“адабиёт назарияси” фани

DOCX 7 sahifa 31,0 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 31,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

кириш 1-мавзу. “адабиёт назарияси” фанининг объекти ва предмети, мақсад ва вазифалари режа: 0. “адабиёт назарияси” адабиётшунослик фанлари тизимида. 0. “адабиёт назарияси”нинг объекти ва предмети. 0. фаннинг мақсад ва вазифалари. 0. “адабиёт назарияси” номи остида тавсия этилган адабиётларнинг изоҳли таснифи. 0. “адабиёт назарияси” адабиётшунослик фанлари тизимида бугунги кунда лицей ўқувчиларига ҳам ёд бўлиб кетган “адабиётшунослик бадиий адабиёт ҳақидаги фан бўлиб, унинг таркибига асосий фанлар - адабиёт тарихи, назарияси ва адабий танқид ҳамда ёрдамчи фанлар... киради” деган қараш мантиқан эскирган, принципиал жиҳатдан замонавий адабиёт талабларини ўрганишга ёрдам бера олмайди. чунки адабиётшунослик “бадиий адабиётни ўрганувчи” биргина фан эмас, балки юқоридаги номланишнинг ўзиёқ унга фанлар тизими сифатидаги қарашни ёқлайди. мумтоз адабиётда филология фанлари “илми адаб” деб номланиб, унинг таркибига кирган 16, 19 ҳатто айрим манбаларда 24 илм – аруз илми, бадиъ, қофия илми ва бошқаларга мурожаат қилишнинг ўзиёқ унинг ёлғиз бир фан эмас, балки фанлар мажмуидеб сабоқ беради. иккинчидан, ғарбий европада сўнгги икки аср …

2 / 7

м “ҳаракатдаги эстетика” қабилидаги муносабат адабий танқидгагина эмас, балки адабиёт назариясига ҳам дахлдордир. адабиётшуносликнинг илмий тизим эканлигини зоҳиран юқоридаги “уч асосий фан”нинг ўзиёқ кўрсатиб турганига қарамай, унинг шаклланиши ва тараққиётига хизмат қилган матншунослик, манбашунослик, адабий ўлкашунослик (ареал адабиётшунослик), библиография, эвристика, палеография, адабий шарҳ, хронология каби соҳалар ҳам адабиётшунослик таркибида муайян илмий вазифани бажарадики, уларнинг иштирокисиз адабиётшунослик тараққий эта олмайди. бу фанлар адабиётшуносликка “асос бўлувчи, ҳаёт таъминловчи, таянч соҳалар ҳисобланади”[footnoteref:2]. “булар адабиёт учун базавий, фундаментал ва фактографик ҳамда эмпирик жиҳатдан истиқболлидир”[footnoteref:3]. шунинг учун ҳам бугунги кунда уларни ёрдамчи фанлар деб аташ мушкул. [2: прозоров в.в. о составляющих современного литературоведения // филология. саратов, 1996.] [3: хализев в.е. теория литературы / введение. м.: высшая школа, 2005. с.7-13.] “адабиётшунослик” сўзи профессионал истилоҳга кўра, xix аср бошларида вужудга келган бўлса ҳам, унинг илдизи илк мифик тафаккур намуналарига бориб тақалади. мифологик талқин мавжудлигининг ўзи адабиётшуносликнинг қадимдан тараққиётда эканини исботлайди. адабиётшунослик илми ғарбда дастлабки босқичда (гомер асарларига …

3 / 7

тимсоллар) ва лисоний илмлар (сарф, наҳв)га муносабат масалаларини ҳам қамраб олганининг ўзиёқ уни бир бутун тизим сифатиданамоён этган эди. бироқ бу тизим эстетик муддао нуқтаи назаридан эмас, кўпроқ маърифий жиҳатни ҳисобга олган ҳолда шакллантирилган эди. бугунги адабиёт назарияси бадиий сўз санъати эстетикаси, назарий ва тарихий поэтика фанларининг синтези бўлиши, ягона тизимга солинган ва илмий тушунчалар тизими ҳар бир жиҳати ишлаб чиқилган бўлиши керак[footnoteref:4]. [4: тамарченко н.д. ] адабиётшунослик тизими бугунги кунда биргина ғарбона қарашлар асосида эмас, балки узоқ асрлар давомида санскрит ва исломий адабиёт поэтикасидаги тушунча ва концепцияларни ҳам ўз таркибига олиши кераклиги унга принципиал янгичаёндашувни талаб қилади. қолаверса, мафкуравий тазйиқ, социалистик реализм каби методологик сиқув ва юқоридан бошқарилишдан холи бўлган, эстетика, лингвистика, фалсафа, тарих, руҳшунослик каби анъанавий гуманитар фанлардан ташқари кибернетика, семиотика, культурология, синергетика ва бошқа фанлар билан эркин алоқага киришаётгани ҳам уни махсус илмий тизим тизим сифатида ўрганишни тақозо қилади. лекин ҳозирги пайтда жаҳон адабиётшунослигида “амалий тажриба” сифатида …

