transpozitsiya hodisasi va olmosh so‘z turkumi

DOCX 29 pages 95.1 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 95.1 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ “ boshqa turkum so‘zlarining olmoshga ko‘chishi “ mundarija kirish.....................................................................................5 i bob. transpozitsiya hodisasi............................................5 1.1. transpozitsiya haqida umumiy ma‘lumot.................12 1.2. so‘z turkumlarida transpozitsiya..................................16 ii bob. olmosh so‘z turkumi...............................................23 2.1. olmosh so‘z turkumi haqida umumiy ma’lumot...........23 2.2. boshqa so‘z turkumlarining olmoshga ko‘chishi...........31 xulosa..................................................................................34 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati...................................35 kirish bugungi globallashuv jarayonida barcha sohalar qatori ta’limda ham yirik islohotlar amalga oshirilmoqda. yangi o‘zbekistonda milliy o‘zlikni anglash, adabiyotga, xususan, o‘zbek adabiyotiga e’tiborli bo‘lish barobarida har jihatdan barkamol insonni tarbiyalash dolzarb masalaga aylandi. bu borada birinchi prezidentimiz i.a.karimov: “insonni, uning ma’naviy olamini kashf etadigan yana bir qudratli vosita borki, u ham bo‘lsa, so‘z san’ati, badiiy adabiyotdir. adabiyotning insonshunoslik deb, shoir va yozuvchilarning esa inson ruhining muhandislari deb ta’riflanishi bejiz emas, albatta”– …

2 / 29

bu turkumni olmosh so‘z turkumi deb ataymiz. olmosh so‘z turkumi ustida ish olib borgan tadqiqotchi olimlarimiz bor, jumladan, r.qo‘ng'urov, s.karimov, o.yusupova, m.hakimov, o‘.mamajonovlar ilmiy ishlar olib borgan. boshqa tillarda uchramaydigan bu so‘z turkumi atash ma'nosiga ega emas. olmosh so‘z turkumi o‘rganilishi, olmosh ot, sifat, son o‘rnida qo‘llanuvchi mustaqil so‘z turkumi. olmoshlarning asosiy ma'nosi va qaysi so‘z o‘rnida qo‘llanilishi matnda oydinlashadi.olmoshlarning ma'nosi noaniq va umumiy bo‘ladi. ma'no va grammatik xususiyatlariga ko‘ra, olmosh umumlashgan predmet (olmosh ot: men, sen, u, kim, nima, hech kim, hech nima), umumlashgan belgi (olmosh-sifat: bu, shu, o‘sha, qaysi, allaqanday, hech qanday), umumlashgan miqdor (olmosh son: qancha, necha, muncha, o‘shancha) bildiruvchi olmoshga bo‘linadi. olmoshlar noaniqligi, so‘z yasalishini yo‘qligi bilan boshqa so‘z turkumi bilan farqlanadi olmoshlar ishora va belgi bildiruvchi xususiyatiga ega ekan uning pragmatik tomoni ham mavjuddir. bu jihatlar matnning so‘zlarida nomoyon bo‘ladi. buni tahlil etish bu o‘quvchiga xos. nutqimizda fikrimizni tinglovchiga yetkazish uchun aloqa kuzatiladi. so‘zlovchi (adresat) …

3 / 29

sohalari) bor: umumiy tilshunoslik — tilni umuman insonga xos hodisa sifatida oʻrganuvchi, asosiy vazifasi dunyo tillariga xos eng umumiy belgi-xususiyatlarni aniqlash va yoritish boʻlgan soha; xususiy tilshunoslik— ayrim bir til belgi-xususiyatlarini oʻrganuvchi soha; amaliy tilshunoslik — tildan foydalanish bilan aloqador amaliy masalalarni (eksperimental fonetika, leksikografiya, lingvostatistika, transkripsiya, transliteratsiya va boshqalar) hal qilish metodlarini ishlab chiquvchi yoʻnalish; matematik lingvistika, strukturaviy tilshunoslik, qiyosiy-tarixiy tilshunoslik va boshqa paralingvistika, etnolingvistika, psixolingvistika, sotsiolingvistika kabi sohalar soʻzlovchi (shaxs)ning jamiyatdagi faoliyati bilan aloqador til xususiyatlarini oʻrganadi. shuning uchun muhtaram prezidentimiz sh.m.mirziyoyev “hayotimizga katta kuch bo‘lib kirayotgan yangi avlodimizni kamol toptirish uchun davlatimiz tomonidan barcha imkoniyatlar safarbar etiladi” – degan edilar[footnoteref:2]. [2: mirziyoyev sh.m. milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz.- t.: o‘zbekiston, 2017. 25-b] muammoning o‘rganilish darajasi. o‘zbek tili birliklarini (jumladan, barcha so‘z turkumlariga oid lug’aviy birliklarni) fonetik, fonologik, morfologik, leksik, semantik, stilistik, pragmatik jihatdan o‘rganish keng ko‘lamda amalga oshirilmoqda. binobarin, bu borada hal …

