mo‘g‘ullar hukmronligi davrida o‘zbekiston hududida davlat va huquq

DOC 84.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1557205733_74284.doc mo‘g‘ullar hukmronligi davrida o‘zbekiston hududida davlat va huquq reja: 1. chig‘atoy ulusining tashkil topishi va uning ijtimoiy-siyosiy tuzumi 2. chingizxon «yasog‘i» – asosiy huquq manbai chig‘atoy ulusining tashkil topishi va uning ijtimoiy-siyosiy tuzumi chingizxon 1155/1161-yilda tug‘ilgan bo‘lib, otasining ismi yesugay bahodir, onasining ismi esa o‘lun bo‘lgan. asli ismi temuchin bo‘lgan. manbalarda keltirilishicha, temuchin o‘ng qo‘li yumilgan holda kaftida qon bilan tug‘ilgan. bu xabarni u yer yuzida hukmdor bo‘lishi, butun dunyo podsholari uning oyoqlari ostida bo‘lishini bashorat qilishgan. 1205/6-yilda poytaxt qoraqurumda imperator deb saylanish arafasida u mo‘g‘ul-tatar xonlarining ulug‘ xoni – qooni, chingizxon nomini oldi. unga chingizxon nomini, mo‘g‘ul dashtlarida yuradigan tib tangrisi bergan. mazkur qurultoy paytida temuchinni minglab xos soqchilari qo‘riqlayotgan joyga qanday o‘tib borganligini hech kim bilmaydi. u temuchinni ko‘rib, kecha menga xudodan sado keldi. biz yer yuziga yangi hukmdorni tanladik. butun dunyo podsholarini unga bo‘ysundirdik, unga chingizxon deb nom qo‘ydik, deydi. bu nom temuchinning o‘ziga ham yoqadi, …

mronlik qilayotgan xorazmshohlar davlatiga yurish boshlanadi. 1221-yilda butun o‘rta osiyoda mo‘g‘ullar hukmronligi o‘rnatiladi. davlat tizimining tepasida oliy hukmdor – xon turgan. u maxsus chaqiriladigan qurultoyda saylangan. shu bilan birga oldin hokimiyatni boshqargan xonning vasiyati ham hisobga olingan. taxt meros tariqasida o‘tishi mumkin bo‘lgan. u urush va tinchlik masalalarini, oliy boshqaruv lavozimlariga tayinlash va chetlatish masalalarini hal qilgan. davlat va harbiy boshqaruvda o‘zini faol ko‘rsatgan mansabdor shaxslarni taqdirlash ishlarini olib borgan. xon chingizxon davrida va undan keyin ham davlatning asosiy hududi egasi bo‘lgan. u tarhon yorliqlarini chiqargan. davlat boshqaruvida markazlashgan davlat mahkamalari tashkil etilmagan. oliy boshqaruv saroy tomonidan amalga oshirilgan. mamlakat hududi u tashkil topgan davrlardanoq uluslarga taqsimlanganligi bois markaziy boshqaruv ta’sis etilmagan. faqat ulus boshqaruvlari o‘rnatilgan. udel-ulus (o‘lkalar) xon yaqinlari hamda shahzodalar tomonidan meros tariqasida olingan va ular xoqonning vassallari bo‘lib hisoblangan. markaz va ulus o‘rtasidagi aloqalar saroy tomonidan olib borilgan. uluslar boshqaruvi borasida xon ulus hukmdori vafotidan so‘ng uni …

larni hal qilishga vakolatli hisoblanadi. uning yig‘inida xon yakka holda zodagonlarni jazolashi mumkin bo‘lgan. saroy boshqaruv tizimida saroy xo‘jaligi boshqaruvchilari, tungi tanaqo‘riqchilari, tana qo‘riqchilari, qo‘riqchilar, kamonchilar, kunduzgi xizmatchilar, tungi xizmatchilar va boshqalar faoliyat olib borgan. chingizxon o‘zining eng ishonchli va fidoyi odamlarini saroyning asosiy muhim lavozimlariga qo‘yadi. masalan, o‘zining to‘rt o‘g‘lini har qaysisining qobiliyati va saviyasini hisobga olib, davlat lavozimlariga biriktiradi. jumladan, katta o‘g‘li jo‘jixon – saroydagi tantana va ovni tartib etishga, ikkinchi o‘g‘li chig‘atoyxon – lashkar ishlariga, uchinchi o‘g‘li o‘qtoyxon – mamlakat tadbirlariga, to‘lixon – saroy va davlat amaldorlarning muhofazasiga qo‘yilgan. chingizxon tomonidan amalga oshirilgan davlat boshqaruviga oid islohotlardan biri shuki, barcha mo‘g‘ullarni mingliklarga bo‘lib, ularga mingboshilarni tayinlaydi. natijada, 95 kishi bahodir, mingboshi lavozimiga tayinlanadi. yer islohoti o‘tkazilib, bir necha ming kishi tarxonlarga aylantiriladi. saroy boshqaruvida o‘nta lavozim ta’sis etiladi. xon xavfsizligi bo‘yicha 150 kishidan iborat shaxsiy gvardiya tuzadi. qo‘shin tarkibida 1000 ta dovyurak, ishonchli kuchlardan iborat shaxsiy drujina …

