ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги

PPTX 22 pages 97.5 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 97.5 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

21-мавзу. ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги 23-мавзу. ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги ўсимликларнинг чидамлилиги ва химоя механизмлар. муҳитнинг ноқулай биотик ва абиотик омилларининг таъсиридан химояланиш ҳар бир тирик организмга хосдир. организмни бундай вазифаси уларни пайдо бўлиши билан шакилланган, эволюция жараёнида ривожланган ва юксак организмларда мукаммаллашиб борган. муҳитда организмни шикастловчи ва нобуд қилувчи омиллар кўп, демак улардан ҳимоя усуллари ҳам ҳар-хил, яъни метаболик жараёнлардан тортиб то морфологик мосланшига қадар (тикланиш ҳосил бўлади) бўлади. организмларни тирик қолиши уларни янги шароитга мослашиши билан белгиланади. адаптация - бу организмни конкрет ҳаётий шароитларига мосланишидир. физиологик механизмлар асосида мослашса, уни физиологик адаптация деб аталади, популяция даражасида эса - генетик ўзгарувчанлик ва ирсият механизмларига кўра мослашса, буни генетик адаптация деб аталади. стресс физиологияси. тиббиётга стресс-кучланиши (кучайиши) тушинчасини канадалик олим г. селье киритган. селье фикрича, стресс-бу кучли таъсир натижасида организмда пайдо бўладиган ва оргаизм учун специфик бўлмага барча ўзгаришларнинг йиғиндисидир, бунда ҳимоя кучлар қайта …

2 / 22

келтириш мумкин: 1.бирлмачи стресс реакциялари, 2.адаптация, 3.мустахкамлик ресурсларини камайиши. ловия ўсмиталари иссиқ ҳаво оқим стресси (380с) таъсирида t=15-20 минут кейин сўлиш ҳисобига барглари шалпайади (бирламчи реакция фазаси) кейин қуруқ ҳаво оқимини келиши давом этганда барглар яна кўтарилади (бу адаптация фазаси). иккинчидан ўсимлик организми стрессларга моддалар алмашинувини фаолланиши билан эмас, балки ўзининг функцианал фаоллигини камайиши билан жавоб беради. шу муносбат билан ўсимлик организмда моддалар алмашинувининг тормозловчи гормонлар, этилен ва абк ни миқдори ортади. ўсимликларда стрессни келтириб чиқарувчи омилларни учта асосий гурухга бўлиш мумкин: 1.физик омиллар - кам ёки ортиқча намлик, ёруғлик ёки ҳарорат, радиоакив нурланиш ва механик таъсирлар. 2.кимёвий - тузлар, газлар ксенобиотиклар (бегона) гербицидлар, инцектицидлар, фунгицидлар (касалликларга қарши курашувчи), саноат чиқиндилари ва бошқалар. 3.биологик - зараркунанда ёки касаллик тарқатувчилар билан зарарланиш, бошқа ўсимликлар билан рақобат қилиш, ҳайвонларни таъсири, гуллаш, меваларни пишиши. ўсимликларни қаршилигига қараб стресслар ҳар хил даражада кузатилади, мас., ўсимликлар қурғоқчиликка чидамлилик бўйича икки гурухга бўлинади, 1.пойкилогидрик ўсимликлар – …

3 / 22

шакилланиш даврида ўсимлик стресс таъсрларга ўта юқори сезгир бўлади ва стресслар таъсирига маҳсулдорликни пасайиб кетиши билан ҳужайра даражасидаги стресс механизмлари. ўсимлик ҳужайраларида кучли стресслар таъсирида ҳосил бўладиган специфик бўлмаган жараёнларга қуйидагилар киради: 1.мембрананинг ўтказувчанлиги ортиши, ва плазмолемманинг мембрана потенциали кутубсизланиши; 2.цитоплазмадан са2+ чиқа бошлайди (ҳужайра деворидан, ҳужайрани ички компартаментларидан, вакуоладан, эндоплазматик тўрдан, митохондрийдан). 3.цитоплазмани рн → нордон муҳитга қараб силжийди. 4.актинли микрофилиаментларни йиғилиши (тўпланиши) фаоллашади, натижада цитоплпзмани ёпишқоқлиги ва ёруғликни тарқалиши ортади. 5.гидролитик парчаланиш жараёнлари ошади. 6.стресс оқсилларини синтези ва фаоллиги ортади. 7.плазмолеммада н+ помпасини фаоллиги кучайади (н+-насос бунда атф ёки надфн ёрдамида мембранадан н+-ташилади). 8.этилен ва абк синтези кучайади, ҳужайрани бўлиниши, ўсиши ва ютиш фаоллиги пасайади. юқоридаги стресс реакциялар ҳар қандай стресслар таъсир этганда кузатилади. юқоридагиларни барчаси ҳужайра ичики структураларини ҳимоя қилишга ва ҳужайрадаги ноқулай ўзгаришларни йўқотишга қаратилган. ҳозирги кунда фан олдида стресс механизмларни молекуляр ва ҳужайра даражасида ҳал этишга қаратилган. энг муҳими стресс ҳолатида ўсимликлар тўқмасида стресс оқсилларни …

4 / 22

ги миқдори 100 маротаба ортади. пролинни гидрофил гурухи туфайли агрегатлар ҳосил қилади, булар ўз навбатида гидрофил коллоидга ўхшаш хусусиятларга эга бўлади. бунинг натижасида пролин кучли эрувчанликка ва оқсилларнинг сиртидаги гидрофил қолдиқлари билан боғланиш хусусиятига эга бўлади. 1.пролин агрегатларини оқсиллар билан ўзаро таъсири оқсиллар эрувчанлигини оширади ва уларни денатурация яъни чўкмага тушишдан сақлайди. 2.пролинни ҳужайрада тўпланиши унинг осмотик фаоллигини оширади ва ҳужайрада сувни тутиб туришги имкон беради. кучсиз дозаларда такрорланиб турувчи стресслар организмни чиниқишга олиб келиши мумкин, шунда бир омилга нисбатан организмни чиниқиши уларни айрим бошқа стрессларга бўлган чидамлилигини ошиишига ёрдам юеради. организм даражасидаги адаптация ва стресс механизмлари. биологик организмларни ташкил топиш (ҳужайра, организм, популяция) даражаси қанча юқори бўлса, стрессли таъсирларга ўсимликларни адаптациясида бир вақтни ўзида кўп сонли механизмлар иштирок этади. ҳужайрага хос барча адаптация механизмлари организм даражасида сақланиб қолади, шу билан бирга бутун ўсимликда органларни ўзаро таъсири ҳам намоён бўлади. биринчи галда бу организмларни физиологик фаол моддалар ва торфик омиллар …

5 / 22

ҳим ҳимоя механизми бу шикастланган ва йўқотилган органларни регенерацияси ва қўлтиқ ён куртакни ўсиш йўли билан алмашиш жараёнидир. ушбу жараёнларда ҳужайралараро бошқарув тизимлари (гармонал, трофик ва электрофизиологик) иштирок этади. ноқула шароитда этилен ва абк нинг миқдори кескин ортади, натижада моддалар алмашинуви пасайади, булар ўз навбатида органларни қаришини, баргларни тўкилишини таъминлайди, ўсимлик эса тиним ҳолатга ўтади. бир вақтни ўзида ўстириш гармонлари ауксин, гибберилин ва цитокининлар миқдори камайади. экстермал яъни ноқулай шароитга гормонал тузилишнинг бундай реакцияси кўпроқ ўсимлик организмлари учун хосдир. популяция даражасидаги стресс. узоқ муддатли ва кучли стрессларда организм ҳолдан кетиш даврида экстремал омилга генетик реакция нормаси қисқа бўлган индивидлар тез нобуд бўлади. популяция ичидаги бундай ўсимликлар нобуд бўлади, генетик чидамли ўсимликларгина уруғлик насл қолдиради. поуляция ичида индивидларни умумий чидамлилик даражаси ортади. популяция даражасидаги стрессли реакцияга қўшимча омил-танлаш киради, уни асосида кўпроқ мослашган организмлар ва янги турлар бўла бошлайди (генетик адаптация). ўсимликларни қурғоқчиликка ва қизиб кетишга чидамлилиги. қуруқликнинг 1/3 қисми намлик …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги"

21-мавзу. ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги 23-мавзу. ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги ўсимликларнинг чидамлилиги ва химоя механизмлар. муҳитнинг ноқулай биотик ва абиотик омилларининг таъсиридан химояланиш ҳар бир тирик организмга хосдир. организмни бундай вазифаси уларни пайдо бўлиши билан шакилланган, эволюция жараёнида ривожланган ва юксак организмларда мукаммаллашиб борган. муҳитда организмни шикастловчи ва нобуд қилувчи омиллар кўп, демак улардан ҳимоя усуллари ҳам ҳар-хил, яъни метаболик жараёнлардан тортиб то морфологик мосланшига қадар (тикланиш ҳосил бўлади) бўлади. организмларни тирик қолиши уларни янги шароитга мослашиши билан белгиланади. адаптация - бу организмни конкрет ҳаётий шароитларига мосланишидир....

This file contains 22 pages in PPTX format (97.5 KB). To download "ўсимликларнинг ноқулай омилларга (қурғоқчиликки ва тузга) чидамлилиги", click the Telegram button on the left.

Tags: ўсимликларнинг ноқулай омилларг… PPTX 22 pages Free download Telegram