4 / 29

leksik-grammatik tizimida alohida xususiyatlarga ega bo‘lgan olmoshlar ham so‘z turkumlari orasida mustaqil guruh sifatida e’tirof etib kelinmoqdaki, bu e’tirof ma’lum nazariya asoslarga ega. so‘z turkumlarining, jumladan olmoshlarning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi haqida s.ashirboyevning “o‘zbek tili grammatik qurilishining o‘rganilish tarixidan (1875-1917 yillardagi rus turkologlari asarlari asosida)” mavzusida yozilgan nomzodlik dissertasiyasi va j.eltazarovning “so‘z turkumlari haqida lingvistik nazariyalar” nomli monografiyasida ma’lumotlar batafsil berilgan[footnoteref:3]. [3: 16 юсупова ш.ж. ҳозирги ўзбек адабий тили дарсларида ўқувчилар тафаккурини ўстиришнинг илмий-методик асослари: пед. фан.доктори ... дисс. – тошкент, 2005. – 270 б; дисс. автореферати. – 44 б.] ularda qayd etilishicha, xix asrning 70-yillaridan boshlab chor rossiyasi o‘rta osiyoni o‘ziga bo‘ysundirgan va yangi mustamlakani boshqarish uchun yerlik aholining tilini o‘rganishi lozim bo‘lgan. shu maqsadda m.terentyev, a.v.starchevskiy, v.nalivkin, s.a.lapin, i.a.belyayev, l.afanasyev, n.budzinskiy, n.ostroumov kabilar sart (o‘zbek) tilini o‘rganishga oid 11 qo‘llanmalar yozishgan. o‘tgan asrning 30-yillaridan boshlab o‘zbek olimlari ham grammatikaga oid asarlar yarata boshladilar. q.ramazon va x.qayumiy, x.qayumiy va s.dolimov, …

5 / 29

‘lgan hamda o‘zining tegishli ilmiy-nazariy bahosini olgan. o‘zbek tilshunosligida olmoshlar tadqiqiga bag‘ishlangan sezilarli ishlardan biri yusupovning kuzatishlari bo‘lib hisoblanadi. olimning “eski o‘zbek adabiy tilida olmoshlar (xv-xvi asrlar)” deb nomlangan monografiyasida alisher navoiy va uning zamondoshlari asarlarida, xv-xvi asrlarda yuzaga kelgan yozma yodgorliklarda o‘z ifodasini topgan olmoshlarning barcha turlari aniqlangan va tavsiflangan. eski o‘zbek tili va hozirgi o‘zbek adabiy tilida qo‘llanilgan va qo‘llanilayotgan olmoshlarning asosiy leksikgrammatik hamda semantik farqlari, o‘ziga xos xususiyatlari ishonchli dalillar asosida ko‘rsatib berilgan. muallif olmoshlar xususidagi u yoki bu fikrni tasdiqlash maqsadida xi-xii asrlarda yaratilgan yozma yodgorliklar hamda hozirgi o‘zbek tili va uning shevalaridan to‘plangan materiallardan qiyosiy foydalangan. rus va turkiy tilshunosliklar hamda o‘zbek tilshunosligida olmoshlarni o‘rganishga bag‘ishlangan qator ishlar b.yusupovning monografiyasida tahlil qilingan va ularning ayrimlariga munosabat bildirilgan. tadqiqotga berilgan ilovalar ham ilmiy jihatdan ahamiyatlidir. ilovalardan ma’lum bo‘lishicha, xv-xvi asrlar eski o‘zbek tilida ifodasini topgan 64 ta olmosh (men, sen, ul, u, nimarsa, kimsa va boshqalar), …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "transpozitsiya hodisasi va olmosh so‘z turkumi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ “ boshqa turkum so‘zlarining olmoshga ko‘chishi “ mundarija kirish.....................................................................................5 i bob. transpozitsiya hodisasi............................................5 1.1. transpozitsiya haqida umumiy ma‘lumot.................12 1.2. so‘z turkumlarida transpozitsiya..................................16 ii bob. olmosh so‘...

This file contains 29 pages in DOCX format (95.1 KB). To download "transpozitsiya hodisasi va olmosh so‘z turkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: transpozitsiya hodisasi va olmo… DOCX 29 pages Free download Telegram