ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududida davlat va huquq

DOC 88,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1557205777_74285.doc ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududida davlat va huquq reja: 1. ix–xiii asrlarda movarounnahrda davlatchilikning rivojlanishi 2. ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududidagi davlatlarning ijtimoiy-siyosiy tuzumi ix–xiii asrlarda movarounnahrda davlatchilikning rivojlanishi viii–ix asrlarda arab xalifaligi o‘ndan ortiq mustaqil davlatlarga bo‘linib ketgan. arab xalifaligining sharqiy noibligi bo‘lgan xuroson ix asrning o‘rtalariga kelib qariyb mustaqil davlat sifatida boshqarilgan. o‘rta osiyo xalqlarining arablar hukmronligiga qarshi kurashi kuchayishi natijasida o‘lkada mahalliy hukmdorlar hokimiyati o‘rnatildi. arablar xalifaligi davrlaridanoq ikki daryo oralig‘i buxoro amirligi tomonidan boshqarila boshlagan. bu yerda bir vaqtning o‘zida xuroson noibi tomonidan tayinlangan amir va buxoro podshosi faoliyat yuritgan. xuroson noibligi tarkibidagi movarounnahrning barcha viloyatlari bidun buxorxudotning avlodlaridan mahalliy hukmdor sulolalar – tohiriylar va somoniylar tomonidan boshqarilgan. ular xuroson noibiga bo‘ysunuvchi ikkinchi darajali hokim – noiblar hisoblangan. viloyatlar ularga sodiqligi uchun in’om qilingan mulk maqomida bo‘ladi. hukmron sulola vakillari, ya’ni noiblar joylarda chaqa pul (fulus) zarb qilish huquqiga ega edilar. movarounnahrda somoniylar vakillarining mamlakatni birlashtirishga qaratilgan …

va eronga mos bo‘lgan markaziy boshqaruv organlar hisoblangan mahkamalar, davlat idoralarining devonlar tizimi, organlariga ham kirib kelgan. keyingi davrlarda, ya’ni xx asrga qadar bugungi o‘zbekiston hududida tashkil topgan davlatlarda mustahkam o‘rin olgan. davlatchilik an’analari singari islom huquqi ham yo‘q bo‘lib ketmadi. aksincha, islom huquqi mahalliy sharoitdan kelib chiqib takomillashtirib borildi. ko‘pgina munosabatlar aynan musulmon huquqi orqali tartibga solinib borilgan. islom dini xalq tomonidan e’zozlanib kelgan. somoniylar davlatining markazi buxoro shahri bo‘lib, tarkibiga movarounnahr, xuroson va eronning sharqiy hamda shimoliy hududlari kirgan. mazkur davlat yuz yilga yaqin faoliyat yuritgan. somoniylar davlatining eng rivojlangan davri ismoil somoniy hukmronligi davriga to‘g‘ri keladi. abdumalik davriga kelib turkiy lashkarboshilar mavqei kuchayadi. somoniylar nomigagina hukmron hisoblanadi. keyingi davrlarda ichki ziddiyatlar tufayli davlat zaiflashadi. hukmron sulolaning cheklanmagan hokimiyatga intilishlari natijasida mahalliy zodagonlar va aholining norozilik kayfiyati uyg‘onadi. oqibatda somoniylar davlati tarkibiga kirmagan va qo‘shni bo‘lib yashovchi turkiy qabilalardan qarluqlar va qoraxoniylarning kurashlari natijasida yemiriladi. qoraxoniylar x asrning …

ounnahr hukmdori alp teginning unvoniga baravar keladigan «tamg‘ach bug‘roxon» unvonini qabul qiladi. xi asrning ikkinchi yarmida davlat saljuqiylar tomonidan bosib olinadi. sulton sanjar davrida (1118–1157-y.) qoraxoniylar ularning vassaliga aylanadi. bu davrda samarqanddagi qoraxoniylar oliy hokimiyati saljuqiy sultonlar tomonidan belgilanadi. o‘zaro ichki nizolar, urushlar natijasida zaiflashib qolgan bu davlat 1212-yilda o‘sha davrning qudratli davlatiga aylangan xorazmshohlar davlati tomonidan bosib olinadi. saljuqiylar davlatiga asos solgan turkiy tilli xalqlar – o‘g‘uzlar (turkmanlar) x asrlarda sirdaryoning o‘rta va quyi qismida yashaganlar. ular keyinchalik nufuzli boshliqlaridan biri saljuq ibn tug‘loq nomini olib, saljuqiylar deb atala boshlaganlar. boshqaruv saljuqning avlodlari tomonidan turli guruhlar shaklida amalga oshiriladi. xi asrning birinchi yarmida saljuqiy muhammad tug‘rulbek (1038–1062-y.) g‘aznaviylar davlati tarkibidagi yerlarda o‘z hukmronligini o‘rnatadi. 1038-yilda arab xalifasidan sulton unvonini oladi. 1040-yilda g‘aznaviylar qo‘shinini yengib saljuqiylar davlatiga asos soladi. dastlabki davrda u xuroson hukmdori hisoblanadi. shu bilan saljuqiylarning uyushgan, markazlashgan davlati vujudga keladi. davlat yuz yillar mobaynida o‘rta osiyoning katta …

