sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli

DOC 21 pages 356,0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 356,0 KB

Fayl turi DOC

Pages 21

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

2 – mavzu: sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli. ma’ruza rejasi: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. 2. o‘rta asrlar davri sharq falsafasi. arab-musulmon sivilizatsiyasi va islom falsafasining vujudga kelishi. islom tamaddunida diniy va dunyoviy ilmlarning o‘zaro uyg‘unlikdagi taraqqiyoti. 3. tasavvuf falsafasida olam va odam haqidagi qarashlar. temuriylar sulolasi davri falsafasi. 4. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy-siyosiy fikrlar. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: qadimgi davr, mifologiya, din, “veda”, upanishada, astika, nastika, daosizm, si, yan, in, konfutsiy falsafasi, lao szi, qadimgi turon, zardushtiylik, “avesto”, buddaviylik. o‘rta asr, islom ilohiyoti, mutakallimlar, mutaziliylar, tasavvuf, sharq renessansi, sharq peripatetizmi, markaziy osiyo falsafasi, beruniy, forobiy, ibn sino, gumanizm, ratsionalizm, panteizm, temuriylar davri, a.jomiy, a.navoiy, gumanizm, xix asr oxiri xx boshlari, istilochilik, uyg‘onish harakatlari, ma’rifatparvarlik, jadidchilik. kirish. tarixni bilish, undan to‘g‘ri va xolis xulosalar chiqara olish inson ma’naviy kamoloti …

2 / 21

fiy bilimlar tarixini tahlil qilish zamon va makon kategoriyalari nuqtai nazaridan amalga oshirilmog‘i lozim. tarixiy-falsafiy jarayonni ana shu nuqtai nazardan o‘rganar ekanmiz, uning turli davrlarini, bosqichlarini hamda hududiy yo‘nalishlarini, mahalliy yoki milliy ko‘rinishlarini farqlash imkonini beradi. falsafaning tarixiy rivojlanishidagi quyidagi bosqichlarni qayd etish mumkin: 1. qadimgi (antik) davr falsafasi. 2. o‘rta asrlar falsafasi. 3. uyg‘onish davri falsafasi. 4. yangi davr falsafasi. 5. eng yangi davr (xx – xxi asr) falsafasi. shuningdek, falsafiy bilimlar tarixidagi “sharq falsafasi” va “g‘arb falsafasi” singari hududiy yo‘nalishlarni hamda “hind falsafasi”, “xitoy falsafasi”, “yunon falsafasi”, “rim falsafasi”, “arab falsafasi”, “ingliz falsafasi”, “fransuz falsafasi”, “nemis falsafasi”, “markaziy osiyo falsafasi” va hokazo mahalliy-milliy ko‘rinishlarni ham e’tirof etish mumkin. har bir davr falsafasi o‘ziga tegishli jihatlariga ega: antik falsafaga kosmotsentrizm, o‘rta asrlar falsafasiga – teotsentrizm, g‘arb uyg‘onish davri falsafasiga – antropotsentrizm, yangi davr falsafasiga – ko‘proq metodologizm xosdir. biz falsafiy fikr evolyusiyasini ana shu xolatni xisobga olgan holda o‘rganishimiz …

3 / 21

. ushbu madaniyat o‘choqlari haqida maktab ta’limi jarayonida «eng qadimgi dunyo tarixi» darsliklari orqali ma’lumot berilgan. zukko talabalar o‘sha davrlarda qanday siyosiy jarayonlar kechgani, qanday podsholik va imperiyalar bo‘lganini yaxshi biladi. biz bugun o‘sha davrlardagi falsafiy dunyoqarash, qadimgi ajdodlarimizning fikr-mulohazalari, o‘ziga xos ta’limotlarining asosiy tamoyillari bilan yaqinroq tanishmoqchimiz. eramizdan avvalgi 4-ming yillikning oxiri va 3-ming yillik boshlarida qadimgi misr va bobil hududida dastlabki diniy-falsafiy fikrlar, olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar bir muncha rivoj topgan. tabiiy-ilmiy, diniy-falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi ikki yo‘nalishda borgan. birinchi yo‘nalish olam haqidagi tasavvurlarning astronomiya, kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan bog‘liq ekanini, ikkinchi yo‘nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog‘liq bo‘lganini ko‘rsatadi. bu - o‘sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «xo‘jayinning o‘z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati», «arfist qo‘shig‘i», «o‘z hayotidan hafsalasi pir bo‘lgan kishining o‘z joni bilan suhbati» kabi bitiklarda yaqqol namoyon bo‘lgan. qadimgi misr va bobilda shakllangan falsafaning eng …

