻzlikni anglashda, farovon turmush tarzini yaratishda, yoshlarning intellektual salohiyati, ongu tafakkurini, dunyoqarashini yuksaltirishda, vatanparvarlik, insonparvarlik kabi maʼnaviy fazilatlarni shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. tasavvuf mavzusining zamonaviy oʻzbek sanʼatida namoyon boʻlishi dolzarb mavzulardan biri boʻldi. tasavvuf yoʻgʻrilgan zamonaviy oʻzbek sanʼati ijodkor tomoshabinni, oʻquvchini ota-bobolarimizning yashash tarzi, xarakteri, …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf taʼlimoti"

8-mavzu. tasavvuf taʼlimotining sharq madaniyatiga ta’siri reja: 1. tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, va mohiyati. 2. tasavvufga xos tushunchalar. 3. tasavufning adabiyotga ta’siri va hozirgi kundagi tarbiyaviy ahamiyati. 4. markaziy osiyoda tasavvuf taraqqiyoti. tasavvuf tariqatlari. 5. tasavvuf va hozirgi zamon. tayanch tushunchalar: tasavvuf, so’fiylik, tariqat, zuhd, taqvo, zohidlik. tasavvuf ta'limotining shakllanish tarixi, va mohiyati. sufiylik ta’limoti mu’taziliylardagi mavhum ilohiyotga oid fikrlar, obro’li shaxslarga ko’rko’rona taqlid qilish, muqaddas matnlarga so’zmaso’z itoat etishdan farqli o’laroq, insonga asosiy ob’ekt sifatida qaraydi: inson amallarini boshqaradigan ruhoniyatning mayda qirralarini ham chuqur tahlil qilish, shaxsiy kechinmalarga e’tibor bilan qara...

This file contains 10 pages in DOCX format (28.2 KB). To download "tasavvuf taʼlimoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf taʼlimoti DOCX 10 pages Free download Telegram