tuproqmelioratsiyasi va gidrologiyasi

PPTX 55 стр. 2,4 МБ Бесплатная загрузка

55 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,4 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 55

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 55

слайд 1 tuproq melioratsiyasi va gidrologiyasi 3-ma’ruza suv resurslari. suvning muhimligi va gidrologik sikl tuproqshunoslik kafedrasi phd.zakirova s.q toshkent 2023 reja: suv resurslari holati. orol dengizi havzasi bо‘yicha suv resurslarining taqsimlanishi. suv resurslarining sifati va transchegaraviy ta’siri. zamonaviy suv resurslarini muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish ustidan davlat nazorati. ўзбекистон миллий университети, 2022 suv yer yuzida ko‘p uchrab turadigan modda bo‘lib, planeta-mizning 70 % qismi okeanlardan iborat. suv yerning iqlim o‘zgari¬shiga bog‘liq ravishda uch shaklning (gaz, suyuqlik va qattiq) hammasida kam miqdorda uchraydi. shu suv uch shakldagi yerning iqlimini tashkil qiladi va hayot shakllarini namoyish etadi: suv iqlim melioratori bo‘lib, energiya orqali adsorbsiyalanadi hamda turli fazalar orasida transformatsiya davomida amalga oshiriladi. yer shari atrofida energiya transformasiyasi uchun gaz, suyuq, qattiq fazalar orasida suv muhim hisoblanadi: ekvator hududlaridan qutblar tomonga energiya harakatlanadi. kam miqdordagi suv transport vositalarining harakatlanishi uchun vosita bo‘ladi. ular daryo va kanallar orqali xalqaro miqyosida harakatlanadi. bu xususiyatlar …

2 / 55

dordagi qismi (taxminan 34 foizi) erigan kimyoviy moddalar bilan birga tanada harakatlanadi (ross and wilson, 1981). bizning tanamiz ovqatsiz haftalar davomida yashay oladi, lekin suvsiz 1 haftagina yashay oladi. suvning muhimligi haqida juda ko‘p faktlar bor. shuning uchun ham uni obihayot deydilar va tanamizning fiziologik xususiyatlarida, aqliy harakatlarimizda ishtirok etadi. ko‘chilik fanlarda keltirilganidek, suv xususiyatlarini o‘rga-nishdan oldin uning xossalariga e’tibor berish kerak. suv yer yuzida eng ko‘p tarqalgan moddadir. suv molekulalari ikkita vodorod atomlarining yakka kislorod atomlariga bog‘lanishidan hosil bo‘lgan (6-rasm). bu bog‘liqlik kovalent bog‘lanishdir: har bir atomlardagi elektron qismi turg‘un juftlik hosil qiladi. bu molekulalar bilan bog‘langan eng mustahkam bog‘lardir. shuning uchun ham suv molekulalari mustahkam birikmani tashkil qilgan (suv osonlikcha kislorod va vodorodga bo‘linmaydi). suvning mustahkamlik xossasi atmosferamizda suv molekula sifatida turishini bildiradi. chunki suv molekulalarining vodorod va kislorodga ajralish uchun atmosferada yetarli kuch yo‘q. 1-chizma vodorod ionlari kislorod bilan to‘g‘ri¬dan-to‘g‘ri bog‘lanmaganligini ko‘rsatadi. 1-chizma. suv molekulasining atom strukturasi. …

3 / 55

ent bog‘lar o‘zgarmas qatorlarda ko‘rsatilgan. manba: mcdonald va kaydan (1988) redrawn va rusell (1976) gidrologik sikl gidrologiyani o‘rganishning boshlang‘ich nuqtasi sifatida gidrologik silk o‘rganiladi. suv konseptial modul sifatida qattiq, suyuq va gaz holatda yer va atmosferada harakatlanadi. gleick (1993) keltirgan ma’lumotlar asosida suv 1,36 dan 1,45 ming million km3dan iborat ekanligini ko‘rsatadi. bularning aso¬siy¬lari okean va daryolarda bo‘ladi. yaroqli bo‘lgan 1 km chuqur¬lik¬da¬gi yer osti suvlarini hisoblasak, qor va muzlarni hisobga olmagan holda, unda insonga yaroqli bo‘lgan umumiy suvning hajmi 0,27 foizni tashkil atadi. bu bir kunda har bir odamga o‘rtacha hisobda 146 million litr suv to‘g‘ri kelishini ko‘rsatadi (dunyo aholisi 7 milliard deb hisoblaganda); barcha inson ehtiyojlarini qondirish uchun bu miqdor yetarli ekanligini stumm (1986) aniqlab berdi, (3-chizma) suvning yer-atmosferada harakatlanish tizimi va global gidrologik sikli tasvirlab berilgan. 3-chizma. jami global gidrologik sikl. tasvirlangan raqamlar suvning jami miqdorini taxminan ko‘rsatadi. e=bug‘lanish; p-yomg‘ir yog‘ishi; qg=yer osti yuvilishi; q=yer usti yuvilishi …

