quruqlik gidrologiyasi

PPTX 31 pages 2.8 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

1-ma'ruza mavzu: gidrologiya fanining mazmuni, predmeti va metodlari o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti qarshi filiali “irrigatsiya va melioratsiya” kafedrasi “quruqlik gidrologiyasi” fanidan 1- ma’ruza mavzu: gidrologiya asoslari qarshi 2021 reja quruqlik gidrologiyasi” faniga kirish. gidrologiya fani, uning vazifalari, bo’limlari va boshqa fanlar bilan bog’liqligi. daryolar. daryo havzasi va tizimi. daryo havzasining tabiiy-geografik tavsiflari. daryolarning to’yinishi. daryolar suv rejimi elementlari. daryo oqimining hosil bo’lishi va unga ta’sir etuvchi omillar. daryolarning to’yinish manbalari. daryolar suv rejimi elementlari. adabiyotlar ro’yxati rasulov a.r., hikmatov f.h., aytbaev d.p. gidrologiya asoslari.-tashkent: universitet, 2003. - 337 b. hikmatov f.h., sirliboeva z.s., aytboev d.p. ko'llar va suv omborlari geografiyasi, gidrologik xususiyatlari. –toshkent: universitet, 2000. akbarov a, nazaraliev d, muxtorov t. gidrometeorologiya asoslari «toshkent yangi nashr»2008-207b karimov s.k., akbarov a.a., jonqobilov u. gidrologiyia, gidrometriyia va oqim hajmini rostlash.darslik. – t.: o'qituvchi, 2004.-230 b. chebotarev a.i. obshaya gidrologiya. -l.: …

2 / 31

va muzliklarni, botqoqliklarni, yer osti suvlarini, ularning joylashishini, xususiyatlarini hamda ularda sodir bo‘ladigan hodisa va jarayonlarning atmosfera, litosfera va biosferadagi boshqa hodisalar bilan o‘zaro aloqasini o‘rganuvchi fandir. gidrologiya fani o‘rganiladigan suv obyektlarining turiga ko‘ra ikki qismga bo’linadi. okeanologiya (okeanlar, dengizlar gidrologiyasi) quruqlik gidrologiyasi . quruqlik gidrologiyasi esa o’z navbatida daryolar gidrologiyasi (potamologiya), ko’llar va suv omborlari gidrologiyasi (ko’lshunoslik-limnologiya), muzliklar gidro-logiyasi (glyatsiologiya) va botqoqliklar gidrologiyasi (talmatologiya)ga bo’linadi. ko’p hollarda gidrologiya deganda quruqlik gidrologiyasi nazarda tutiladi. gidrologiyaning bosh vazifalaridan biri suv ob’ektlarining gidrologik rejimini o’rganishdan iboratdir. o’rganiladigan muammolari va tadqiqot usullariga qarab hamda suv resurslaridan foydalanish bo’yicha tarixan vujudga kelgan masalalarni hal etish bilan bog’liq holda gidrologiyadan uning bir necha bo’limlari - gidrometriya, gidrografiya, gidrologik hisoblashlar, gidrologik bashorat(prognoz)lar kabilar mustaqil fan sifatida ajralib chiqqan. oxirgi ikki fan, ba’zan, umumiy nom bilan muhandislik gidrologiyasi deb ham ataladi. gidrologiyada stastionar, ekspedistiya va tajriba-laboratoriya kabi tadqiqot usullaridan foydalaniladi. stastionar usulda suv obyektlarining gidrologik rejimi elementlari …

3 / 31

s ekspeditsiyalar tashkil etiladi. tajriba-laboratoriya usuli suvning tabiiy va kimyoviy xossalarini aniqlash, gidrodinamik hodisalarni va boshqa jarayonlami modellash sharoitida o'rganish imkonini beradi. tajribalar maxsus uskuna va qurilmalar bilan jihozlangan laboratoriyalarda amalga oshiriladi. yuqoridagilardan tashqari nazariy tahlil usuli ham mavjud bo‘lib, bu usul kuzatish ma’lumotlaridan va boshqa turdagi axborotlardan ilmiy xulosalar chiqarishga asoslangandir. shakllanish va rivojlanish bosqichlari. taniqli olim o.a.spenglerning yozishicha gidrologiya haqidagi ilk fikrlar bundan 6000 yil avval qadimgi misrda paydo bo’lgan. o’sha paytdayoq misrliklar oddiy gidrologik kuzatishlarni amalga oshirganlar. gidrologiya qadimgi misrdagi kuzatishlardan boshlanib, toki alohida fan bo’lgunga qadar bir necha ming yillar o’tib ketdi. gidrologiyaning rivojlanish tarixida xvii asr oxirida fransuz olimlari p.perro va e.mariott amalga oshirgan ishlar katta ahamiyatga ega bo’ldi. ular yuqori sena daryosi havzasiga yoqqan atmosfera yog’inlarini va daryodagi suv miqdorini o’lchadilar. natijada ular suv muvozanatining asosiy tashkil etuvchilari orasidagi munosabatni aniqladilar va "daryolar yer osti suvlaridan yoki qandaydir manbalardan hosil bo’ladi" degan chalkash fikrlarga …