tlariga bo‘linib ketadi. imperiya hududida xuroson, iroq, rum va shimoliy xuroson sultonliklari vujudga keladi. qisqa vaqt ichida saljuqiylar mamlakatni birlashtirishga qaratilgan harakatlarni amalga oshiradilar. bu davrdan e’tiboran saljuqiylar davlati ilgari hududlarida o‘z hokimiyatini tiklaydi. 1120-yilda saljuqiylar davlati rasman ikkiga – iroq (g‘arbiy) va xuroson (sharqiy) sultonliklariga bo‘linadi. hozirgi o‘zbekiston hududi xuroson sultonligi tarkibida qoladi. sharqiy saljuqiylar davlatiga movarounnahr va xorazm vassal hisoblanib, o‘z hukmdorlari tomonidan idora etilgan. boshqa hududlar sultonning qarindoshlari tomonidan boshqarilgan. mahalliy hukmdorlar amalda mustaqil ish yuritganlar. shu jihatiga ko‘ra saljuqiylar davlati alohida bekliklarni birlashtiruvchi ittifoq (federatsiya)ni eslatadi. xii asr o‘rtalariga kelib qoraxitoylar va mahalliy o‘g‘uzlarning hujumi natijasida xuroson sultonligi yemiriladi. 1150–1160-yillarda uning o‘rnida bir nechta yirik va kichik davlatlar tashkil topadi. xorazm davlati 712-yildan xi asr boshlarigacha arab xalifaligiga qaram bo‘lgan. x asr boshlaridan mustaqil davlat sifatida somoniylar davlati tarkibida bo‘lgan. 1017–1040-yillarda g‘aznaviylar imperiyasi, 1040–1097-yillarda saljuqiylar imperiyasi tarkibida edi. 1097-yildan 1231-yillargacha xorazmshohlar anushtaginiylar mustaqil davlati sifatida yirik …

a saljuqiylar, arab xalifaligi, qoraxoniylar davlatlari bosib olinadi. bu davrda xorazm old va o‘rta osiyodagi qudratli davlatga aylanadi. movarounnahr, xuroson, sharqiy eron, ozarbayjon va dashti qipchoqdan iborat ulkan hududni o‘z ichiga oladi. o‘z davrida yirik imperiyaga aylangan. takashning o‘g‘li muhammad xorazmshoh (1206–1220-y.) hukmronligi davrida qipchoq aslzodalarining davlat hayotidagi ta’siri kuchayishi xorazm davlatining parchalanib olib kelgan. ko‘p o‘tmay davlat chingizxon boshchiligidagi mo‘g‘ul-tatar qo‘shinlari tomonidan bosib olinadi. taxt vorisi jaloliddin manguberdi tomonidan turli qismlardan iborat davlat yana o‘n yil faoliyat ko‘rsatadi. ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududidagi davlatlarning ijtimoiy-siyosiy tuzumi somoniylar davlatining ijtimoiy tuzumi feodallar (iqtodorlar), savdogarlar, ruhoniylar, dehqonlar, hunarmandlar va qullardan iborat bo‘lgan. siyosiy tuzumiga e’tibor qilinadigan bo‘lsa, davlatda markazlashgan hokimiyat organlari tizimi shakllantirilgan. boshqarish shakliga ko‘ra davlat monarxiya bo‘lib, davlat boshlig‘i amir deb atalgan. amir butun hokimiyat egasi hisoblangan. u barcha oliy mansabdor shaxslarni lavozimga tayinlagan va lavozimdan ozod qilgan. barcha turdagi jinoyatlarni ko‘rib chiqqan va jazo belgilagan. o‘zining shaxsiy qo‘riqchilariga ega …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududida davlat va huquq"

1557205777_74285.doc ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududida davlat va huquq reja: 1. ix–xiii asrlarda movarounnahrda davlatchilikning rivojlanishi 2. ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududidagi davlatlarning ijtimoiy-siyosiy tuzumi ix–xiii asrlarda movarounnahrda davlatchilikning rivojlanishi viii–ix asrlarda arab xalifaligi o‘ndan ortiq mustaqil davlatlarga bo‘linib ketgan. arab xalifaligining sharqiy noibligi bo‘lgan xuroson ix asrning o‘rtalariga kelib qariyb mustaqil davlat sifatida boshqarilgan. o‘rta osiyo xalqlarining arablar hukmronligiga qarshi kurashi kuchayishi natijasida o‘lkada mahalliy hukmdorlar hokimiyati o‘rnatildi. arablar xalifaligi davrlaridanoq ikki daryo oralig‘i buxoro amirligi tomonidan boshqarila boshlagan. bu yerda bir vaqtning o‘zida xuroson noibi tomonidan tayinlanga...

Формат DOC, 88,5 КБ. Чтобы скачать "ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hududida davlat va huquq", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix–xiii asrlarda o‘zbekiston hu… DOC Бесплатная загрузка Telegram