surxondaryo viloyati

DOC 9 стр. 78,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 9
сурхондарё вилояти сурхондарё вилояти республикамизнинг энг жанубида жойлашган булиб, шимол томондан хисор тизмаси, шаркдан боботог, шимоли-гарбдан бойсун тизмаси, гарбдан кухитанг тизмалари билан уралиб туради, жанубдаги чегараси эса авгонистон орасида амударё оркали утган чегарасига тугри келади. сурхондарё тумани совук хаво массалари келадиган шимол томондан баланд тоглар билан тусилганлиги туфайли республикамизда энг иссик ва вегетация даври энг узок давом киладиган тумандир. рельефи. сурхондарё районида тоглар билан бир каторда текисликлар хам бор. районнинг шимол кисмини ураб турган хисор тизмасининг жанубий ёнбагирлари сурхондарёга карайди. ундаги бир чуккининг денгиз сатхидан баландлиги 4643 м. районнинг ер юзаси шимолдан жанубга аста-секин пасайиб боради. ер юзида паст-баландликлар бор, улар орасида тор ва чукур водийлар учрайди. тогли ерларда эса кадимги музликлар хосил килган чукурчалар сакланган. хисор тизмасидан жануби-гарб ва жанубга караб бир канча тармоклар таркалиб кетган. бойсун, кухитанг тизмалари водийдан тик кутарилиб туради. бу тизма тоглар баландлиги, тузилиши жихатидан бир-биридан фарк килади. булар орасида энг баланди бойсун ва кухитанг …
2 / 9
ги сойларнинг бирида кадимги одамлар манзилгохи булган ундан ортик сой сакланиб колган. булар зараутсойда жойлашган. зараутсойдаги тарихий ёдгорликлар давлат томонидан курикланади. зараутсойнинг икки ёни охактошлардан иборат, жуда тик. бу ерда чукурликлар, горлар, тик коялар куп. сойнинг ичида булок сувигула тошлар орасидан окиб чикади. сой ичида 15 жойда хайвонларнинг расмлари бор. шерободдарё бошидаги юкори мачай даёси водийсидаги тешиктош деб аталган горда кадимги одамнинг суяги топилган. булар сурхондарё водийсида ибтидоий одамлар яшаганидан далолат беради. сурхондарё водийсининг гарбий чеккасидаги кумок ва лёссли ер кизирикдара деб аталади. кизирикдаранинг юзаси текис булиб, атрофи адирларга туташади. сурхондарё водийсида бойсун сойлигига оккопчигай дарасидан кириб борилади. бу дара сувнинг охактошларни ювиб, кесиб утишидан хосил булган. тоглардан чикиб келадиган дарёлар тог этакларида, ёйилма конуслари ва текислик кисмларида терассалар хосил килган. лёссдан таркиб топган терассалар серунум ерлардир. шерободдарёнинг куйи окимидаги ерлар текисликдан иборат. дельта ва унинг атрофларида шурхоклар бор. боботог сурхон водийси шаркида шимолдан жанубга амударёгача чузилиб тушган булиб, кофарнигон …
3 / 9
. бахор эрта бошланади ва тезда кун исиб кетади. тез-тез курук шамоллар, шу жумладан «авгон шамоли» эсиб туради. термизда хавонинг йиллик уртача температураси +17,4 градусга, шерободда +180 га тенг. тог этакларида камрок – денов ва шурчида +15,6;+160, денгиз сатхидан 1200 м баландликдаги бойсунда +14,5 градусга тенгдир. водийда январ ойи энг совук ойдир. текисликларда ва 800 м гача булган ерларда январда уртача температура 0 градусдан юкори булади. масалан, шеробод билан термизда +20 га тенгдир. хисор ва бойсун тогларида 2-3 км баландликда –60. кишда айрим кунлари хвао температураси –20, -23 градусгача пасайиб кетиши мумкин. ёз жуда иссик булади. июлнинг уртача температураси деновда +28,4, термизда 31,5, шерободда +32,10 дир. термизда 1914 йил 21 июлда хаво температураси +50 градусгача етган. сурхондарё туманида пахта учун иссик етарли булган давр 240-250 кун давом этади. тошкент вохасида эса 218 кундан ошмайди. демак, сурхондарё водийсида ингичка толали пахта ва бошка субтропик экинлар етиштириш учун иклим шароити кулай. сурхондарё …
