o'zbek va turkiy tillarda leksik xususiyatlari

DOCX 29 pages 68.7 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.7 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: o'zbek va turkiy tillarda leksik xususiyatlari ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ mundarija kirish……………………………………………………………………..…….3 i. bob. turkiy tillarda leksikologiyaning ifodalanishi………………………..8 1.1. leksikologiya tushunchasi va unda so‘zning mohiyati……………………..8 1.2. hozirgi o‘zbek tili leksikasining ishlatilishi………………………………..13 ii. bob. turk tili leksikologiyasi........................................................................17 2.1. turk tili leksikografiyasining taraqqiyoti......................................................17 2.2. o‘zbek va turk tillari leksik tahlili………………………………………….24 xulosa...................................................................................................................27 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………………………28 kirish. “turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi” fanini o‘tganish jarayonida turkologiya tarixida yuz bergan muhim voqealarni alohida qayd etish lozim bo‘ladi. xix asr oxiri - xx asr boshlarida turkiy tillarni qiyosiy o‘rganish sohasida bir qator izlanishlar yuzaga keldi. rossiya faniar akademiyasining tilshunoslik instituti turkiy tillar bo‘limi. uning sankt-peterburg va sibir tarmoqlari tilshunoslari tomonidan turkiy tillar fonetikasi, leksikasi, grammatik qurilishini o‘rganish yuzasidan ilmiy izlanishlar yaratildi. turkiy tillar tarixini o‘rganishda ikki yo‘nalish — tarixiy grammatika va adabiy tillar …

2 / 29

onik va diaxronik aspektdagi tadqiqotlar yuzaga keldi. turkiy tillar tasnifi, turkiy tillar fonetikasi, leksikologiyasi, semasiologiyasi, terminologiyasi, leksikografiyasi, grammatikasiga doir izlanishlar olib borildi, monografiyalar, qo‘llanmalar yaratildi, ilmiy maqolalar chop qilindi. turkiy tillarda yaratilgan yozma yodgorliklar o ‘rganildi, nashr etildi. turkiy tillar fonetikasi sohasida jiddiy yutuqlarga erishildi. eksperimental-fonetik tekshirishlar asosida turkiy tillarning fonematik sistemasi (unli va undosh tovushlar tizimi), aksentuatsiyasi, gap intonatsiyasi yoritildi. turkiy tillar leksikologiyasi, leksikografiyasi bo‘yicha olib borilgan ishlar turkiy tillar leksikasini ham sinxron, ham diaxron aspektda tekshirishga qaratilgan tadqiqotlar uchun zamin yaratdi. turkiy tillarga oid ikki tilli lug‘atlarda turkiy bo‘lmagan til (masalan, rus tili)ning leksikgrammatik xususiyatlarini turkiy til vositasi orqali aks ettirish, ko‘chma m a’nodagi so‘z va iboralarni tarjima qilish, old qo‘shimcha (prefiks) li so‘zlam ing turkiy tillardagi muqobilini topish, ularning semantik xususiyatlarini har jihatdan yoritish masalalariga e’tibor qaratildi. turkiy tillar morfologiyasi, xususan, so‘z turkumlarining leksik-semantik, morfologik va sintaktik xususiyatlari ilmiy asosda tadqiq qilindi. ot, sifat, ravish va fe’l …

3 / 29

k tarzda o’rganilganligi sababli turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi uchun muhim qiymatga ega bo‘lgan fonetik, grammatik va leksik xususiyatlar aniqlandi. turkiy tilli respublikalaning dialektologlari tomonidan dialektologik atlaslarning tuzilishi soha taraqqiyotidagi muhim qadamlardan hisoblanadi. turkiy tillarning sheva va lahjalari bo‘yicha to‘plangan faktik materiallar asosida bir qator lug'atlar ham tuzilgan. qayd etilgan tadqiqotlar, amalga oshirilgan ishlar “turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi” fani masalalariga doir manbalar sifatida ahamiyatlidir. keying yillarda turkologiya sohasida bir qator yangi tadqiqotlar yuzaga keldi. eng qadimgi sug‘d, ko‘k turk (o‘rxun-enasoy, turkiy run), eski uyg‘ur (turk) yozuvlaridagi yodgorliklarni o‘rganishga oid izlanishlar olib borilmoqda. ko‘k turk xoqonligi davrida yaratilgan bug‘ut mangu toshi, uning tiklanish tarixi, yodgorlikda saqlanib qolgan sug‘dcha bitig talqini, sug‘d tilidagi arablar istilosi bilan bog'liq nazariy qarashlar, ko‘k turk bitiklari, ko‘k turk yozuvining o‘ziga xos jihatlari, imlo xususiyatlari, ko‘k turk xatida bizgacha yetib kelgan to‘nyuquq, kul tegin, bilga xoqon, suji bitiklarining matni talqini turkiy yozma yodgorliklar asosida rasmiy uslubning yuzaga kelishi, …

