qadimgi hind tilshunosligi

DOCX 5 pages 31.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

3-ma’ruza qadimgi hind tilshunosligi reja: 1. qadimgi hind tilshunosligining tadqiqot yo‘nalishlari 2. panini grammatikasi 3. yaski ta’limoti tayanch tushunchalar: sanskrit tili, vedalar, kombinator o‘zgarish, guru morfologiyasi, panini grammatikasi, yaski ta’limoti qadimgi hindiston jahon tilshunosligi tarixida tilshunoslik fanining beshigi, markazi sifatida tan olinadi va umum tomonidan e’tirof etiladi. bu-mutlaq haqiqat. chunki til masalalariga bo‘lgan qiziqish, tilga oid hodisalar bilan jiddiy va puxta shug‘ullanish ilk bor hindistonda - hind olimlari, filologlari tomonidan boshlab berildi. ayni jarayonning boshlanishi dastavval sof amaliy ahamiyatga ega bo‘ldi. aniqrog‘i, 15 asr ilgari yozilgan qadimgi hind adabiy tili yozuvida - sanskritda yaratilgan qadimgi hindlarning diniy madhiyalari - vedalar[footnoteref:1]1 tili davrlar o‘tishi bilan mamlakat aholisining so‘zlashuv tilidan (prakritdan) farqlanib qola boshladi. ya’ni qadimgi yozma yodgorliklar tili (yozma nutq) bilan so‘zlashuv tili (jonli nutq) orasida ajralish, nomoslik, «ziddiyat» yuzaga keldi. ushbu ziddiyatni, farqlanishni yo‘qotish uchun hind olimlari qadimiy yozma yodgorliklar tilini o‘rganishga, tadqiq qilishga, ularni ommaviylashtirishga jiddiy kirishdilar. ular qadimgi …

2 / 5

tanilganlar. ular fonetika sohasida yunonlardan ham oldin unli va undosh tovushlarni farqlaganlar, portlovchi va sirg‘aluvchi, jarangli va jarangsiz to-vushlarni, tovush birikmalarini, bo‘g‘in, urg‘u, intonatsiya, cho‘ziqlik va qisqalik kabi fonetik hodisalarni, jarayonlarni bilganlar. shular yuzasidan mukammal ma’lumotlar qoldirganlar. qadimgi hind tilshunosligida fonema haqida ham muayyan tushunchalar bo‘lgan. qadimgi hindlar so‘zlarning faqat ma’no tomonidagina emas, balki tovush tomonida ham o‘zgarishlar bo‘lishini bilganlar. shunga ko‘ra ular so‘zlarning tovush jihatiga alohida e’tibor berganlar. tovush haqida, tovushlarning o‘zgarishi haqida tadqiqot ishlarini olib borganlar. shuningdek, qadimgi hindlar tovushlarning fiziologik - artikulyatsion xususiyatlari, boshqa tovushlar bilan almashinishi, bir tovushning boshqa tovush ta’siri bilan o‘zgarishi (kombinator o‘zgarish) kabi hodisalarni aniqlashga ham e’tibor berganlar. ular tovushlarning artikulyatsion – fiziologik xususiyatlarini hi-sobga olgan holda tasnif qilganlar. shu asosda, yuqorida aytilganidek, tovushlarni unli va undoshlarga ajratganlar, nutq a’zolarining yaqinlashuvidan unlilar, bir-birlariga ta’siridan, ya’ni tegishidan undoshlar hosil bo‘lishini qayd etganlar. agar yunon filologlari tovush almashinuvi masalasiga umuman ahamiyat bermagan bo‘lsalar, hind tilshunoslari …

3 / 5

‘tib ketdilar. aniqrog‘i, hind tilshunosi guru morfologiyaning uch bo‘limdan tashkil topishini aniq ko‘rsatib beradi va unga quyidagilarni kiritadi: 1. so‘zlar tasnifi (so‘z turkumlari). 2. so‘z yasalishi. 3. so‘z o‘zgarishi. hindlar to‘rtta so‘z turkumini farqlaganlar: ot,fe’l, old ko‘makchi va yuklama. hindlarda ot predmet ifodalovchi, fe’l esa harakat, holat ifodalovchi so‘z sifatida beriladi. old ko‘makchilar esa otlarning, asosan, fe’llarning ma’nosini belgilaydi. yuklamalar esa ma’nolariga ko‘ra 1) bog‘lovchi va 2) qiyoslovchi kabi turlarga ajratiladi. olmosh va ravishlar esa ot va fe’l turkumlariga qo‘shib yuborilgan, alohida ajratilmagan. yunonlardan farqli holda hindlar so‘z turkumlarini gap bo‘laklaridan farqlaganlar, ya’ni ular bilan qorishtirmaganlar, adashtirmaganlar. shunga ko‘ra hindlar, yuqorida aytilganidek, otlarni predmet, fe’llarni harakat ifodalovchi so‘z sifatida «baholaganlar». qadimgi hindlar so‘zlarni tahlil qilish, tarkibini o‘rganish jarayonida ularni quyidagi bo‘laklarga ajratganlar: 1) o‘zak, 2) suffiks, 3) qo‘shimcha (turlovchi qo‘shimcha). shuningdek, so‘z yasovchi va so‘z o‘zgartiruvchi morfemalar farqlangan. ovrupo olimlari hind tilshunoslarining ishlari bilan yaqindan tanishib, so‘zlardan o‘zak, so‘z yasovchi …