4 / 9
з ва шерободда 15, деновда 23, бойсунда 45 кун булади. баъзан кишда бутунлай кор ёгмайди. аммо тогларга кор калин тушади ва у узок вакт эримай туради. шамол ёзда текисликларда купрок булиб, у жануби-гарб ва гарб томонлардан эсади. кишда эса купрок шимоли-шаркдан эсиб туради. «афгон шамоли» жанубиггарбий шамол булиб, эсганда хавога куп микдорда чанг-тузон кутаради, ёзда хамма ёкни куритиб юборади.афгон шамоли водий ичида, айникса жануб томонда 15-16 кунгача давом этиши мумкин. бу шамол купрок бахорда эсади. тезлиги секундига 15 м га етади. 200 м наридаги нарсани куриб булмай колади, экинларни ковжиратиб кетади. иссик ва курук гармсел шамоли хам усимликларга, айникса сугориладиган экинларга катта зарар келтиради. у пахта гулини тукиб юборади, хосилни камайтиради. сувлари. сурхондарё районида окар сувлар куп. сурхондарё, шерободдарё ва амударё водийнинг энг йирик дарёларидир. хисор тогларининг жанубий ёнбагирларидан бошланадиган серсув туполон, коратог дарёларининг кушилишидан сурхондарё хосил булади, унга сангардак, хужаипок дарёлари хам кушилади. сурхондарё вилояти – ўзр таркибидаги вилоят. …
5 / 9
б боради. тоғлардан оқиб тушадиган кўпданкўп дарё ва сойлар дара ҳосил қилган. сурхондарё ва шерободдарё оқиб ўтадиган текислик шим., ғарб ва шарқдан баланд ҳисор тизмаси (энг баланд жойи 4643 м) ва унинг тармоқлари (бойсунтоғ, кўҳитангтоғ, боботоғ) билан ўралган. тоғлар, асосан, юқори палеозой ва мезозой даврлари жинсларидан, текислик қисми эса тўртламчи давр ётқизиклардан таркиб топган. бу ерда неотектоника жараёнлари давом этмоқда: теварак атрофдаги тоғлар кўтарилиб, ботик, чўкиб бормоқда. тоғлар билан текислик орасида адир ва тоғ олди зонаси жойлашган. тоғлар шим. совуқ ҳаво оқимларини тўсиб туриши натижасида субтропик ўсимликлар ўстириш учун қулай иқлим шароити вужудга келган. тоғ зонаси ва адирларда, асосан, галла етиштирилади, чорва учун ёзги яйлов. мутлақ бал 300—500 м бўлган сурхоншеробод текислигида пахта экилади, боғ токзорлар барпо қилинган. жан. қисми кенг қумликлар билан қопланган. фойдали қазилмалардан нефть ва газ (ховдоғ, какайди, лалмикор, амударё бўйи текисликлари), тошкўмир (шарғун, ҳисор, бойсун, кўҳитанг тоғларининг этаклари), полиметалл (сангардак), ош тузи (хўжаикон) конлари бор. гипс, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "surxondaryo viloyati"

сурхондарё вилояти сурхондарё вилояти республикамизнинг энг жанубида жойлашган булиб, шимол томондан хисор тизмаси, шаркдан боботог, шимоли-гарбдан бойсун тизмаси, гарбдан кухитанг тизмалари билан уралиб туради, жанубдаги чегараси эса авгонистон орасида амударё оркали утган чегарасига тугри келади. сурхондарё тумани совук хаво массалари келадиган шимол томондан баланд тоглар билан тусилганлиги туфайли республикамизда энг иссик ва вегетация даври энг узок давом киладиган тумандир. рельефи. сурхондарё районида тоглар билан бир каторда текисликлар хам бор. районнинг шимол кисмини ураб турган хисор тизмасининг жанубий ёнбагирлари сурхондарёга карайди. ундаги бир чуккининг денгиз сатхидан баландлиги 4643 м. районнинг ер юзаси шимолдан жанубга аста-секин пасайиб боради. ер юзида паст-баландликла...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOC (78,5 КБ). Чтобы скачать "surxondaryo viloyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: surxondaryo viloyati DOC 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram