ibn sino

DOCX 7 pages 34.9 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.9 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu bayoni.ibn sinoning xayoti va ijodi. abu ali al-xusayn ibn abdullox ibn al-xasan ibn ali ibn sino (yaxudiy tilda aven sino, eropada avistenna nomi bilan mashxur) 370-xijriy yili safar oyining boshida, ya’ni 980 yil avgust oyining 2 yarmida buxoroning afshona qishlog’ida dunyoga keladi. ibn sinoning otasi abdullox balx shaxridan (afg’oniston) bo’lib, somoniylar amiri nux ibn mansur (976-997) davrida buxoroga ko’chib kelgach, xurmitan nomli qishloqda xukmdor bo’lib tayinlanadi, ibn sinoning onasi esa sitora bo’lib, uning ikki o’g’li bo’ladi, shulardan kattasi xusayn bo’lib, ibn sinoning bolalikdagi nomi, asl ismi shunday, ukasi maxmud haqida esa adabiyotlarda ma’lumot berilmagan. xusayn 5 yoshga kirgach, ibn sinoning oilasi poytaxt buxoroga ko’chib keladi. ibn sino avval qur’on va odob darslarini, ya’ni savodli kishi bilishi zarur bulgan til qoidalarini, bayon, aruz va qofiya to’ғrisidagi ta’limni o’qiydi. 10 yoshda bu darslarni to’liq o’zlashtiradi. ayni vaqtda arifmetika, algebra, keyinchalik abu abdullox an-notiliy raxbarligida mantiq, geometriya va astronomiya fanlarini o’qiydi. ibn …

2 / 7

farobiy (873-950) tomonidan yozilgan bir falsafiy asarni mutolaa qilgandan keyingina muvaffaq bo’ldi. 999 y qoraxoniylar buxoroni zabt etib, somoniylar davlatini inqirozga uchratadilar. bu voqealar yosh tabibning buxoroda tinch va xotirjamlikda ilmiy ishlarni davom ettirishga qulay sharoit qoldirmagan edi, buning ustiga 1002 y ibn sinoning otasi abdullox vafot etadi. oqibatda ibn sino o’z yurti buxoroni tark etib xorazm (urganch)ga ketadi. xorazmshoxlar ali ibn ma’mun (997-1009) va ma’mun ibn ma’mun (1009-1017) lar davrida xorazmda ko’pgina taniqli olimlar: yirik matematik va astronom abu nasr ibn iroq (beruniyning ustozi, 1034 y vafot etgan), atoqli tabib va filosof abu saxl masixiy (1010 y vafot etgan), abu-l xayr xammor (942-1030 y), abu rayxon beruniy (973-1048) ijod etar edilar. ibn sino o’z davridagi yirik olimlardan biri xisoblangan abu rayxon beruniy bilan birga ilmiy munozaralarni o’tkaza boshlaydi. ғazna xukmdori sulton maxmud (998-1030) xorazm erlarini o’z davlatiga qo’shib olishga xarakat qiladi. unga tobe bo’lishni istamagan ibn sino taxminan 1010-1011 …

3 / 7

bu erda buvayxiylar xukmdori shams ad –davla (997-1071) ning xizmatiga kiradi, oldin saroy tabibi bo’lib ishlaydi, so’ngra vazirlik mansabiga ko’tariladi. davlat ishlari bilan band bo’lishiga qaramay, ilmiy ishlarni davom ettiradi, o’zining mashxur falsafiy enstiklopediyasi «kitob ash-shifo» ni yozishga kirishadi. 1023 y isfaxonga ko’chadi va «kitob ash-shifo»ni qolgan qismini yozishni davom etadi. bu bilan birga fors tilidagi falsafiy kitobi «donishnoma»ni tasnif etadi. abu ubayd juzoniyning yozishicha, ibn sino jismoniy jixatdan baquvvat kishi bo’lgan. biroq, shaxarma-shaxar darbadarlikda yurish, kechalari uxlamasdan uzluksiz ishlash, bir necha bor ta’qib ostiga olinib, xatto xibsda yotishlar olimning salomatligiga ta’sir etmay qolmadi. u qulanj (kolit) kasalligiga chalinib qolgan edi. kasallik zo’raygach, uni tutqanoq xam tutadigan bo’ladi, oqibatda shu darddan 428 xijriy yilining ramazon oyida (1037 y iyun oyida) 57 yoshida xamadonda vafot etdi. uning qabri xozirgacha saqlanib qolgan. abu ali ibn sino ijodi xaqiqiy enstiklopedist olim sifatida ibn sinoning 450 dan ortiq asarlari bo’lib, bizgacha 242 tasi etib …