4 / 5

ugallanmagan, uzoq o‘tgan zamon turlarini, kelasi zamon, odatdagi kelasi zamon va juda kam qo‘llaniladigan shart fe’li shaklini ajratganlar. hindlar qadimgi davrlardayoq fe’lning to‘rtta maylini - aniqlik, istak, buyruq va shart mayllarini bilganlar. fe’lning aniq, o‘rta va majhullik nisbatlari ajratilib, har biri alohida ta’riflangan, tavsiflangan. hindlar sanskrit tilida fe’lning uchta shaxs va uchta son: birlik, juftlik va ko‘pliklarga ko‘ra tuslanishni ko‘rsat-ganlar. hind tilshunoslari fikr ifodalash birligi bo‘lgan gapning muhimligini inkor qilmagan bo‘lsalar-da, sintaksis masalalari bilan maxsus shug‘ullanmaganlar. ular sintaksisda so‘zlarning birikish tartibi, kelishik, zamon va mayl formalarining birikishi kabi masalalarni o‘rganish bilan chegaralanganlar. so‘z fikr ifodalash imkoniyatiga ega emas, ya’ni so‘z gapdan tashqari mavjud emas deb, gapni tilning asosiy birligi hisoblaganlar. xullas, qadimgi hindlar fonetika va morfologiyaga nis-batan sintaksis masalalarida ancha bo‘sh bo‘lganlar. panini grammatikasi. qadimgi hindlarning eng mashhur tilshunosi paninidir. u bizning eramizgacha bo‘lgan iv asrda yashab ijod etdi. panini o‘zigacha bo‘lgan davr tilshunoslarining qo‘lga kiritgan yutuqlarini umumlashtirib, ulardan foydalangan …

5 / 5

tilshunos olimi o.byotling izohlab berdi. panini o‘z davridayoq tilni sistema sifatida tushundi, so‘z turkumlarini farqladi, so‘z tarkibini o‘rgandi, o‘zak, qo‘shimcha, urg‘u, intonatsiya va boshqa hodisalar haqida ma’lumot berdi. paninining sakkiz bo‘limdan iborat klassik sanskrit masalalariga oid grammatikasi hindistonda deyarli ikki ming yil davomida eng asosiy va eng muhim qo‘llanma bo‘lib xizmat qildi. eramizning xiii asrlaridagina sanskritning hind olimi vopadeva tuzgan yangi grammatikasi maydonga keldi. yaski (eramizdan avvalgi v asr).yaski (yaska) hindistonning mashhur tilshunosidir. u so‘z hamda so‘zning morfologik tarkibi, ma’nosi, vazifasi haqi-da fikrlarini yozib qoldirgan. yaski so‘zning predmetni bevosita aks ettirmasligini, so‘z bilan, ya’ni uning tovush tomoni bilan predmet o‘rtasida ma’noning mavjudligini to‘g‘ri ta’kidlaydi. so‘z ma’no tufayli predmetni nomlash imkoniyatiga egaligini qayd etadi. tilshunos vedalar tilini keng izohlab, tushuntirib beruvchi asar yaratadi va bunda o‘zigacha bo‘lgan tadqiqotchilar ishlarini, umumlashtiradi. xullas, qadimgi hindistonning tilshunoslik sohasidagi yutuqlari ulkan bo‘lib, ular o‘z muvaffaqiyatlari bilan jahon tilshunosligi faniga katta hissa qo‘shdilar. ularning ta’limotlari, g‘oyalari …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi hind tilshunosligi"

3-ma’ruza qadimgi hind tilshunosligi reja: 1. qadimgi hind tilshunosligining tadqiqot yo‘nalishlari 2. panini grammatikasi 3. yaski ta’limoti tayanch tushunchalar: sanskrit tili, vedalar, kombinator o‘zgarish, guru morfologiyasi, panini grammatikasi, yaski ta’limoti qadimgi hindiston jahon tilshunosligi tarixida tilshunoslik fanining beshigi, markazi sifatida tan olinadi va umum tomonidan e’tirof etiladi. bu-mutlaq haqiqat. chunki til masalalariga bo‘lgan qiziqish, tilga oid hodisalar bilan jiddiy va puxta shug‘ullanish ilk bor hindistonda - hind olimlari, filologlari tomonidan boshlab berildi. ayni jarayonning boshlanishi dastavval sof amaliy ahamiyatga ega bo‘ldi. aniqrog‘i, 15 asr ilgari yozilgan qadimgi hind adabiy tili yozuvida - sanskritda yaratilgan qadimgi hindlarning diniy madhiya...

This file contains 5 pages in DOCX format (31.7 KB). To download "qadimgi hind tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi hind tilshunosligi DOCX 5 pages Free download Telegram