olmoshso`zturkumi va masalalar

PPTX 20 pages 109.4 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 109.4 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: olmosh so`z turkumi yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: olmosh so`z turkumi yuzasidan amaliy mashg`ulot o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. olmosh so`z turkumi. 2. olmoshlarning ma’no va grammatik belgilari. 3. olmoshlarning tuzilish jihatdan turlari. 4. mavzuga oid mashqlar, testlar bajarish, olmoshni morfologik tahlil qilish. olmoshlarning ma’no va grammatik belgilari so`z, so`z birikmasi va gap o`rnida almashib qo`llanuvchi, ularga ishora qiluvchi yoki so`roq bildiruvchi, atash (lug`aviy) ma’nosiga ega bo`lmagan so‘zlar olmosh deyiladi. olmoshlar nutqda ot, sifat, son, ravish, ba’zan so‘z birikmasi va gap o‘rnida qo‘llanadi. 1. ot o‘rnida: laziza bu yil oliygohga kirdi. u o‘z orzusiga erishdi; 2. sifat o‘rnida: kechagi kitobingni berib tur, men shu kitobdan misollar olmoqchiman; 3. son o‘rnida: mening uchta kitobim bor, senda nechta kitob bor?; 4. ravish o‘rnida: men bugun ketaman, sen qachon ketasan?; 5. so‘z birikmasi o‘rnida: yolg‘on gapirish yaxshi emas, bu yomon oqibatlarga olib kelishi mumkin; 6. gap o‘rnida: sen mehnat qilishni yoqtirmaysan, bu …

2 / 20

i uchta shaxsdan biriga ishora qiladi: men, sen, u, biz, siz, ular. kishilik olmoshlari nutq jarayonida ishtirok etuvchi shaxslarni va nutqda eslatib o‘tilgan shaxs yoki predmetni ko‘rsatadi. kishilik olmoshlari nutqda so‘zlovchi (men, biz), tinglovchi (sen, siz), o‘zga (u, ular) shaxslarni ham bildiradi. ko‘plikni ko‘rsatuvchi biz, siz, ba’zan ular olmoshlari birlik ma’nosida ham qo‘llanib kamtarlik yoki biroz mag‘rurlik, hurmat ma’nolarini anglatadi. kishilik olmoshlarining i, ii shaxslari insonga nisbatan ishlatiladi. iii shaxsi esa har qanday predmetga nisbatan ishlatilaveradi. kishilik olmoshlari kelishiklar bilan bilan turlanadi (mening, meni, menga, menda, mendan) va shaxs-son qo‘shimchalari bilan qo‘llanadi: menman, sensan, u(dir), bizmiz, sizsiz, ular(dir). men, sen olmoshlariga qaratqich va tushum kelishigi hamda –niki qo`shimchasi qo`shilganda bitta n tushib qoladi: meni, sening, seniki. u kishilik olmoshiga jo`nalish, o`rin-payt, chiqish kelishigi qo`shimchalari qo`shilganda, bitta n orttiriladi: unga, unda, undan. kishilik olmoshlariga egalik qo‘shimchalari qo‘shilmaydi. kishilik olmoshlari gapda quyidagi sintaktik vazifalarni bajaradi: ega: men sizni juda sog‘indim. to‘ldiruvchi: sizga …

3 / 20

javob bo‘ladi. u, bu, shu, o‘sha olmoshlari jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishiklari bilan turlanganda yoki ularga -day, -cha qo‘shimchalari qo‘shilganda bir n tovushi orttiriladi: unda, bunga, shunda, o‘shancha, unda, o‘shanday. ko‘rsatish olmoshlari gapda ega: (bu- mening do‘stim.), aniqlovchi (o‘sha qiz bizning kollejda o‘qiydi.), hol (bunda bulbul kitob o‘qiydi.) va kesim (bizning maqsadimiz- shu.) vazifalarini bajaradi. agar ot vazifasida kelsa, otlar kabi son, egalik, kelishik qo‘shimchalarini oladi: bular, bularni, bularning, shunda, shularingiz. ko‘rsatish olmoshlariga iii shaxs egalik qo‘shimchasi ikki marta qo‘shiladi: bun+i+si, shun+i+si, o‘shan+i+si. 3. so‘roq olmoshlari narsa-shaxs, belgi, miqdor(son), sabab-maqsad, o`rin-payt haqida so‘roqni anglatadi. so‘roq olmoshlari shaxsga nisbatan (kim?), narsaga nisbatan(nima?), belgi-xususiyatga nisbatan (qanday? qaysi? qanaqa?), miqdorga nisbatan (qancha? necha? nechta?), o‘rin-joyga nisbatan (qayerda? qayda? qayoqda?) paytga nisbatan (qachon?), mavjudlikka nisbatan (qani?) so‘roqlarni bildiradi. so‘roq olmoshlarining grammatik xususiyatlari ma’no xususiyatlaridan kelib chiqadi. narsa-shaxs haqidagi so‘roq anglatuvchi so‘roq olmoshlari ko‘plik, egalik, kelishik qo‘shimchalari bilan qo‘llanadi (nimalar, nimasi), gapda ega (darsga kim kelmadi?); …

4 / 20

tilgan narsa, belgi, harakat-holatni ifodalaydigan olmoshlardir. belgilash olmoshlaridan hamma, bari, barcha, jami, butun, yalpi shaxs, narsa,belgi, harakat-holatlarni bir butun sifatida jamlab, to‘dalab ifodalaydi. ba’zi belgilash olmoshi esa to‘daning, jamlikning qismini ko‘rsatadi. har so‘zini so‘roq olmoshi yoki bir so‘zi bilan, ba’zan narsa so‘zi bilan biriktirish orqali yasalgan har kim, har qanday, har bir, har narsa kabi belgilash olmoshlari shaxs, predmet, belgilarni yakkaga ajratib belgilaydi. har so‘zi ayrim yoziladi. belgilash olmoshlari ot oldida kelib, sifatlovchi vazifasini bajaradi. otlashganda esa ko‘plik, egalik, kelishik qo‘shimchalari bilan qo‘llaniladi (hammasini, hammalari, barchangizga, ba’zilar, har birimiz, har narsangizni) va gapda ot bajargan vazifalarni bajaradi. masalan: ega: hamma shanbalikda faol qatnashdi. to`ldiruvchi: har kimni o`zingga do`st bilma. sifatlovchi-aniqlovchi: har bir o`quvchi o`ziga xos fe’l-atvorga ega bo`ladi. eslatma: shunday, shunaqa, bunaqa, unaqa, buncha, shuncha, o`shancha kabi olmoshlar ko`rsatish olmoshlaridan yasalgan bo`lib, belgi, xususiyat, miqdorga ishora qilib keladi. 5. o‘zlik olmoshi kishilik olmoshlari o`rnida qo`llanilib, ko`pincha shaxsni, ba’zan predmetni ko`rsatadigan …

5 / 20

idan keyin so‘roq olmoshi yoki narsa, bir so‘zini keltirish bilan yasaladi: hech kim, hech qanaqa, hech narsa, hech bir kabi. bu olmoshlar egalik, kelishik qo‘shimchalari bilan qo‘llanadi: bu sirni hech kimga aytma. bo‘lishsizlik olmoshi ishtirok etgan gapning kesimi inkor shaklida bo‘ladi: hech kim unutilmaydi. kimsa so‘zi ham bo‘lishsizlik olmoshlari o‘rnida qo‘llanishi mumkin: buni kimsa (hech kim) bilmasligi kerak. bo`lishsizlik olmoshlari har doim qo`shma olmoshlar sanaladi va ajratib yoziladi: hech kim 7.gumon olmoshlari mavjud, ammo noma’lum bo‘lgan narsa-shaxs, belgi va miqdorni anglatadi. gumon olmoshining ma’nosi matnda ochilmay qoladi. gumon olmoshlari, asosan, so‘roq olmoshlarigan so`ng -dir elementini qo‘shish orqali (kimdir, nimadir, qaysidir); so‘roq olmoshlarigan oldin alla elementini qo‘shish orqali (allanima, allaqaysi); so‘roq olmoshlari yoki narsa so‘zidan oldin bir so‘zini keltirish orqali (bir qancha, bir narsa) yasaladi. (ba’zan bir nima birikmasi bo‘lishsizlik olmoshi o‘rnida kelishi mumkin: buni ko‘rib, bir nima demadi). bu olmoshlar birlik va ko‘plikda (allakimlar) keladi, kelishiklarda turlanadi (kimnidir). aslida bir …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olmoshso`zturkumi va masalalar"

mavzu: olmosh so`z turkumi yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: olmosh so`z turkumi yuzasidan amaliy mashg`ulot o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. olmosh so`z turkumi. 2. olmoshlarning ma’no va grammatik belgilari. 3. olmoshlarning tuzilish jihatdan turlari. 4. mavzuga oid mashqlar, testlar bajarish, olmoshni morfologik tahlil qilish. olmoshlarning ma’no va grammatik belgilari so`z, so`z birikmasi va gap o`rnida almashib qo`llanuvchi, ularga ishora qiluvchi yoki so`roq bildiruvchi, atash (lug`aviy) ma’nosiga ega bo`lmagan so‘zlar olmosh deyiladi. olmoshlar nutqda ot, sifat, son, ravish, ba’zan so‘z birikmasi va gap o‘rnida qo‘llanadi. 1. ot o‘rnida: laziza bu yil oliygohga kirdi. u o‘z orzusiga erishdi; 2. sifat o‘rnida: kechagi kitobingni berib tur, men shu kitobdan misollar olm...

This file contains 20 pages in PPTX format (109.4 KB). To download "olmoshso`zturkumi va masalalar", click the Telegram button on the left.

Tags: olmoshso`zturkumi va masalalar PPTX 20 pages Free download Telegram