jamiiyat va inson falsafasi

PPTX 21 pages 657.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 657.5 KB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

jamiyat va inson falsafasi jamiyat va inson falsafasi reja: 1.falsafa tarixining strukturasi va funksiyalari. tarixga formatsion va sivilizatsion yondashuvlar. 2. «sivilizatsiya» tushunchasining tahlili va unga turli qarashlar. 3. jamiyatning falsafiy tahlili. 4. inson muammosining falsafiy talqini. tarixiy jarayonlarning falsafiy tahlili bilan tarix falsafasi yoki istoriosofiya shug‘ullanadi. u mustaqil falsafiy fan sifatida o‘zining predmeti, kategoriyalar apparati va metodologik yondashuvlariga ega. ilk bor «tarix falsafasi» tushunchasini volter qo‘llagan. nemis ma’rifatparvari iogann gotfrid gerder (1744-1803) o‘zining «insoniyat tarixi falsafasiga doir g‘oyalar» (1784) asarida ilk bor barcha xalqlarni o‘z ichiga qamrab olgan yagona umuminsoniy kelajakka olib keluvchi tarixiy jarayonning birligi g‘oyasini ilgari surdi. qadimgi yunonda, xususan, geraklit ta’limotida an’anaviy shaklda tarixning davriy paradigmasi birinchi bor o‘z ifodasini topdi. unga ko‘ra tarix aylanma shaklda harakat qilib, doimo o‘zining dastlabki holatiga qaytadi. o‘rta asrlarda tarixga diniy, teologik qarash hukmron edi. tarixiy jarayonning ibtidosi sifatida olamning xudo tomonidan yaratilishi g‘oyasi qabul qilinib, tarixni harakatga keltiruvchi asosiy kuch …

2 / 21

intihosi va uning sotsiologiya bilan almashganini e’lon qildi. ayni shu davrda shpengler, toynbi, p. sorokin va boshqalarning ijodlarida tarix rivojiga davriy yondoshuvning yangi variantlari ham paydo bo‘la boshladi. tarix falsafasining rivojlanishi jarayonida tarixiy bilishga bir qator metodologik yondoshuvlar vujudga keldi. ularning ichida monistik va plyuralistik; chiziqli va davriy; formatsion va sivilizatsion konsepsiyalar kabi dixotomik qarashlarni keltirish mumkin. monistik yondoshuv doirasiga marksistik ta’limot va postindustrial jamiyat nazariyalarini kiritish mumkin. marksistik ta’limot ijtimoiy rivojlanishning ustivor omili, deb ishlab chiqarish usulini tan oladi va shu tamoyil asosida insoniyat tarixi rivojini muqarrar, birining o‘rnini boshqasi egallaydigan besh asosiy formatsiyalar (ibtidoiy jamoa tuzumi, quldorlik, feodalizm, kapitalizm va kommunizm) ga ajratadi. ikkinchi ta’limot – postindustrial jamiyat konsepsiyasi texnikani insoniyat tarixining asosiy omili, deb hisoblaydi va jamiyat tarixini birining o‘rnini keyingisi egallaydigan 3 ta bosqichga bo‘ladi. bular: an’anaviy (sanoatlashgungacha), sanoatlashgan va postsanoatlashgan (informatsion) jamiyatlar. «sivilizatsiya» tushuchasi (lot. civilize – fuqarolarga, davlatga xos) ilk bor xviii asrda evropalik …

3 / 21

i e’lon qildilar va ko‘p hollarda uni «sivilizatsiya» termini bilan bir qatorda qo‘llanilganligini qayd etdilar. «sivilizatsiya» va «madaniyat» tushunchalari ko‘pincha sinonimlar sifatida ishlatib kelindi. sivilizatsion yondoshuvda sivilizatsion ayniyat (identichnost) mezonlari, ya’ni madaniyatning u yoki bu tipini qanday belgilar asosida aniqlanishi masalasi nihoyatda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. shunga bog‘liq holda ularning soni, klassifikatsiyasi va o‘zaro aloqadorligi muammosi turlicha hal etiladi. masalan, o.shpengler sivilizatsiya shakllanishida dinning belgilovchi ahamiyat kasb etishini ko‘rsatib, 8 ta buyuk madaniyatlar yoki sivilizatsiyalar nomini keltiradi. bular: misr, bobil, hind, xitoy, appolon (yunon-rim), arab (afsunkor), meksika, g‘arb (faust) madaniyatlari yoki sivilizatsiyalaridir. a.toynbi sivilizatsion ayniylikning mezoni sifatida, din, tarix, til, an’ana va madaniyatni qabul qiladi hamda shu asosda 5 ta «jonli» sivilizatsiyalarni ajratadi – g‘arb xristianligi orqali birlashagn g‘arb jamiyati; janubi-sharqiy evropani rossiya bilan birlashtirgan pravoslav-xristian jamiyati, shimoliy afrikadan tortib buyuk xitoy devori hududigacha bo‘lgan – islom jamiyati, tropik-subkontinental hindistondagi – hind jamiyati, janubiy-sharqiy osiyoning subtropik va mo‘‘tadil hududlarida shakllangan …