4 / 21

bo‘lib, mutaassib dindor hindu uchun oliy muqaddas ilm va bashorat kitobidir. hindular «veda»ni oliy tangri braxma tomonidan aytilgan so‘zlar deb biladi. «veda»da hindularning qadimgi tarixi, iqtisodiyoti, dini, falsafasi, axloq va nafosatiga oid fikrlari aks etgan. «veda»lar bizgacha to‘rtta to‘plam (samxitlar) shaklida yetib kelgan. bular — «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo‘lgan manbalarda ham o‘z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. qadimgi hind falsafiy maktablari ikki guruhga bo‘linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa — astika guruhiga mansub. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. chorvaka-lokayata, buddizm va jaynizm—nastika guruhiga kiradi. chorvaka-lokayata tarafdorlari materialistik …

5 / 21

oviy bilimlar rivojiga o‘z ta’sirini o‘tkazgan. bunday ruhdagi falsafiy g‘oyalar ayniqsa qadimgi xitoy donishmandi konfutsiy (mil.av. 551-479 yy.) ijodida yaqqol aks etgan. uning «hikmatlari», ya’ni aforizmlari juda mashhur. konfutsiy ta’limotida umuminsoniy qadriyatlarning xitoy xalqi turmush tarzida o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘lishi, bu xalqqa xos ma’naviy mezonlar aks etgan. bu ta’limot bir necha asrlar davomida ushbu hududda milliy g‘oyalar majmui, millatning mafkurasi sifatida odamlarning ma’naviy ongi va qiyofasi shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan. u hozirgi xitoyda ham o‘zining muayyan ahamiyatini saqlab qolgan. qadimgi xitoyning yana bir faylasufi lao-szidir (mil.av.vi-v asrlar). uning ta’limotiga ko‘ra, olam, jamiyat va inson hayoti dao qonuniga bo‘ysunmog‘i lozim. daosizm ta’limoti ana shu tariqa shakllangan. dao qonuni — tabiatning yashash qonunidir, undagi rang-baranglik kurashi va uyg‘unligi abadiyligining e’tirof etilishidir. bunga ko‘ra, olamning asosini tashkil etuvchi «si», ya’ni beshta unsur — olov, suv, havo, yer va yog‘och yoki metall olamdagi barcha jismlar asosini tashkil etadi hamda ularning yuzaga kelishini ta’minlaydi. lao-szining …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli"

2 – mavzu: sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli. ma’ruza rejasi: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning vujudga kelishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. 2. o‘rta asrlar davri sharq falsafasi. arab-musulmon sivilizatsiyasi va islom falsafasining vujudga kelishi. islom tamaddunida diniy va dunyoviy ilmlarning o‘zaro uyg‘unlikdagi taraqqiyoti. 3. tasavvuf falsafasida olam va odam haqidagi qarashlar. temuriylar sulolasi davri falsafasi. 4. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy-siyosiy fikrlar. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: qadimgi davr, mifologiya, din, “veda”, upanishada, astika, nastika, daosizm, si, yan, in, konfutsiy falsafasi, lao szi, qadimgi turon, zardushtiylik, “avesto”, bud...

This file contains 21 pages in DOC format (356,0 KB). To download "sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq falsafasining mohiyati va… DOC 21 pages Free download Telegram