standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish fanining maqsad vazifalari va rivojlanish tarixi

DOC 73 pages 1.3 MB Free download

73 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOC

Pages 73

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 73

1-mavzu: standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish fanining maqsad vazifalari va rivojlanish tarixi. inson aql-idroki, zakovati bilan shakllantirayotgan hamda rivojlantirgan qaysi fan, uning yo nalishmi olmaylik, albatta o‘lchashlarga, ulaming turli usullariga, о’zaro bog’lanishlariga duch kelamiz. bu o‘lchash usullari va vositalari yordamida ulaming birligini, yagona ichashni talab etilgan aniqlikda ta’minlash metrologiya fani orqaligina amalga oshiriladi. shu sababdan hozirdagi qaysi bir fan, ilmiy yo‘nalish, u hoh tabiiy, hoh ijtimoiy bo‘lmasin, albatta u yoki bu darajada metrologiya bilan bog‘liq. inson qo‘li etgan,faoliyati doirasiga kirgan ammo o‘lchashlar va ulaming vositalari yordamisiz o‘rganilgan, izlangan hamda ko‘zlangan maqsadlarga erishish mumkin bo‘lgan birorta yo‘nalish yo‘q. shuning uchun ham metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish asoslarini bilish, uni o‘z mutaxassisligi doirasida tushunish va amaliy qo‘llash texnika va texnologiya soxalaridagi bakalavriat yo‘nalishlari bitiruvchilari uchun muhim omillardan biri bo‘lib hisoblanadi. · “standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish feni texnika, menejment va marketing sohalari yo’nalishlarida akalavrlar va muxandislar tayyorlashda o‘tilishi lozim bo lgan fanlardan hisoblanadi. …

2 / 73

fanlar doirasida rivojlanuvchi va chuqurlashuvchi metrologiya, standartlashtirish, kvalimetriya sifatni oichash va sertifikatlashtirish bo‘yicha fundamental ma’lumotlar o‘rganiladi. * sifat masalasi har bir ishda, u qanday ish bo‘lishidan qat’iy nazar. uning asosiy baholash kriteriyasi (ko‘satkichi) bo’lishi kerak. agarda har bir inson o'z ishiga yuqori ma’suliyat bilan qarab asosiy baholash kriteriyasiga munosib ravishda ish ko‘rsa hayotimiz kundan — kunga yaxshilanib borishi turgan gap, bu esa butun mamlakat bo‘ylab sifat masalasini yuqori darajaga ko‘taradi. · ilmiy texnikaviy yuksalish esa sifatning asosiy uch belgisi bo lgan — standartlashtirish, metrologiya va setifikatlashtirish rivojini ta’minlab beradi; ' ' ' · sifatning uch asosiy belgisiga dunyoda mavjud bo‘lgan va faoliyat ko‘rsatayotgan standartlashtirish bo‘yicha xalqaro tashkilotlar: xalqaro - standartlashtirish tashkiloti (iso), metrologiya sohasida qonunlashtiruvchi xalqaro tashkilot (mozm), xalqaro savdo tashkiloti (vto) o‘zining ijobiy ta'sirini o‘tkazadi va o‘tkazib kelmoqda. shuning uchun ham ushbu fanni uch qismda (metrologiya, standartlashtirish sertifikatlashtirish) o‘rganish natijasida talabalar metrologiya bo‘yicha asosiy qoidalami, talablar va me’yorlami, standartlashtirish …

3 / 73

bermaymiz yoki sezmaymiz. ba’zan esa, bizga korxona yoki laboratoriyaga etib kelguncha ulaming qanchalik murakkab, notekis yo‘llardan o‘tganligini ko‘z oldimizga keltirmasdan, fikr yuritmagan holda ulardan foydalanamiz. yuqoridagilarning hammasi to‘la ma’noda zamonaviy axborotli o‘lchash texnikalariga ham tegishlidir. 0‘lchashlar haqidagi fanning tarixi minglab yillami tashkil etadi. 0‘lchashlarga bo‘lgan ehtiyoj qadim zamonlarda yuzaga kelgan. inson kundalik hayotida har xil kattaliklami: masofalami, er maydonlarining yuzalarini, jismlaming o‘lchamlari va massalarini, vaqtni va hokazolami bu jarayonlaming yuzaga kelish sabablarini, manbalarini bilmasdan, o‘zining sezgisi va tajribasi asosida o‘lchay boshlagan. eng qadimgi o‘lchash birliklari - antropometrik, ya’ni insonning muayyan a’zolariga muvofiqlikka yoki moyillikka asoslangan holda kelib chiqqan o‘lchash birliklari hisoblanadi. masalan: ladon - bosh barmoqni hisobga olmaganda qolgan to‘rttasining kengligi; fut - oyoq tagining uzunligi; pyad - yozilgan bosh va ko‘rsatkich barmoqlar orasidagi masofa, qarich. quloch, qadam va hokazolar. asrlar o‘ta bizga etib kelgan ba’zi o‘lchov birliklari xozirda xam ishlatiladi. masalan, qadimgi janubi-sharqda “loviya doni”, “no‘xotcha” ma’nosini bildirgan, turli …

