leksikografiya

DOCX 9 pages 29.4 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.4 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

4-ma’ruza mavzu: soha leksikografiyasi reja: 1. o`zbek leksikografiyasi. 2. lug’at va uning turlari 3. umumiy va maxsus lug`atlar. 4. terminologiya tayanch tushunchalar: leksikografiya, , ekstralingvistik omillar, ilm-fan, texnika, san'at, professionalism, ensiklopedik, tasviriy san’at mavzuning qisqacha bayoni leksikografiya lot. lexikos - so‘z, grapho - chizmoq, yozmoq so‘zlaridan oiingan bo‘lib, lug‘at tuzish amaliyoti va nazariyasi bilan shug‘ullanuvchi tilshunosiikning bo‘limidir. leksikografiya nazariyasining predmeti lug‘at tuzish tamoyillari va usullaridir. leksikografiya amaliyoti esa lug‘at tuzuvchilaming ishini tashkil etish, so‘zlami kartochkalarga tushirish, sistemaga solish va saqlash singarilarni o'z ichiga oladi. leksikografiya nazariyasida lug'at turlari, so‘zlik tarkibi va so‘z maqolasining tuzilishi asosiy o‘rinni egallavdi. lug'atlar ikki turli bo'ladi: 1) ensiklopedik (qomusiy) lug‘atiar; 2) filologik (lingvistik) lug‘atlar. bu ikki turdagi lug‘atlar lug‘at birliklarining nimaga qaratilgani bilan farqlanadi. lug‘atga kiritilayotgan birliklar barcha tushunchalarni o‘z ichiga olsa, ensiklopedik (qomusiy) lug'at; ma’lum bir tildagi so'zlarni o‘z ichiga olsa, filologik (lingvistik) lug'at hisoblanadi. ensiklopedik (qomusiy) lug'atda turli xil tarixiy voqealar, tarixiy shaxslar, …

2 / 9

ami izohlashga qaratilgan lug'atlar izohli lug'at, muayyan tildagi so'zlaming ikkinchi tilga tarjimasini berishga qaratilgan lug'atlar esa taijima lug'at sanaladi. 1981-yili moskvadagi «russkiy yazik» nashriyotida nashr qilingan 2 jiidli “0‘zbek tilining izohli lug‘ati”, 2006-2008-villarda “0‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyoti tomoni- dan nashr qilingan va 80 ming so‘z hamda so‘z birikmasini o‘z ichiga oigan 5 jildli “0‘zbek tilining izohli lug'ati”, 2001-yili toshkentdagi “sharq” nashriyot-matbaa konserni bosh tahririvati tomonidan nashr etilgan “0‘zbek tili faol so‘zlarining izohli lug‘ati” yoki o‘zbekcha- ruscha, inglizcha-ruscha-o‘zbekcha lug‘atlar bunga misol bo‘la oladi. izohli lug‘atlar so‘zlarning tanlanishiga ko‘ra umumiy va tarmoq lug‘at!arga bo‘linadi. tilning barcha so‘zlarini izohlashga qaratilgan lug‘atlar umumiy izohli lug‘atlar, ma’lum bir tarmoqqa doir so‘zlamigina tanlab, ularni bir tartibda joylashtirib izohlashni maqsad qilgan lug‘atlar tarmoq lug‘at hisoblanadi. (masalan. kasb-hunarga doir lug‘atlar, ma’lum fan sohasi bo‘yicha atamalar lug‘ati va boshqalar.) har qanday lug'at shu lug‘atning egasi bo‘lgan xalqning katta madaniy va ma’naviy boyligi sanaladi. lug’atning turlari 1.qayd etuvchi …

3 / 9

i haqida maʼlu-motberuvchi chastotali l. (i. a. kissen. slovar naiboleye upotrebitelnix slov sovremennogo oʻzbekskogo literaturnogo yazika, 1972). 9. soʻzlar teskari tomondan boʻlgan alifbo tartibiga kura joylashtirilgan ters (chappa) lug’ati. (r. qoʻngʻurov va a. tixonov. oʻzbek tilining chappa lugʻati, 1968). 10. soʻzlikni tarkib toptiruvchi soʻzlar roʻyxati maʼlum mavzularga boʻlib beriladigan tematik (mavzuli) l. (a.tixonov va boshqa russko-oʻzbekskiy tematicheskiy slovar, 1975). 11. soʻzliklari omonim, sinonim, antonim, paronim singari lugʻaviy birliklardan iborat boʻlgan omonimlar lug’ati, sinonimlar lug’ati, antonimlar lug’ati, paronimlar lug’ati (sh. rahmatullayev. oʻzbek tili omonimlarining izohli lugati, 1984; 12. a. hojiyev.oʻzbek tili sinonimlarining izohli lugʻati, 1974; 14.sh. rahmatullayev va boshqa oʻzbek tili antonimlarining izohli lugʻati, 1980; a. maʼrufov. paronimlar lugʻati, 1974). 15. soʻzligi atoqli otlar yoqi joy nomlaridan iborat boʻlgan antroponimik va toponimik lug’atlar (e. begmatov. oʻzbek ismlari, 1991; 16.e. begmatov. oʻzbek ismlari maʼnosi. 14600 ism izohi, 1998; 17. doʻsimov va x. egamov. joy nomlarining izohli lugʻati, 1977). 18. maʼlum bir yozuvchi …

4 / 9

ing (18.03.1075-1144) “muqaddimat ul-adab”(adab ilmiga muqaddima) asari alohida ilmiy ahamiyatga ega. otsiz xorazmshohga bag‘ishlab tuzilgan asardagi arabcha so‘zlar ostida forscha va turkiycha tarjimalarning berilishi o‘zbek tarixiy leksikologiyasi va leksikografiyasi uchun qimmatli hisoblanadi. lug‘at besh qismdan iborat bo‘lib, ot, fe'l, bog‘lovchi hamda ot o‘zgarishlari va fe'l o‘zgarishlari haqida fikr yuritiladi. lug‘at muallifi asarda o‘sha davr arab tilida qo‘llanishda bo‘lgan hamma so‘zlarni, iboralarni qamrab olgan holda izohlashga harakat qilgan, ularning etimologiyasini aniqlashga intilgan. lug‘at arabchadan fors, eski o‘zbek tili (chig‘atoy tili), mo‘g‘ul hamda turk tillariga ilk bor 1706 yilda xoja is’hoq afandi tomonidan usmonli turk tiliga tarjima qilingan. zamaxshariyning mazkur asarida she'rshunoslik, uslubshunoslik xususida ham baxs yuritilgan. badiiy tasvir vositalariga aniq, lo‘nda izohlar keltirilgan. chunonchi, kinoya va tarz badiiy san'atlari orasidagi farq ko‘rsatib berilgan. o‘zbek terminologiyasi va leksikografiyasining qaror topishida x1v asrga oid arab tilida yozilgan grammatik(filologik) risolalarning sezilarli o‘rni borligi turkologiyada allaqachon e'tirof etilgan. yangicha ma'no qirralari bilan boyigan terminlarga senat, …

5 / 9

n grekcha terminos so 'zidan olingan bo'lib, chek, chegara ma'nolarini bildiradi. so'zlar fan va texnikaning ma'lum tarmog'ida qo'llanilib, iste'mol doirasi chegaralangan ma'noda ishlatilsa terminlarga aylanadi. termin aniq, konkret tushunchalarni bildirib, his-hayajon ma'nolaridan xoli bo’ladi. so 'zning ma'nosi murakkab bo'lib, unda tushuncha qo'shimcha ma'no va uslubiy belgilarga ega bo‘ladi. terminlar rasmiylashgan so 'zlar bo'lganligi sababli respublika miqyosida, hatto dunyo miqyosida bir tushunchani anglatadi. termin soha terminlari tizimining bir elementi bo'lib, har doim bir tizim doirasida qo 'llaniladi. termin kasbiy ma’no bildiruvchi, kasbiy tushunchani ifodalovchi va shakllantiruvchi ayrim obyektlar va ular o‘rtasidagi aloqalarni muayyan kasblar nuqtai nazaridan bilish hamda o‘zlashtirish jarayonida ishlatiladigan so‘z yoki so‘z birikmadir. tasviriy san’at sohasining qator terminlari ham borki, ular muayyan til egalarining deyarli barchasi nutqida bab- baravar ishlatilaveradi. mo’yqalam,bezakli amaliy san’at,vitraj,grafika kabilar shular jumlasidandir. o ‘zbek tilshunosligida terminlarni o‘rganish, ularni tartibga solish, terminologik lug‘atlar tuzish kabi qator chora-tadbirlar xx asrning 20-yillari o‘rtalaridan boshlangan. 1984-yilda o‘zbekiston fanlar akademiyasi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikografiya"

4-ma’ruza mavzu: soha leksikografiyasi reja: 1. o`zbek leksikografiyasi. 2. lug’at va uning turlari 3. umumiy va maxsus lug`atlar. 4. terminologiya tayanch tushunchalar: leksikografiya, , ekstralingvistik omillar, ilm-fan, texnika, san'at, professionalism, ensiklopedik, tasviriy san’at mavzuning qisqacha bayoni leksikografiya lot. lexikos - so‘z, grapho - chizmoq, yozmoq so‘zlaridan oiingan bo‘lib, lug‘at tuzish amaliyoti va nazariyasi bilan shug‘ullanuvchi tilshunosiikning bo‘limidir. leksikografiya nazariyasining predmeti lug‘at tuzish tamoyillari va usullaridir. leksikografiya amaliyoti esa lug‘at tuzuvchilaming ishini tashkil etish, so‘zlami kartochkalarga tushirish, sistemaga solish va saqlash singarilarni o'z ichiga oladi. leksikografiya nazariyasida lug'at turlari, so‘zlik tarkibi v...

This file contains 9 pages in DOCX format (29.4 KB). To download "leksikografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikografiya DOCX 9 pages Free download Telegram