4 / 29

illarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi” fani bakalavr darajasining o‘zbek filologiyasi yo‘nalishi bo‘yicha mutaxassislik fanlaridan biri hisoblanadi. o‘quv rejasiga muvofiq, ushbu fan 4-kursda o‘qitiladi. mazkur fan talabalarni umumfilologik planda tayyorlashda muhim hamiyat kasb etadi. ushbu fanni o‘qitishdan kuzatilgan asosiy maqsad – filolog talabalarni turkiy tillarninig fonetik, leksik, xususiyatlarini yoritish, turkiy tillarning morfolo-gik, tipologik o‘ziga xosliklarini umumlashtirish, turkiy tillarning umumtaraqqiyot va xususiy bosqichlarini o‘rganish, umumtaraqqiyot bosqichiga oid xususiyatlar-ning hozirgi turkiy tillardagi ifodalanish darajasini belgilashdan iborat. mazkur fan barcha turkiy tillarni yalpi tizim sifatida o‘rganadi. bunda grammatik hodisalarning sistem-struktur tahlili, bu tillarning o‘zaro ta’siri va mu-nosabati inobatga olinadi. fanning asosiy fazifalari – turkiy tillaning fonetik, leksik, grammatik xusu-siyatlariini, morfologik, tipologik o‘ziga xosliklarini yoritish, turkiy tillarning taraqqiyot bosqichlarini, turkiy tillar tasnifini o‘rganish, shu asosda turkiy tillarga xos fonetik, leksik, grammatik xususiyatlarni umumlashtirishdan iborat. «turkiy tillar qiyosiy-tariхiy grammatikasi» fanini o‘zlashtirish jarayonida amalga оshiriladigan masalalar dоirasida bakalavr: – «turkiy tillar qiyosiy-tariхiy grammatikasi» fanining prеdmеti, оbyеkti, maqsadi, vazifalari va …

5 / 29

miyatini asоslash, til birliklari va nutq birliklarining turkiy tillarga хоs munоsabatini tahlil qilish, qadimgi davrlarga хоs tariхiy shakllarning hоzirgi turkiy tillardagi ko‘rinishlarini, lеksеmalarning sеmantik strukturasidagi farqli sеmalarni tahlil qilish malakalariga ega bo‘lishi kеrak. 2. turkiy tillar oilasi haqida. qadimda turkiy xalqlar soni jihatdan qariyb 65 taga yetgan bo‘lsa, bugungi kunda jahonda 30 dan ortiq o‘z yozuviga eda turkiy xalq borligi aniqlangan. bu tillarda so‘zlashuvchi xalqlar, asosan, osiyo, yevropa, amerika va avstraliyada yashaydilar. turkiy tillarda so‘zlashuvchi xalqlarning ko‘pchiligi osiyo qit’asida istiqomat qiladi. turkiy tillar oilasiga quyidagi tillar kiradi: turk, ozarbayjon, turkman, gaguz, qrim-tatar, qorachoy, balqar, qumiq, no‘g‘oy, tatar, boshqird, oltoy, shor, xakas, tuva, yoqut, girg‘iz, o‘zbek, qoraqalpoq, chuvash, uyg‘ur, qozoq kabilar. 3. turkiy tillarga xos xususiyatlar. turkiy tillar genetik jihatdan qarindosh bo‘lib, tillarning morfologik tasnifiga ko‘ra, agglutinativ bo‘lganligi sababli, ularda affikslar, so‘z tarkibidagi har bir qo‘shimcha faqat bir ma’no ifodalaydi va birin-ketin birikib, yopishib keladi; affikslar o‘zakka mexanik ravishda qo‘shilaveradi, biroq …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek va turkiy tillarda leksik xususiyatlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: o'zbek va turkiy tillarda leksik xususiyatlari ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ mundarija kirish……………………………………………………………………..…….3 i. bob. turkiy tillarda leksikologiyaning ifodalanishi………………………..8 1.1. leksikologiya tushunchasi va unda so‘zning mohiyati……………………..8 1.2. hozirgi o‘zbek tili leksikasining ishlatilishi………………………………..13 ii. bob. turk tili leksikologiyasi...........................

This file contains 29 pages in DOCX format (68.7 KB). To download "o'zbek va turkiy tillarda leksik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek va turkiy tillarda leksi… DOCX 29 pages Free download Telegram