4 / 7

’nggi yirik asari bo’lib, falsafaning asosiy masalalari qisqacha bayon etilgan. arabcha matni leydenda 1892 y , qoxirada 1947 y, texronda 1864 y, istanbulda 1873 y nashr etilgan. franstuz tilida 1951 y fors tilida 1937-1954 yilda nashr etilgan. iv. «donishnoma» - («bilim») kitobi – fors-dariy tilida yozilida yozilgan falsafiy asar. forscha matni xaydarobod 1891 y, texronda 1897, 1952 y. ruscha matni dushanbeda 1957 y nashr etilgan.boshlagan. keyinchalik bu fan qadimgi yunoniston, so’ngra rim (imperiyasiga qarashli) da rivoj topadi. qadimgi yunon va rim tabiblaridan quyidagilarni zikr etish mumkin: buqrot, ya’ni gippokrat (asrimizdan oldingi 460 -355 yillar), diosqorid (1 asrda yashagan) , jolinus , ya’ni galen (129-200 yillar), oribaziy (325-402 yillar), pavel (615-690yillar).xindiston tabiblaridan kushon podshosi kanishka davrida ya’ni 1 asrda yashagan charakaning tibbiy asarlari juda mashxur bo’lib, bu kitob abbosiylar davrida arab tiliga tarjima qilingan. o’rta va yaqin sharq mamlakatlarida esa xalq orasidan etishib chiqqan tib olimlaridan quyidagilarni nomini eslatish joiz:-abu jurayj …

5 / 7

asari haqida gapirishdan oldin ibn sinoning boshqa tibbiyotga oid asarlari to’g’risida so’z yuritish kerak.ibn sinoning quyidagi tibbiy risolalarini sanab ut ish joiz:1. «urjuza fi-t-tib» tabobat ilmi ning nazariyasi va umumiy masalalarini o’rganish to’g’risida bo’lib, bu asar rajaz vaznida she’r bilan yozilgan.bu asarning asl arabcha matni kalkut tada (1829y), laqnav (1845y), parij (1956y) da nashr etilgan. 1972 y toshkentda ham nashr etilgan.2. «al-adviyat al-qalbiya» («yurak dardlari») asarinng arabcha matni istanbulda 1937 y, lotin tilida 1482 y, turk tilida 1937 y, o’zbek tilida 1966 y toshkentda nashr qilingan.3. «daf’-al-madorr al-kulliya an-al-abdan al-insoniya» («inson badaniga etishgan barcha zararlarni yo’qotish»)bu asar xifz assiҳҳa, ya’ni sog’likni saqlash (gigiena) va parxez masalalariga bag’ishlangan bo’lib, lotin tilida 1547 yilda, arab tilida 1837 y qoxirada, 1978 yuzbek tilida toshkentda chop etilgan.4. «kitob al-qulanj» - yo’g’on ichakda bo’ladigan kolit kasalligiga bag’ishlangan asar bo’lib, bu risola nashr etilmagan, uning qo’lyozma nusxasi kut ubxonalarda saqlanadi.5. «maqola fi-n-nabz» («tomir urishi haqida maqola») …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ibn sino"

mavzu bayoni.ibn sinoning xayoti va ijodi. abu ali al-xusayn ibn abdullox ibn al-xasan ibn ali ibn sino (yaxudiy tilda aven sino, eropada avistenna nomi bilan mashxur) 370-xijriy yili safar oyining boshida, ya’ni 980 yil avgust oyining 2 yarmida buxoroning afshona qishlog’ida dunyoga keladi. ibn sinoning otasi abdullox balx shaxridan (afg’oniston) bo’lib, somoniylar amiri nux ibn mansur (976-997) davrida buxoroga ko’chib kelgach, xurmitan nomli qishloqda xukmdor bo’lib tayinlanadi, ibn sinoning onasi esa sitora bo’lib, uning ikki o’g’li bo’ladi, shulardan kattasi xusayn bo’lib, ibn sinoning bolalikdagi nomi, asl ismi shunday, ukasi maxmud haqida esa adabiyotlarda ma’lumot berilmagan. xusayn 5 yoshga kirgach, ibn sinoning oilasi poytaxt buxoroga ko’chib keladi. ibn sino avval qur’on va odob...

This file contains 7 pages in DOCX format (34.9 KB). To download "ibn sino", click the Telegram button on the left.

Tags: ibn sino DOCX 7 pages Free download Telegram