4 / 7

айси жиҳатдан ёндашилаётганига қараб унинг объекти ва предмети белгиланади: 1. матнга асосланган назариялар (формал-структурал ёндашув, янги танқид, нарратология) учун бадиий матн назарий фаннинг бирламчи объекти булгани учун матн моҳияти (назарияси), таркиби (структураси), талқини (герменевтикаси), ифодавийлиги каби илмий муаммолар бу йўналишдагиадабиёт назариясининг предметини ташкил қилади. 2. муаллифни ўрганишга қаратилган назариялар (биографик ва психоаналитик ёндашув, шу билан бирга феминистик адабиётшунослик, феноменологик тадқиқотлар учун объект бадиий ижод ёки муайян ижодкорнинг асарлари бўлгани учун ҳам унинг предметини муаллиф услуби, услубни рўёбга чиқарувчи ташқи (метод, жанр ва бошқалар) ва ички хусусий ҳоллар (дунёқараш, ёзиш қоидалари, маҳорат) кабилар ушбу йўналишдаги назарий қарашларнинг предметини ташкил қилади. 3. китобхонга қаратилган назариялар (рецептив эстетика, асарни идрок этиш тарихи; тарихий-функционал тадқиқотлар) учун китобхон асосий объект сифатида юзага чиқади ва бу бўлимнинг предметини - бадиий матн идроки, уни қабул қилиш усуллари, бадиий мулоқот (коммуникация) қонуниятлари ташкил қилади. 4. адабий ва маданий-тарихий контекстга оид назариялар (реминисценция, интертекстуал) тадқиқотлар, социологик ва тарихий-материалистик ёндашув, …

5 / 7

тини белгилашда унинг асосига қўйилган илмий муаммолар табиатидан келиб чиқиб иш кўриш мутлақ янгилик эмас. учинчи мингйиллик бошларида нисбатан замонавий дарслик сифатида проф. н.д.тамарченко таҳририда тавсия этилган дарслик назарий ва тарихий поэтика таснифида иш кўргани учун[footnoteref:5]ҳам адабиёт назарияси учун объект қилиб белгиланди. кўринадики, адабиёт назариясининг объекти ва предметини белгилаш унга қайси жиҳатдан ёндашувдан келиб чиқади. [5: тамарченко н.д., тюпа в.и., бройтман с.н. теория литературы. в 2-х томах. м.: асадемиа, 2004.] бадиий адабиётнинг моҳиятини сўз санъати сифатида тушуниш, адабий жараённинг назарий муаммоларини ўрганиш ҳам худди бадиий матн таҳлили ва унинг қонуниятлари каби адабиёт назарияси доирасида амалга оширилади. шўро даврида адабиёт назариясининг ўзак вазифаси сифатида идеологик устқурма белгиланган, нафақат ўз ҳукмидаги адабиётга, балки ўтмиш адабиётига муносабатда ҳам мафкуравий талқин етакчилик қилган. замонига хизмат қилиб, ўз вазифасини ўтаб бўлган бу қарашларни доимий суратда жорийлартиришга, абадийлаштиришга уриниш ёки адабиёт назариясини бундан ярим аср бурун истеъмолда бўлган қарашлар асосидашакллантириш унинг имкониятларини торайтиради. шундай экан, адабиёт …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"“адабиёт назарияси” фани" haqida

кириш 1-мавзу. “адабиёт назарияси” фанининг объекти ва предмети, мақсад ва вазифалари режа: 0. “адабиёт назарияси” адабиётшунослик фанлари тизимида. 0. “адабиёт назарияси”нинг объекти ва предмети. 0. фаннинг мақсад ва вазифалари. 0. “адабиёт назарияси” номи остида тавсия этилган адабиётларнинг изоҳли таснифи. 0. “адабиёт назарияси” адабиётшунослик фанлари тизимида бугунги кунда лицей ўқувчиларига ҳам ёд бўлиб кетган “адабиётшунослик бадиий адабиёт ҳақидаги фан бўлиб, унинг таркибига асосий фанлар - адабиёт тарихи, назарияси ва адабий танқид ҳамда ёрдамчи фанлар... киради” деган қараш мантиқан эскирган, принципиал жиҳатдан замонавий адабиёт талабларини ўрганишга ёрдам бера олмайди. чунки адабиётшунослик “бадиий адабиётни ўрганувчи” биргина фан эмас, балки юқоридаги номланишнинг ўзиёқ унга ф...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (31,0 KB). "“адабиёт назарияси” фани"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: “адабиёт назарияси” фани DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram