turkiy tillarda kelishiklarning tarixiy variantlari

PPTX 24 pages 10.9 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.9 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

muzey ashyolarini hisobga olish. muzey fondlarini saqlash muzey ashyolarini hisobga olish. muzey fondlarini saqlash alisherov azamatjon ma'rufov oyatillo mavzu: turkiy tillarda kelishiklarning tarixiy variantlari. muzey ashyolarini hisobga olish. muzey fondlarini saqlash alisherov azamatjon ma'rufov oyatillo reja: turkiy tillarda kelishiklar tizimi. kelishik shakllari fonetik variant. ot turkumidagi so’zning yoki ismlarning kelishik qo'shimchalarini olib o'zgarishi turlanish deyiladi. kelishik qo'shimchalari (egalik qo'shimchalari bilan bir qatorda) turlovchi qo‘shimcha hisoblanadi. turkiy tillardagi ism guruhiga oid so'zlarda yagona tipdagi turlanish tizimi mavjud. har bir kelishik bitta affiksga ega (fonetik variantlari bilan birgalikda). kelishik qo'shimchalari olmoshlar, harakat nomi, jamlovchi songa qo‘shilishi mumkin. otlashgan so'zlar ( otlashgan sifat, otlashgan sifatdosh) hamda olmoshlar ham kelishik qo'shimchalarini qabul qiladi. ... t.me/slaydai_bot turkiy tillarda kelishik tizimining ikki xil ko'rinishi mavjud.birinchisi, nisbatan qadimiy bo'lib, bobo til davriga xosdir. ikkinchisi, nisbatan keyinroq, ya’ni asos til davrining so'nggi bosqichlarida paydo bo'lgan, deb qaraladi. turkologlar qadimgi turkiy tildagi kelishiklar soni haqida turlicha fikr bildiradilar: v. …

2 / 24

onetik variantlarda qo'shilgan. kelishik qo'shimchasini olgan so'z ba’zan fonetik o'zgarishga uchragan (atja, alarrny). ayrim turkiy tillarda kishilik olmoshlari kelishik qo'shimchasi sifatida saqlangan. masalan, qozoq, qoraqalpoq, xakas, qirg'iz tillarida maga, sagan, ogan) kishilik olmoshlari jo'nalish kelishigi -ga o'rnida ishlatiladi. qadimgi yodgorliklarda vosita kelishigi mavjud bo‘lgan: -in, -in. bu kelishik ko‘pgina turkiy tillarda kategoriya tizimidan chiqqan, hozirda qo‘llanayotgan ayrim so'zlar tarkibida uchraydi: acin -toqin, yazin -qism. turkiy tillarda kelishik shakllari qo'llanishining o'ziga xos xususiyatlari quyidagicha: ... t.me/slaydai_bot turkiy tillarda bosh kelishik morfologik ko'rsatkichga ega emas. bosh kelishikning asosiy vazifasi gapda ega vazifasida kelishidir. ol yigitlar aytdilar (qr). quyas har kiln tiz urur ol qapuqqa (mn). qaratqich, tushum, jo'nalish kelishiklari belgisiz qo'llanganda shaklan bosh kelishikka o'xshaydi, lekin ma’nosi va vazifasiga ko'ra farq qiladi: shirin olma (bosh kelishik), olma sharbati (qaratqich kelishigi). bosh kelishik. ... t.me/slaydai_bot qaratqich kelishigi affikslari quyidagicha: -it] -nj, -it], -nui]/ -nihj; -tju. bu shakllar bir affiksning turli fonetik ko'rinishlari bo'lib, …

3 / 24

oxirgi bo'g'in)dagi unli lablangan bo'lsa, affiks tarkibidagi unli ham lablangan bo'ladi: quduqnung tasi, soznuij rasti kabi. ... t.me/slaydai_bot qaratqich kelishigi affiksida lab uyg'unligining aks etishi, bir qator turkiy tillarda, jumladan, o'zbek tilida xix asr oxiriga qadar davom etgan. xx asr va undan keyingi davrlarda esa bu qonuniyatga, deyarli, amal qilinmagan, y a’ni tarkibida lab unlisi bo'lgan yurt, quduq, kul, suv kabilarga ham ko'pincha qaratqich kelishigi affiksi —пщ /- nuj shakllarida qo'shilgan: yurtning kisisi, quduqning] suvi. undosh bilan tugagan so'zlarga qo'shiluvchi -it]/ in, -иц / -tin, shakllarining qo'llanishi turkiy tillar taraqqiyotining ma’lum davrlari bilan chegaralangan, ayrim so'zlar uchungina xos bo'lgan. ... t.me/slaydai_bot tushum kelishigining - m / -ni, -in-// in, - i, -i, - nu; -u, -ig, -m /- ni, -n shakllari ishlatiladi. bular bir affiksning turli ko‘rinishlari bo‘lib, qo'llanishi jihatdan bir-biridan farqlanadi: -m / -ni shakli turkiy tillarda tushum kelishigining asosiy ko'rsatkichlaridan biri sifatida qadimdan qo'llanib keladi. bu affiks tushum …

4 / 24

lishigining -ig /-/ig (unlidan keyin: -g/-g) affiksli shakli ham qo'llangan. bu shakl o'rxun-enasoy va boshqa qadimgi turkiy til bitiklarida keng iste’molda bo'lgan. xi-xii asrlar eski turkiy til yodgorliklarida ham qo'llangan. ... t.me/slaydai_bot tushum kelishigi shaklining qaratqich kelishigi o'rnida qo'llanishi xvi-xix asrlarga oid yodgorliklar hamda “boburnoma” tiliga xos bo'lgan. bir qator manbalarda, xususan, muhammad solihning “shayboniynoma” va alisher navoiy asarlarida tushum kelishigining bunday ishlatilishi qayd etilmaydi. majhul daraja shaklidagi fe’llar, odatda. bosh kelishikdagi so'zni boshqaradi. shu bilan birga, ayrim manbalarda bunday fe’llar tushum kelishigidagi so'zni boshqargan hollar ham mavjud. bu hol “boburnoma" tiliga xos bo‘lib, alisher navoiyning ayrim nasriy asarlarida ham uchraydi: (qasim bek baslig beklarni yibarildi — bn). ... t.me/slaydai_bot turkiy tillarda jo'nalish kelishigining -qa/ -ga / -ga, -ka/-ga/-a /-э / ya/ -qa/ -ja / a, -ka(<-karu) shakllari qo‘llanadi. -ga / -ga, -q a /-k a affikslari jo'nalish kelishigining asosiy shaklini tashkil etadi. bu shakllarning ishlatilishi, asosan, shu affiksni qabul …

5 / 24

klida qo'shiladi: unga ... t.me/slaydai_bot turkiy tillar taraqqiyotining dastlabki davrlarida jo'nalish kelishigining -qaru-kciru//- qari/-kari// -ra /-ru shakllari ham iste’molda b o'lgan. bu affikslar keyinchalik grammatik ma’nosini yo'qotib, so'zning ajralmas qismiga aylangan va bunday so'zlar ravish yoki yordamchi so'zlar turkumiga o'tgan. qadimgi turkiy yodgorliklar tilida ham bu shakllarning ma’nosi chegaralangan bo'lib, asosan, bir narsa-predmetning boshqa narsa-predmet (obyekt) tomonga yo'nalishini ifodalagan. keyingi davrlarda -gciru//-gari, -qaru//-kari affiksi tashqari, ichkari kabi so'zlar tarkibida saqlangan bo'lib, bu so'zlar hozirda ravish turkumiga o'tgan. bu jarayon ancha qadimdan boshlangan. masalan, o'rxun-enasoy bitiklarida kungaru (orqaga-g'arbga), ilgari (oldinga - sharqqa) kabi so'zlar ravish ma’nosida qo'llangan. ... t.me/slaydai_bot o‘rin-paytkelishigi -da/z-da/z-ds//-do; -та//- tszz ta/z-to, //-la//-lo//-za//-zo//-sa//-so//-na//-no affiksi bilan ifodalanadi: olt. tuda “tog‘da”, emde ‘“dorida”, tosto “toshda”, qaasta “qog'ozda”, biste ' “bizda”; boshqird. qazza ’‘g'ozda”, dalala “dalada”, qalala “shaharda”, bizza “bizda”; chuv. lajara ’’otda”, xidara “shaharda”, vermanda f “o‘rmonda”, surda “botqoqda”, ulaxra “to'qayda”, pirda “bizda”, unra “unda”; yoq. manna “shu yerda”, sumarma “mana …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy tillarda kelishiklarning tarixiy variantlari"

muzey ashyolarini hisobga olish. muzey fondlarini saqlash muzey ashyolarini hisobga olish. muzey fondlarini saqlash alisherov azamatjon ma'rufov oyatillo mavzu: turkiy tillarda kelishiklarning tarixiy variantlari. muzey ashyolarini hisobga olish. muzey fondlarini saqlash alisherov azamatjon ma'rufov oyatillo reja: turkiy tillarda kelishiklar tizimi. kelishik shakllari fonetik variant. ot turkumidagi so’zning yoki ismlarning kelishik qo'shimchalarini olib o'zgarishi turlanish deyiladi. kelishik qo'shimchalari (egalik qo'shimchalari bilan bir qatorda) turlovchi qo‘shimcha hisoblanadi. turkiy tillardagi ism guruhiga oid so'zlarda yagona tipdagi turlanish tizimi mavjud. har bir kelishik bitta affiksga ega (fonetik variantlari bilan birgalikda). kelishik qo'shimchalari olmoshlar, harakat nomi, ...

This file contains 24 pages in PPTX format (10.9 MB). To download "turkiy tillarda kelishiklarning tarixiy variantlari", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy tillarda kelishiklarning… PPTX 24 pages Free download Telegram