nglik, tumanlarga bo‘lingan. ularga shu miqdor nomi bilan ataluvchi shaxslar boshchilik qilgan. bu shunday birliklar guruhiki, ular zarur hollarda o‘n, yuz, ming, o‘n ming navkar tuza olishi kerak bo‘ladi. xalqni yuzlik va mingliklarga taqsimlash alohida qayd etib borilgan. yuzboshi, mingboshi, tumanboshi unvonlari meros tariqasida otadan o‘g‘ilga yoki yaqin qarindoshga qolishi mumkin. bu unvonni olgan shaxslar – «no‘yon» (nuyun)lar deb atalgan va ularga xon tomonidan yorliq berilgan. no‘yonlar o‘z navbatida shahzodalar va xonning vassallari hisoblangan. shu bilan birga doim yuzboshilar mingboshilarning, mingboshilar tumanboshilarning vassallari hisoblangan. boshqacha aytganda, davlat boshqaruvi yuqoridan quyiga xoqon-shahzoda (ulus hukmdori)-tumanboshi-mingboshi-yuzboshi shaklida bo‘lgan. ma’lumot o‘rnida aytish kerakki, mo‘g‘ullar davlatining dastlabki davrlarida, ya’ni xiii asrda papa innokentiy iv ning chingizxonga yuborgan elchisi plano karpini (1246 y.) xristianlik diniga chaqirish va do‘stlik maqsadida tashrif buyuradi. elchi plano karpini mo‘g‘ullar davlatining ijtimoiy-siyosiy tuzumi bilan yaqindan tanishadi. chingizxon hali hayotligi chog‘idayoq, ya’ni 1224-yilda bosib olingan hududlarni o‘z yaqinlari (harbiy sarkardalaridan – subitoy, …

g olmaliqdan amudaryogacha qadar hududi. shuningdek, balx, badaxshon, qobul, g‘azna va sind daryosigacha bo‘lgan yerlar ham beriladi. uchinchi o‘g‘li o‘qtoyga (1227–1241-y.) chingizxon o‘z vatani mo‘g‘ulistonni va xitoyni hadya qiladi. kenja o‘g‘li tulu (to‘luy)ga esa xuroson, eron va hindiston tegadi. chingizxon lashkarlarni ham farzandlari o‘rtasida taqsimlab beradi. shu tariqa mo‘g‘ullar zabt etilgan ulkan hududni uluslarga bo‘lib boshqaradilar. uluslar markaziy hokimiyatga – xonlar xoniga bo‘ysunadi. chingizxon vafotidan keyin xonlar xoni, ya’ni qoon o‘qtoy bo‘lgan. ulug‘ xonning poytaxti – qoraqurum shahri hisoblangan. ulus egalari o‘z uluslarida xon unvoni ostida raiyatni boshqarganlar. viloyat beklarini lavozimga tayinlagan va lavozimidan ozod etgan (masalan, movarounnahrda kesh, buxoro, shosh, badaxshon, xo‘jand bekliklari). oliy sud hokimiyatini amalga oshirib, nizoli masalalarni hal qilganlar. odatda, mamlakatdagi uluslar salohiyati unda yashovchi o‘troq aholi soni, ko‘chmanchi ovullar miqdori, ko‘chib yurish uchun zarur bo‘lgan hudud va yig‘ilishi mumkin bo‘lgan askarlardan iborat holda belgilangan. o‘troq aholi yashovchi madaniy o‘lkalar ulus tarkibiga kirsa-da, dastlabki davrlarda xoqon …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "mo‘g‘ullar hukmronligi davrida o‘zbekiston hududida davlat va huquq"

1557205733_74284.doc mo‘g‘ullar hukmronligi davrida o‘zbekiston hududida davlat va huquq reja: 1. chig‘atoy ulusining tashkil topishi va uning ijtimoiy-siyosiy tuzumi 2. chingizxon «yasog‘i» – asosiy huquq manbai chig‘atoy ulusining tashkil topishi va uning ijtimoiy-siyosiy tuzumi chingizxon 1155/1161-yilda tug‘ilgan bo‘lib, otasining ismi yesugay bahodir, onasining ismi esa o‘lun bo‘lgan. asli ismi temuchin bo‘lgan. manbalarda keltirilishicha, temuchin o‘ng qo‘li yumilgan holda kaftida qon bilan tug‘ilgan. bu xabarni u yer yuzida hukmdor bo‘lishi, butun dunyo podsholari uning oyoqlari ostida bo‘lishini bashorat qilishgan. 1205/6-yilda poytaxt qoraqurumda imperator deb saylanish arafasida u mo‘g‘ul-tatar xonlarining ulug‘ xoni – qooni, chingizxon nomini oldi. unga chingizxon nomini, mo‘g‘u...

DOC format, 84.0 KB. To download "mo‘g‘ullar hukmronligi davrida o‘zbekiston hududida davlat va huquq", click the Telegram button on the left.

Tags: mo‘g‘ullar hukmronligi davrida … DOC Free download Telegram