xromosomalar tuzilishi va funksiya

DOC 21 pages 481.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 481.5 KB

File type DOC

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mavzu: xromosomalar tuzilishi va funktsiyasining tsitologik asoslari reja: 1. organizmlar xromosomalarining kariotipi va morfologiyasi 2. jinssiz va jinsiy ko'payishning tsitologik asoslari 3. o'simliklarda sporogenez va gametogenez 4. hayvonlarda gametogenez 5. urug'lanish 1. organizmlar xromosomalarining kariotipi va morfologiyasi tirik organizmlar hujayrasini o'rganuvchi fan tsitologiya deb ataladi. bu fanda qo'llaniladigan tsitologik metodning irsiyat, irsiylanish va o'zgaruvchanlikning moddiy asoslarini tadqiq qilishda ahamiyati juda katta. bu metod yordamida hujayraning irsiy axborot manbai bo'lgan genlarni tashuvchi va ularning faoliyatini ta'min etuvchi qismlar, ayniqsa, xromosomalarning tuzilishi va funktsiyasiga oid dalillar olindi. bu metod yordamida duragaylarni genetik tahlil qilish metodiga bog'liq bo'lmagan holda, hujayra yadrosining, undagi xromosomalarning irsiyatdagi roli kashf etildi. tsitologik tadqiqotlar natijasida hujayraning mitoz, meyoz usulida bo'linishi, gametalar hosil bo'lishi, ularning qo'shilib zigota hosil qilishi jarayonida xromosomalar holati va faoliyatiga oid qonuniyatlar aniqlandi. tsitologiyaning genetika fani rivojlanishida katta ahamiyatga ega bo'lgan kashfiyotlari asosan quyidagilardan iborat: o'simlik va hayvon organizmlarining har qaysi turi ma'lum va turg'un …

2 / 21

'simlik, hayvon turlari va odamda xromosomalarning gaploid soni bu nazariyaga binoan genlar muayyan sonda, muayyan tartibda qator tizilgan holda xromosomalarda joylashgan. bitta xromosomada joylashgan genlar kelgusi avlodlarga odatda birikkan holda irsiylanadilar. bu haqda mukammal ma'lumot keyingi boblarda berilgan. tsitologiyaning yuqorida bayon etilgan yutuqlari genetika fani kashf etgan irsiylanish va irsiyat qonunlarining to'g'ri ekanligini tasdiqladi, yangi qonuniyatlar ochish uchun asos bo'lib xizmat kildi. mendel qonunlarining qayta kashf etilishidan ko'p vaqt o'tmasdan 1902 yilda t.boveri germaniyada, v.setton amerikada bir vaqtning o'zida gomologik va nogomologik xromosomalarning meyoz va jinsiy hujayralarning hosil bo'lishi va ularning urug'lanib zigota hosil qilishi jarayonidagi faoliyati bilan allel va noallel genlarning belgilar irsiylanishini ta'min etishdagi faoliyati orasida parallelizm (o'xshashlik) bor ekanligi haqidagi xulosaga kelishdi. qayd etilgan dalillar negizida genlarning xromosomada joylashganligi haqidagi tushuncha shakllana boshlandi. amerikalik olim t.morgan va uning shogirdlari – g.meller, a.stertevant va k.bridjeslarning tsitogenetik tadqiqotlari natijasida irsiyatning xromosoma nazariyasi yaratildi (1911 y.). xromosomalar morfologiyasi va o'lchami. …

3 / 21

merasi qariyb xromosoma oxirida); 8- akrotsentrik ikkilamchi belbog'i bilan; 9- yo'ldoshli; tsentromeralar oq dumaloq shaklda berilgan 1. metatsentrik xromosomalar. ularda tsentromera xromosomaning o'rtasida joylashib uni ikki o'zaro teng qismga bo'ladi. har bir qism xromosoma elkasi deb yuritiladi. agar xromosoma uzun bo'lsa, tsentromera uni teng ikkiga bo'ladi va u lotincha v harfiga o'xshash shaklga ega bo'ladi (32-rasmning 1-shakli). agar tsentromera qisqa bo'lgan xromosomaning markazida bo'lsa u 32-rasmning 7-shaklida ko'rsatilgan holatda bo'ladi. 2. submetatsentrik xromosomalar. ularda tsentromera xromosoma tanasining bir uchiga yaqinroq joylashib, ularni noteng elkali va bir tomon elkasi juda qisqa qismlarga bo'ladi. 32-rasmning 2 va 3-shakllari). 3. akrotsentrik xromosomalar. bu xromosomalar tayoqchasimon shaklda bo'lib, tsentromera ular tanasining bir uchida joylashgan bo'ladi. ularda ikkinchi elka juda ham kichik nuqtasimon shaklda bo'ladi (32-rasmning 4 va 5-shakllari). 4. telotsentrik xromosomalar. ularda tsentromera xromosomaning uchida joylashgan bo'ladi (32-rasmning 6-shakli). 5. ikkilamchi belbog'ga ega bo'lgan akrotsentrik xromosomalar (32-rasmning 8-shakli). 6. yo'ldoshli akrotsentrik xromosomalar. bu tipdagi …

4 / 21

bo'lib u maxsus fyolgen deb ataluvchi kimyoviy modda ta'sirida qizg'ish-binafsha rangga bo'yaladi. xromosomalarni shu modda bilan bo'yab mikroskopda ko'rish va tasvirlash orqali ularning tuzilishiga oid noyob dalillar olinadi. xromosomaning har xil qismlari bir xilda bo'yalmas ekan. ularning to'q bo'yaladigan qismini geteroxromatin deb yuritiladi. xromoso-maning bu qismlari kuchli spirallashgan bo'lib, ulardagi genlar faoliyati juda sust bo'ladi. xromosomaning yaxshi bo'yalmaydigan qismlarini euxromatin deyiladi (33-rasm). xromosomaning bu qismlarida aksariyat genlar joylashgan bo'lib, bu qismning spirallari nisbatan yoyilgan bo'ladi. euxromatin faoliyat ko'rsatayotgan genlardan tashkil topgan. geteroxromatin va euxromatin qismlarining xromosomalarda galma-gallanib joylanish tartibi har qaysi xromosoma uchun spetsifik - o'ziga xos va turg'un bo'ladi. xromosomalarning ichki tuzilishini maxsus differentsiatsiya qiluvchi bo'yoqlar deb atalgan reaktivlar ta'sir ettirib tadqiq qilinadi. xromosomalarning geteroxromatin va euxromatin qismlardan iboratligi, ayniqsa, politen xromosomalar deb atalgan beqiyos yirik xromosomalarda yaqqol ko'zga tashlanadi. bunday xromosomalar 1881 yilda e.balbiani tomonidan drozofila (meva) pashshasi so'lak bezlarida topilgan. ular oddiy xromosomalarga nisbatan 100-200 marta uzun …

5 / 21

romosomalar o'rtacha 0,2-20 mkm bo'lib dastlab bir-biriga yaqin joylashgan o'zaro o'xshash ikkita xromatidadan iborat bo'ladi. keyinroq xromatidalar bir-biridan to'liq ajralib har qaysi biri ayrim yangi avlod xromosomasiga aylanadi. yadroning ikki marta bo'linishi orasidagi davrda har qaysi yangi avlod xromosomasi teng bo'linib o'zaro yaqin joylashgan ikkitadan xromatidalar hosil qiladi. shunday holatda yangi avlod xromosomalari eski yadroning bo'linishi jarayonida hosil bo'layotgan ikkita yangi yadroga, binobarin, ayrim hujayralarga o'tadi. xromatidalar tarkibidagi nukleoproteidlar buralib yo'g'onlashganda (15-25 nm) ip shaklida bo'lib, uni xromonemalar deb yuritiladi. xromonemalarda yumaloq yaxshigina ko'rinadigan va to'q bo'yaladigan qurilmalar bo'lib ular xromomeralar deb ataladi. ular giston oqsillar atrofida dnk molekulasining zich o'ralishi natijasida hosil bo'lgan. xromomeralar soni, o'lchami va xromonemalarda joylashish tartibi ikkala xromatidada ham bir xil bo'ladi va har qaysi xromosoma uchun nisbatan turg'un bo'ladi. ushbu belgiga qarab ayrim xromosomalarni identifikatsiya qilish va boshqa xromosomalardan farq qilish mumkin. bu davrda dnk molekulasi va unda joylashgan genlar aktiv bo'lmagan holatda bo'ladilar. …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xromosomalar tuzilishi va funksiya"

mavzu: xromosomalar tuzilishi va funktsiyasining tsitologik asoslari reja: 1. organizmlar xromosomalarining kariotipi va morfologiyasi 2. jinssiz va jinsiy ko'payishning tsitologik asoslari 3. o'simliklarda sporogenez va gametogenez 4. hayvonlarda gametogenez 5. urug'lanish 1. organizmlar xromosomalarining kariotipi va morfologiyasi tirik organizmlar hujayrasini o'rganuvchi fan tsitologiya deb ataladi. bu fanda qo'llaniladigan tsitologik metodning irsiyat, irsiylanish va o'zgaruvchanlikning moddiy asoslarini tadqiq qilishda ahamiyati juda katta. bu metod yordamida hujayraning irsiy axborot manbai bo'lgan genlarni tashuvchi va ularning faoliyatini ta'min etuvchi qismlar, ayniqsa, xromosomalarning tuzilishi va funktsiyasiga oid dalillar olindi. bu metod yordamida duragaylarni genetik tahlil ...

This file contains 21 pages in DOC format (481.5 KB). To download "xromosomalar tuzilishi va funksiya", click the Telegram button on the left.

Tags: xromosomalar tuzilishi va funks… DOC 21 pages Free download Telegram