4 / 31

’shilishidan doimiy suv oqadigan daryolar hosil bo’ladi. daryolarga yer osti suvlarining qo’shilishidan ularning suvliligi ortadi. yuqoridagilardan xulosa qilib, daryolarga quyidagicha ta’rif berish mumkin: daryo deb, havzaga yoqqan yog’inlardan hosil bo’lgan yer usti va yer osti suvlari hisobiga to’yinib, tabiiy o’zanda oquvchi suv massalariga aytiladi. daryolar suvi okeanlar, dengizlar yoki ko’llarga kelib quyiladi. ayrim hollarda esa turli sabablarga ko’ra daryo suvi kamayib ketishi natijasida, ularga yetib bormasligi mumkin. o’z suvini okeanlarga, dengizlarga va ko’llarga quyadigan daryolar bosh daryo deyiladi. bosh daryolar qanday suv havzasiga quyilishiga bog’liq holda ikki guruhga bo’linadi: 1. okean daryolari - bunday daryolar okean yoki okean bilan tutash bo’lgan dengizlarga quyiladi. masalan, amazonka, amur, don, dunay, lena, nil va hokazo. 2. kontinent daryolari - berk havzalardagi dengiz yoki ko’llarga quyiladi yoki ulargacha yetib bormasligi mumkin. masalan, amudaryo, sirdaryo, volga, ural va boshqalar. don daryosi amazonka daryosi dunay daryosi okean daryolari kontinent daryolari amudaryo volga daryosi sirdaryo bosh daryoga …

5 / 31

lishidan hosil bo’lsa, daryo boshi sifatida ular qo’shilgan joy qabul qilinadi. daryoning uzunligi esa katta irmoq bilan qo’shib hisoblanadi. har qanday daryoni, uning uzunligi bo’yicha, bir-biridan farq qiladigan umumiy belgilariga qarab, quyidagi uch qismga - yuqori oqim, o’rta oqim va quyi oqimlarga bo’lish mumkin. daryo ko’lga, dengizga yoki ikkinchi bir daryoga qo’shiladigan joy uning quyilishi deyiladi. ko’llarga, dengizlarga quyiladigan yirik daryolarning quyilish qismida ular tarmoqlanib, o’zanning murakkab shakllari - deltalar hosil qiladi. bunga dengiz yoki ko’ldagi suvning to’lqinlanishi, ko’tarilishi, pasayishi sabab bo’ladi. qurg’oqchil hududlarda esa daryolar ba’zan quyilish qismiga yetib bormaydi. bunda daryo suvining katta qismi bug’lanishga, o’zan tubiga shimilishga va asosan sug’orishga sarf bo’ladi. o’rta osiyoda ko’pgina daryolar (murg’ob, tajan, zarafshon, qashqadaryo)ni bunga misol qilib keltirish mumkin. daryo deltasi yer sirtiga yoqqan yog’inlardan hosil bo’lgan suvni ikki qarama-qarshi yo’nalishdagi yonbag’irlar bo’yicha taqsimlaydigan eng baland nuqtalar o’rni suvayirg’ich chizig’ini hosil qiladi. yer kurrasining quruqlik qismiga yoqqan yog’inlardan hosil bo’lgan yuza …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quruqlik gidrologiyasi"

1-ma'ruza mavzu: gidrologiya fanining mazmuni, predmeti va metodlari o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti qarshi filiali “irrigatsiya va melioratsiya” kafedrasi “quruqlik gidrologiyasi” fanidan 1- ma’ruza mavzu: gidrologiya asoslari qarshi 2021 reja quruqlik gidrologiyasi” faniga kirish. gidrologiya fani, uning vazifalari, bo’limlari va boshqa fanlar bilan bog’liqligi. daryolar. daryo havzasi va tizimi. daryo havzasining tabiiy-geografik tavsiflari. daryolarning to’yinishi. daryolar suv rejimi elementlari. daryo oqimining hosil bo’lishi va unga ta’sir etuvchi omillar. daryolarning to’yinish manbalari. daryolar suv rejimi elementlari. adabiyotlar ro’yxati rasulov a.r., hikmatov f.h...

This file contains 31 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "quruqlik gidrologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: quruqlik gidrologiyasi PPTX 31 pages Free download Telegram