4 / 55

er osti suvlariga bo‘lgan proporsiyasi. manba: unesco (2006) yer yuzasini yangi gat texnologiyasi bilan monitor qilish orqali hozirgi kunda yuqorida keltirib o‘tilgan gidrologiyaning uch jarayoni haqida ma’lumot olish mumkin. yuqorida keltirganimizdek, dunyo bo‘ylab suv tarqalishi turlicha bo‘lib, har bir insonga yiliga to‘g‘ri keladigan yaroqli suv 146 million litrni tashkil etishini aytdik, lekin bu miqdordagi suvning barchasi iste’mol uchun yaroqli emas gidrologik sikldagi zovurlar. 5-chizma global gidrologik aylanishlar jarayonlari doirasida faoliyat ko‘rsatish uchun suv xavzalarini moslashtirish ko‘rsatiladi. 5-chizma. gidrologik sikl jarayoni zovurlardagi faoliyati qg=yer osti yuvilishi; q=yer usti yuvilishi, tf- yondan yuvilish; i=ushlab qolish; e=bug‘lanish; p-yomg‘ir yog‘ishi; chizmada muhim uch jarayon (bug‘lanish, yog‘in yog‘ishi va qiyaliklardan suv tushishi) faoliyati mavjud bo‘lib, ular ham o‘z navbatida kichik ichki guruhlarga bo‘linadi. bular ochiq havza suvlarini bug‘lanish (daryolar, ko‘llar); tuproq bug‘lanishi; o‘sim-liklar tomonidan ushlab olinish va transpiratsiyaning aralashmasidan hosil bo‘lgan. yog‘ingarchilik qor, do‘l, yomg‘ir yog‘ishi yoki muz qatqalog‘i arashmasi bo‘lishi mumkin. yog‘ingarchilik tuproq pastki …

5 / 55

da. jamiyat va tabiiy ekotizimlarning barqaror o‘zaro bog‘liqligini saqlab turishga yo‘naltirilgan ekologik boshqarishda ichki va tashqi daryolar, ko‘llar va boshqa suv ekotizimlarini ham «suv iste’mol¬chi¬lari» deb tan olishni taqozo etadi. tabiat suv resurslaridan foyda¬lanishda teng huquqli sheriklik bo‘lishi lozim. ekologik omillarsiz suv ekotizimlari o‘z ahamiyatini yo‘qotadi. qarorlar qabul qiladigan shaxslar va umuman jamiyat uchun quyidagi talablar asosiy ustuvorlikka ega bo‘lishi lozim: ‒ suv irmoqlarida ularning barqaror hayotiyligini yoki o‘z-o‘zini tozalash qobiliyatini ta’minlaydigan ekologik suv sarflariga rioya qilish; ‒ toshqin suv sarflari va daryo suvining maqbul sifatini ushlab turish; ‒ zararli ingrediyentlarni aralashtirish uchun sanitariya oqimlariga rioya qilish; ‒ daryolar deltalari ehtiyojlarini qondirish va boshqalar. suvga nisbatan ekologik talablarga rioya qilinishi, noyob endemik turlar, noyob bioxilma-xillik, noyob landshaft, o‘ziga xos ijtimoiy ahamiyati va estetik xususiyatlariga ega bo‘lgan suv ekotizimlarini himoya qilishni ham nazarda tutadi. kichik va katta daryolar nafaqat tabiiy florasi va faunasi, balki boshlang‘ich jozibadorligini ham saqlab qolishi muhimdir. mahalliy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 55 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproqmelioratsiyasi va gidrologiyasi"

слайд 1 tuproq melioratsiyasi va gidrologiyasi 3-ma’ruza suv resurslari. suvning muhimligi va gidrologik sikl tuproqshunoslik kafedrasi phd.zakirova s.q toshkent 2023 reja: suv resurslari holati. orol dengizi havzasi bо‘yicha suv resurslarining taqsimlanishi. suv resurslarining sifati va transchegaraviy ta’siri. zamonaviy suv resurslarini muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish ustidan davlat nazorati. ўзбекистон миллий университети, 2022 suv yer yuzida ko‘p uchrab turadigan modda bo‘lib, planeta-mizning 70 % qismi okeanlardan iborat. suv yerning iqlim o‘zgari¬shiga bog‘liq ravishda uch shaklning (gaz, suyuqlik va qattiq) hammasida kam miqdorda uchraydi. shu suv uch shakldagi yerning iqlimini tashkil qiladi va hayot shakllarini namoyish etadi: suv iqlim melioratori bo‘lib, energiya ...

Этот файл содержит 55 стр. в формате PPTX (2,4 МБ). Чтобы скачать "tuproqmelioratsiyasi va gidrologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproqmelioratsiyasi va gidrolo… PPTX 55 стр. Бесплатная загрузка Telegram