4 / 73

da (xatolik o‘lchanayotgan qiymatning 10 % idan kichik) va nafaqat inson sezgi organlari to‘g‘ri ilg‘ay olmaydigan, balki hayot uchun sharoit bo‘lmagan holatlarda ham aniqlashni talab qiladi. shu kunlarda fanga yuzdan ortiq har xil fizikaviy kattaliklar ma’lum bo‘lib, ulaming 70 dan ortig‘ini о‘lchash mumkin. hozirgi kunlarda fan va texnikaning rivojlanishi tufayli ilgari o‘lchab bo‘lmaydi deb hisoblangan kattaliklami o‘lchash va baholash imkoni 37aratilmoqda. masalan sankt peterburg aloqa instituti olimlari hidni ok lchash borasida birmuncha yutuqlami qo‘lga kiritganlar. bu xususda buyuk italiyalik olim galileo galileyning quyidagi so‘zlarini eslab o‘tish o‘rinli bo‘ladi: - “0‘lchash mumkin bo‘lganini o‘lchang, mumkin bo‘lmaganiga esa imkon yarating”. kondensatoming elektr sig‘imi, nurlanish oqimi, erigan metalining temperaturasi va atomning magnit maydoni kuchlanganligi kabi kattaliklami maxsus texnikaviy vositalar - о’lchash o‘zgartkichlari, asboblari va tizimlaridan foydalanmasdan o‘lchashni amalga oshirish mumkin emas. bulaming hammasi ongimizga, hayotimizga shunchalik singib ketganki, aksariyat hollarda biz ulaming atrofimizda mavjud ekanligini sezmaymiz. hamma joy da: uy-roczg‘or va ishlab chiqarishda, …

5 / 73

alarini hal etishning mutlaqo yangi bosqichiga olib kirdi. “metrologiya to‘g‘risida” gi qonun 5 bo‘limdan iborat bo‘lib, bu boiimlar 21 moddani o‘z ichiga olgan. respublikamizda metrologiya xizmatini yoiga qo'yish va bunda jismoniy va yuridik shaxslaming ishtiroki va funksiyalari, bu boradagi javobgarliklar bo‘yicha keng ma’lumotlar berilgan. qonunda ko‘rsatilganidek, oichash vositalarining davlat sinovlarini o‘tkazish, ulaming turlarini tasdiqlash va davlat ro‘yxatiga kiritish “0’zstandart” agentligi tomonidan amalga oshiriladi. qonunda yana bir masala - davlat ro’yxati belgisini qo‘yish to‘g’risida ham bayon etilgan. “metrologiya to‘g’risida qonunda aytilishicha, tasdiqlangan o’lchash vositaiariga yo j naming foydalanish hujjatlariga ishlab chiqaruvchi va ro’yxati belgisi qo‘yilishi shart. ishlab chiqarish va uning tarmoqlarida metrologik ta’minot o’lchash informatsiyasiga nafaqat nuqdor bo‘icha lalablar balki sifat bo‘yicha ham talablar qo’yiladi. bunga uning ishonchliligi, tan narxi va samaradorligi kabilarni barchasini asosida metrologik ta’minot yotadi. metrologik ta’minotni shunday tasniflash mumkin . · o‘lchashlar birliligini ta’minlash va talab etilgan amqlikka erishish uchun zarur bo‘lgan texnikaviy vositalan tartib va qoidalaming, …

Want to read more?

Download all 73 pages for free via Telegram.

Download full file

About "standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish fanining maqsad vazifalari va rivojlanish tarixi"

1-mavzu: standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish fanining maqsad vazifalari va rivojlanish tarixi. inson aql-idroki, zakovati bilan shakllantirayotgan hamda rivojlantirgan qaysi fan, uning yo nalishmi olmaylik, albatta o‘lchashlarga, ulaming turli usullariga, о’zaro bog’lanishlariga duch kelamiz. bu o‘lchash usullari va vositalari yordamida ulaming birligini, yagona ichashni talab etilgan aniqlikda ta’minlash metrologiya fani orqaligina amalga oshiriladi. shu sababdan hozirdagi qaysi bir fan, ilmiy yo‘nalish, u hoh tabiiy, hoh ijtimoiy bo‘lmasin, albatta u yoki bu darajada metrologiya bilan bog‘liq. inson qo‘li etgan,faoliyati doirasiga kirgan ammo o‘lchashlar va ulaming vositalari yordamisiz o‘rganilgan, izlangan hamda ko‘zlangan maqsadlarga erishish mumkin bo‘lgan birorta y...

This file contains 73 pages in DOC format (1.3 MB). To download "standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish fanining maqsad vazifalari va rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: standartlashtirish, metrologiya… DOC 73 pages Free download Telegram