4 / 21

ruvchi bog‘lanishlar va o‘zaro ta’sirlar muhimdir. g.a.sorokinning fikricha, «jamiyat mavjud bo‘lishi uchun hech bo‘lmasa ikki kishi bo‘lishi va ular bir-birlari bilan o‘zaro ta’sir bog‘lanishida bog‘langan bo‘lishi kerak. bu eng oddiy jamiyatning ko‘rinishidir...». aflotunning fikricha, jamiyat odamlarning ehtiyojidan paydo bo‘ladi. arastu uni «tabiatning hosilasi», o‘rta asr falsafasi – alloh yaratgan degan fikrni olg‘a suradi. forobiy jamiyatning paydo bo‘lishini teleologiya oldindan belgilangan maqsadga muvofiq nuqtai nazardan tushuntiradi – jamiyat odamlarning komillikka erishishi uchun zarur, deb hisoblaydi. har qanday diniy ta’limot jamiyat, uning paydo bo‘lishi, rivojlanishi, faoliyat ko‘rsatishi to‘g‘risidagi o‘z talqinini berishga harakat qiladi. buddaviylik ijtimoiy hayotning har qanday ko‘rinishlaridan voz kechishni, uzlatga chekinib, nirvanaga cho‘mishga (maxsus holatga kirishga) da’vat qiladi konfutsiylik tarafdorlarining fikricha, erdagi dunyo osmon obrazi va unga o‘xshatib yaratilgan bo‘lib, unga hech qanday qo‘shimcha va o‘zgarishlar kiritilishi kerak emas. hinduviylik ijtimoiy tasavvurlarida o‘rnatilgan tartibning ierarxiyaga asoslanganligi va mustahkamligi g‘oyasi ustun turadi: jamiyatning hammasi kastalarga bo‘linganligi, ular o‘rtasidagi chegaralar qattiq saqlanishi …

5 / 21

ildi. islomning geografik jihatdan keng tarqalishi uning hududlarga xos bo‘lgan ko‘rinishlari paydo bo‘lishiga olib kelib, bu hududlarda ijtimoiy masalalar u yoki bu holatlarga bog‘liq holda talqin etildi. xristianlikda ham ijtimoiy-falsafiy muammolarning rivojlanishi jiddiy tus olgan. bunga avliyo avgustinning «ilohiy shahar haqida» deb nomlangan asari sabab bo‘lib, unda u kishilik jamiyatining rivojlanishi to‘g‘risida o‘z konsepsiyasini shakllantirdi va rivojlantirdi. jamiyat rivojlanishini idealizm nuqtai nazaridan tushuntirib berish antik davrga – fukidid va geradot yashagan davr (mil. avv. v asr) ga to‘g‘ri keladi. aflotun («davlat», «qonunlar» va boshqa asarlarida) jamiyat to‘g‘risidagi idealistik ta’limotni keng rivojlantirgan. etatik an’ana undan boshlanib, unga asosan jamiyat bilan davlatni aynan bir deb tushuntirishga harakat qilingan. aflotun o‘zining uch ijtimoiy sinfdan iborat ideal davlatning modelini ishlab chiqqan: «faylasuflar» («donishmandlar») davlatni boshqaradilar; «lashkarlar» («qo‘riqchilar») qo‘riqlaydilar, ozod mehnatkashlar (dehqonlar, hunarmandlar), shuning-dek qullar (ular jamiyat va uning tizimdan tashqaridalar) mehnat qiladilar. jamiyat rivojlanishining idealistik talqini keyinchalik arastu asarlarida o‘z aksini topdi («siyosat», «etika» …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jamiiyat va inson falsafasi"

jamiyat va inson falsafasi jamiyat va inson falsafasi reja: 1.falsafa tarixining strukturasi va funksiyalari. tarixga formatsion va sivilizatsion yondashuvlar. 2. «sivilizatsiya» tushunchasining tahlili va unga turli qarashlar. 3. jamiyatning falsafiy tahlili. 4. inson muammosining falsafiy talqini. tarixiy jarayonlarning falsafiy tahlili bilan tarix falsafasi yoki istoriosofiya shug‘ullanadi. u mustaqil falsafiy fan sifatida o‘zining predmeti, kategoriyalar apparati va metodologik yondashuvlariga ega. ilk bor «tarix falsafasi» tushunchasini volter qo‘llagan. nemis ma’rifatparvari iogann gotfrid gerder (1744-1803) o‘zining «insoniyat tarixi falsafasiga doir g‘oyalar» (1784) asarida ilk bor barcha xalqlarni o‘z ichiga qamrab olgan yagona umuminsoniy kelajakka olib keluvchi tarixiy jarayonni...

This file contains 21 pages in PPTX format (657.5 KB). To download "jamiiyat va inson falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: jamiiyat va inson falsafasi PPTX 21 pages Free download Telegram